18 Наурыз, 2019

«Бар істі ақша бұзар киліккенде...»

883 реткөрсетілді

Сыбайлас жемқорлық демократиялық институттары дамыған, дүниенің бәрі ашық, бәрі жария түрде жасалады дейтін АҚШ-та да кейде ұшырасып қалады екен. Бұдан жемқорлық жалғыз бізде ғана емес, Американың өзінде де бар екен ғой деп тоқмейілсіп отырған жоқпыз. Керісінше, кеселдің өміршеңдігіне таңғалып отырмыз.

Жуырда АҚШ-та елді елең еткізген оқиға болды. Елдің құқық қорғау органдары, атап айтқанда, Әділет министрлігі айтулы университеттер мен колледждерге заңды айналып, жеңілдікпен түсу жолдарын пара алу арқылы тауып беретін қылмыстық топты әшкереледі. Осы министрлікке қарайтын қызметтердің 200-дей агенті қатысып, ашқан қылмыс 6 штаттың аумағын шарпығаны айтылуда. Сөйтіп алып елдің пара беру мен алу ауқымы да үлкен кеңістікті қамтыпты... 

Мәселенің мәнісіне кеңінен тоқталып өтетін болсақ, қалталы адамдар балаларын елдің ең үздік оқу орындарына түсі­руге тырысады ғой. Ал ондайлар­дың ерке­­тотай болып өскен балалары білім­нен гөрі түрлі көңіл көтерулер мен ойын-сауықтарды жағалап, қайбір дұрыс оқы­­ды дейсіз. Ата-аналары ұл-қызының бе­дел­ді білім ордаларында оқығанын қа­лай­ды. Ондайларға түсуге баланың қабі­­леті жете қоймас, түрлі тестерді тап­сыра алмайды. 

Біз Америка мен Еуропаның озық оқу орындары тек білімге ғана қарай­ды, онда тек жақсы оқығандар ғана өз күшімен түсіп, диплом ала алады деп жатамыз. Алайда біз ұңғыл-шұң­ғы­лын біле бермегендіктен, солай ойлайды екенбіз. АҚШ-та оқу бар­лық дерлік ЖОО-ларда ақылы екен. Еуро­паның да көптеген елдерінде сондай тәр­тіп қалыптасқан. «Болашақ» бағ­дар­ламасының шеңберінде құрылған «Халық­аралық бағдарламалар орта­лы­ғы» АҚ президенті Жанболат Мел­дешовтің айтуына қарағанда, АҚШ пен Ұлыбританияда білім беру ісі әбден бизнеске айналдырылған. Демек, ақы төлеген адамның біліміне қарамай, көз­жұмбайлық жасап, қабылдай бере­ді екен. Ал Еуропаның көптеген мем­лекет­терінде, соның ішінде Франция мен Германия сияқты экономикалық тұрғы­дан озық мемлекеттерде білім тегін және сапасы ақылы оқытатындардан артық болмаса, кем емес, дейді ол. Демек, «Бар жақсы байлықтан да, биліктен де, Бар істі ақша бұзар киліккенде» деп Абай данышпан айтпақшы, ақша киліккен соң Америкаңыздың өзінде де осындай былықтарға жол беріліпті. Осындай жағдайды сезген кейбір америкалық заңгерлер бұрыннан: «білімді бизнеске айналдырмайық, ол ақша табу құралы емес, мұнда табыс емес, тек білім ғана саралануы керек» деп оқудың тегін болуын қозғап жүреді екен. Енді сол мәселе өзінің өзектілігін көрсетіп берді. 

Ата-аналардың баласын жақсы оқу орындарына түсіру мұқтажы барын білген Уильям Сингер деген қу әріптес­терімен бірге «консультация беретін» деген фирма ашып, абитуриенттерге стандартты тестерді қалай алдап өту жолдарын үйретеді. Сонымен бірге ол тест қабылдаушыларға пара беру­ді ұйымдастырады. Сингердің өзі бұрын Edge College & Career Network деген бизнес колледжін ашқан адам екен, сондықтан университеттің қабыл­дау емтихандарын жүргізетін оқытушы­лары­ның арасынан пара алуға бейімдерді оңай табады. Бұған қоса кейбір сыбай­лас­тарымен бірігіп, спорттық гра­мо­та­лар­д­ы да қолдан жасап, баланың жеңіл­­дік­пен оқуға түсу жолдарын жасайды.

Әзірге оның пара беру схемасына қатысы болған 50 адамға қарсы федерал­дық прокуратура айыптау ісін қозғады. Олар – Американың Йель, Стэнфорд сияқты атақты университеттеріне бала түсір­гендер. Бұл қатарға Лос-Анжелес, Сан-Диего, Техас университеттері де еніп қалуы мүмкін екендігі айтылып жатыр. 

Пара алғандар мен бергендердің ішінде 33 адам Голливудтың жұлдыздары мен атақты бизнесмендер көрінеді. Соның арасында атақты тележүргізуші Лори Лофлин, модельер Моссимо Джан­нулли, актрисалар Фелисити Хаффман мен Линнет Скаво, бизнесмен Уильям Макглашан және т.б. бар. Олардың кейбіреулері миллионға жуық долларды параға бергені белгілі болып отыр. Америка теледидарында ұзақ уақыт бойы көрсетілген «Жанкешті әйел­дер» сериалында ойнаған Ф.Хаффман түр­меге қамалмау үшін 250 мың долларын кепілге беріп шыққан. Басқалар да сол әдісті қолданып жатыр. 

Бұлар туралы алғашқы болып АҚШ-тың атақты The New York Times газеті жаз­ды. Басылым Америка тарихында мұн­дай оқиғаның бірінші рет болып отыр­ғанын да атап өткен. «Өзінің мас­шта­бы мен әдепсіздігі жағынан бұл схема Аме­ри­каны таңғалдырып отыр», дейді газет.

Жақсыбай САМРАТ,

«Egemen Qazaqstan»

Соңғы жаңалықтар

Ұқсас жаңалықтар