18 Наурыз, 2019

Туристік нарықта көлеңкелі қаржы көп

919 реткөрсетілді

Жыл сайын шет мемлекеттерге саяхаттап барып, өзіне қызмет көрсетуге тиісті туристік агенттіктердің алдын ала берген уәде үдесінен шықпағанына назаланып, тіпті кейде опық жеп қалатын туристер ақпарат құралдары арқылы шағымдарын айтып жатады. Расында, ұзақ та ауыр жұмыстан қажығанда жыл бойы көңіл бөлуге уақыты болмаған отбасымен бірге әлемнің жаз шырайлы жазиралы жерлерін көріп, тынығып қайтқанға не жетсін?! Бірақ жыл бойғы жоспарыңыз әлгіндей теріс пиғылды туристік компанияларыңыздың шылауында кетсе, тынығу әдірем қалып, жүйкеңіз жұқарған үстіне жұқарып қайтады ғой...

«Туристік қамқор» корпо­ративтік қорының мәліметінше, елімізде тіркелген туристік ком­паниялардың жартысынан астамы әлі күнге дейін заңсыз жұмыс істеуін тоқтатар емес. Екі жылдан астам уақыт бұрын Қазақстан Республикасының заңымен шетелге шығу туризмі саласында азаматтардың құқық­тарын кепілдендіру жүйесі іске қосылғанына қарамастан, барлық қатысушылар тиісті заңға сәйкес қызмет көрсетпей отыр. Міне, демалыс маусымы жақындаған сайын қызметі алаяқтыққа ұқсас туристік агенттіктердің ал­дау-арбауының құрбаны болу­шылардың да қатары қалың­дай түседі. Өйткені олар осы кезден бастап өздерінің қалыптасқан тұтынушы тарту тетіктерін іске қосады.

Жуырда Д.Н.есімді танысымыз өзіне әлдебір туристік компаниядан қоярда-қоймай қоңыраулатқанын, олар оған жүлде ұтып алғанын, оның ішінде тұрмыстық техникадан бастап, су жаңа көлікке дейін болуы мүмкін екенін айтып, өзде­ріне шақырғанын айтты. Тіпті ұтыс кодын хабарлама ре­тінде жіберген екен. Ал жүлдені алу үшін міндетті түрде жұбайымен бірге келуі керектігін жеткізеді. Жүлде дегенде жан қала ма? Осы талапты орындап, компанияның офисіне барған оларға әуелі теледидардан Бали, Пхукет сияқты Оңтүстік Шығыс Азиядағы түрлі жұмақтай жер­лердің бейнефильмдерін, он­дағы демалушылардың риза-қош көңілді кейіптерін көр­сетеді. Іштен бекітілетін офиске біршама адам жиналған екен. Олардың әрқайсысын қарсы алып, сөйлесуші компанияның қызметкерлері демалыс туралы жеке әңгімеледі. Айтпақшы, мұнда келушілердің бәрі әр жерде аталған компания таратқан купондарды толтырушылар болып шығады. Біздің танысымыз да ойын-сауық кешендерінің бірінде осындай купон толтырған болатын. Міне, осы қағаздағы электронды мекен-жай, тұрғылықты жері сияқты координаттары арқылы компания әр жеке тұлғаны тыңғылықты зерттеуі, тіпті өз адамдары арқылы табысы мен салығын да алдын ала біліп, төлем қабілетіне қарай тұзақ құруы мүмкін. Кеңседегі кездесу бұдан кейін тиімді туристік пакеттерді жарнамалаумен жалғасады. Мәселен, 1 млн теңге шамасында тұратын пакетті сатып алсаңыз, алты адам бір мезетте 5 жұлдызды қонақ үйде алпыс күн демалу мүмкіндігіне ие боласыз деген сияқты ұсыныстар жасалады. Бұл сомадан бірден бас тартсаңыз, төлемақысын азайтып, күндерін де сәл қысқартқан болады. Осы арада телефонына қайта-қайта келген хабарламаны қарағыштап отырған танысымызға кездесуді жүргізіп отырған қызметкер өздерінің жұмысы камерадан бақыланатындықтан, басшылық тарапынан ескерту алатынын айтып, телефонға қарамауын өтінеді. Міне, олар осылайша, өздерінің қалайша жарты млн теңгеге 3 аптаға туристік пакет сатып алғанын да байқамай қалады. Қажетті келісімшарттарға қол қойып, сыйлықты алып, үйге келген соң тауардың бағамын интернеттен қарап көріп, санын бір-ақ соғады. Бұл ұтыс сыйлығы бар-жоғы 5 мың теңге тұратын арзанқол дүние екен. Дегенмен, «Отбасыммен жұмақтай жерде демалатын болдым ғой» деп сабасына түскен танысымыз кейінірек туристік компанияның қызметін зерделеп көреді. 

«Бақсақ, бақа екен» демек­­ші, бұл компанияның жеке сайты, әртүрлі жағымды пікір­лер тіркелгенімен, дәл осы жолмен тұтынушыларды талай алдаған алаяқ компания­лар туралы мағлұматтар ин­­тер­неттің иірімінде толып жүр екен. Міне, офисте­ қыз­меткердің телефонға қа­ра­мау туралы өтінішінің көз­алдау екенін осы кезде барып түсінген ол енді өзіне шет­елде шынайы демалыс ұйым­дастырылатынына күмәнмен қарап, өкініп жүр. Ал турис­тік компания төленген қар­жының кері қайтарыл­май­тынын айт­қан болатын. Бұл арада белгілі бір алаяқтық топ­тың жүйелі іс-әрекетін бай­қау қиын емес сияқты... 

Міне, осы жағдайда туризм саласының сарапшылары мен туризм на­рығының қалыптасқан адал ойыншылары Жалпыға ортақ декла­рациялау арқылы теріс пи­ғыл­ды туристік агенттердің қыз­­метін бір ретке келтіріп, оларды көлеңкеден шығаруға ық­пал ету керектігін айтады. Сондай-ақ «Туристік қам­қор» корпоративті қоры­на туристік нарықтың адал емес ойыншыларының лицен­­зия­ларын қажет болған жағ­дайда қайтарып алу туралы қосымша өкілеттілік берілсе де­ген ұсыныстар да айтылуда.

«Туризм нарығының айналымында бұрыннан бері қолма-қол ақша жүреді. Сон­дықтан көп жағдайда оған ба­қылау жасау мүмкіндігі жоқ. Яғни, кейбір нарық мү­ше­лері қалыптасқан жағ­дай­ды теріс пайдаланып, бар­­лық табысты декларация­лаудан жалтарады. Қаржы опе­рацияларының көлемін жа­сырады, бұған мемлекет қазы­насына түспейтін салық та кіреді. Сол себепті Үкі­мет жаңа заңнама арқылы әр туристік операторға банк­ кепілінің болуын және ТУРКОД беруін міндеттейді. Яғни, туристік индустрияда тәртіп орнату әрекеті қолға алынды. Мұны туристердің құқығын қорғау ғана емес, сонымен бірге туроператордың сатып отырған өнімінің заң­дылығын ретке келтіру бас­тамасы деуге болады. Яғни, енді әрекетін заңды түр­де атқарып отырған тур­о­пе­ра­тор­да форс-мажор жағ­дай­ ту­­ғанда немесе өз міндет­те­ме­лерін орындау мүм­кін бол­маған жағдайда банк­те қар­жылық кепілі болуы тиіс», дейді «Туристік қам­­қор» кор­по­ративтік қоры­ның директоры Асылхан Есілов.

Осылайша туроператор өзінің қаржылық кепілімен нарықта жүргізіп отырған қыз­­метінің декларациямен бекітіліп, расталғанына, банк кепілімен қамтамасыз етіл­геніне кепілдік береді. Ал тур­о­ператор қандай да бір жағ­­­дайда туристі қайтару бо­­­йынша өз міндеттемелерін адал орындамаса немесе мүл­дем­ орындамаса, турист «Ту­рис­тік қамқордың» қор­ға­уы­на алынады.

«Бұл жүйе әр туристке ТУРКОД-ты автоматты түр­­де береді. Көптеген туро­пера­­торлар «таза бухгал­терия­ны» жүргізу ниеті жоқ­­тығын қосымша қаржы жүк­темесімен түсіндіріп, әр турист үшін 0,5 АЕК енгізгісі келмейтіндерін алға тартады. Бұл – шетелден кеден арқылы декларацияланбаған тауарды өткізумен бірдей. Осы  жағдай туризм нарығында да қалып­тасып отыр. Біреу өз міндетін адал орындайды – кепіл жар­насын төлейді және сол ар­қылы шетелдегі туристің қа­уіпсіздігіне ке­піл­ береді, ал біреу қол­ма-қол ақшамен жұмыс іс­тейді, қос бухгалте­рия­ны жүр­гі­зеді және өз клиент­­­­тері ал­­дын­да ешқандай заң­­ды жауап­­­­кершілік алмайды», дей­ді еліміздегі адал тур­опе­ра­тор­лар­­дың бірінің же­тек­­шісі Анна Соловьева.

Сарапшылар мұндай жа­ғ­­­дайда мемлекеттік ор­ган­дар­дың жауапкершілік аумағы кеңейе түсетініне сенімді. Тиіс­ті өкілетті мем­лекеттік орган, оның ішінде Мемлекеттік кіріс­тер комитеті туристік қыз­меттер ұсыну саласын тәр­тіп­­ке келтіруге мін­дет­ті. Ал тұ­тынушылар нарықта «Ту­ристік қамқор» қоры бар еке­нін білуі және оның толық жұ­мыс істеп отыр­ғаны туралы мей­лінше ақпараттандырылуы қажет. 

А.Соловьеваның айтуынша, қордың бар күш-жігері шетелдегі қазақстандық туристер арасында төтенше жағдайларды болдырмауға, оның алдын алуға бағыт­талады.

Бұл ретте А.Есілов турис­тік нарықтың теріс пиғылды ком­паниялары қа­лыптасқан жағдайды жеке пайдасына шешіп, түрлі айла мен қу­лық­тарға баруы мүмкін екенін айтады. «Мәселен, көптеген туркомпаниялар шетел туроператорларымен тікелей жұмыс істеуге көш­кендіктен қажетті жар­налар мен делдалдық қыз­меттерді, сондай-ақ банк қыз­меттерін, салықтарды, валюта айыр­бастауды, курстағы жоғал­ту­ларды және сол сияқ­ты тө­ленуі тиіс жарналарды тө­лемей кетеді. Өйткені олар қолма-қол ақша алады жә­не шетелге де жеке тұл­ға ретін­де қолма-қол ақша кү­йінде жібереді.

Ал мемлекет тарапынан бақылауға келетін болсақ, заң­намада өкілетті орган осын­­­­­дай фактіні анықтаған жағ­­­­дайда заңды белшесінен бас­қан туроператордың қыз­метін тоқтату құқығына ие екені көрсетілген. Дегенмен мұны анықтау мемлекеттік кірістер органдары тарапынан тексеру кезінде ғана мүмкін болмақ. Ал корпоративті қор жазалау әдістері есебінен емес, керісінше азаматтардың өз бетінше сапалы өнімді таңдауы, кеңседе туристік жол­­даманы сатып алу кезінде оған ТУРКОД-тың беріл­ген немесе берілмегенін анық­тауы үшін кеңінен ақпа­раттандырумен айналы­сып келеді. Тағы бір маңызды дерек, ТУРКОД-тың бар еке­нін қор сайтына кіріп, тек­­серіп алған абзал. «Ар­найы берілген ТУРКОД сандары мен әріптерін іздеу сы­зық­­шасына енгізіп, жолда­маның шын мәнінде сізге сатылғанына көз жеткізу қа­жет», дейді А.Есілов.

Осы орайда туристік на­рықтың ойыншылары­ 2020 жылғы 1 қаңтарда ен­гізі­ле­тін жалпыға ортақ дек­ла­ра­циялауға сенім артып отыр. Бұл нарықтағы жағдайды қан­шалықты тү­зететінін уа­қыт көрсетеді.

Думан АНАШ,

«Egemen Qazaqstan»

Соңғы жаңалықтар

Ұқсас жаңалықтар