![Азаттық архитекторы](/article_photo/1553742213_article_b.jpeg)
Тәуелсіздік тұтқасы
Көненің күмбірінен сыр тартсақ, талай тарлан тұлғаларымыздың тарихқа өзгерістер енгізгенін білеміз. Кейде қоғам дамудың даңғыл жолына түсе алмай, үйреншікті үрдістің солғын соқпағынан шыға алмай, заманалар шырғалаңында басы айналып, дүдәмал хәл кешеді. Мұндай дағдарыстан шығар жолда халыққа періште пейілді парасатты перзенттері мен тегеурінді тұлғалар ғана жөн сілтей алады.
Тұғырлы тұлға ғұмырлы тарихты жасаса, керісінше, тарих та тегеурінді тұлғаны тудырады. Лидердің ерекше харизмасы туралы бағзы бабалардан жеткен байырғы тәмсіл сөздер аз емес. Мұны біз терең тарихымыздың тағылымынан жақсы білеміз. Әрбір дәуір тудырған дарабоз тұлға Ұлы дала тарихын жаңа белеске көтеріп отырды. Көшпелі қоғам өзінің көшбасшы жетекшілерінің артынан ерді. Сол себепті түркі тарихын ілгері сүйреп, дәуір доңғалағын алға жылжытқан қадау-қадау тұлғасыз тұтас тарихты тану қиын.
Нартұлғаның ұлылығы әдетте, күрмеуі қиын тағдыршешті тұста тәуекел етіп тау қопарған еселі еңбегінің ауқымдылығымен, ерен ерлігінің жемісті жеңісімен айқындалады. Басқаша айтқанда, пассионар – қиын да қымқуыт шақта жауапкершілік арқалап, ел үшін еңселі істер атқарған тегеурінді тұлға!
Әдетте, алмағайып уақыттың қиындығы қатар жүреді. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Ош, Ферғана, Баку, Сумгаит, Таулы Қарабақ, Балтық жағалауы елдерінде дау-жанжалдар болып, оның аяғы этносаралық қанды қақтығыстарға айналды. Оның үстіне, Қазақстанға экономикасы шайқалған, мемлекеттік құрылымдары тоқырауға ұшыраған, ұлттық қатынастары шиеленіскен шала-жансар ел мұра болып қалды. Сондықтан кейбір сәуегейсымақ сарапшылар осы өлара кезеңде экономикасы шикізатқа тәуелді, этностық тұтастығы жоқ, демографиялық ахуалы әлжуаз, шекарасы айқындалмаған, мемлекеттік тәжірибесі аз, жері кең, байлығы ұшан-теңіз қазақ елін этностық қақтығыстың жаңа ошағына балап жатты.
Тәңірінің тартуындай тәуелсіздік тұғырлы болды! Аласапыран кезде ел тізгінін ұстаған Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев халқын арайлы азаттыққа бастады. Сол арқылы арқауы үзіліп қалған елдік дәстүр жалғанып, төрт құбыласы түгел мемлекеттің негіздері орнықты. Күн астында алтын қыраны қалықтаған аспан түсті көк байрақ асқақ желбіреді. Ұлт ұйысып, қаймағы бұзылмаған берекелі бірлік орнады. Тарихи өлшем тұрғысынан алғанда, аз уақыттың ішінде төрткүл дүниеге жаһандық бейбіт бастамаларымызбен танылдық. Бүгінде ынтымағы жарасқан, күш-қуаты толысқан, беделі жоғары, мерейлі елдің биік белесінде тұрмыз. Сол жетістіктерді түйсік түкпірінде тағы түлетіп, тарих қойнауынан таным тақтасына қайта бедерлесек дейміз.
Бақ пен байлық бағалағанның қолында, бірлік пен ынтымақтың жолында баянды болатынына тарих куә. Біз бүгінде барды байытып, бірлікті ту ету арқылы жасампаз еңбегімен қазынасын еселеген әлеуетті елге айналсақ, ол – Елбасының елеулі еңбегі. Туымыз тұғырлы, туырлығымыз тұтас, туысқанымыз түгел бостан күнге жетуімізге дәнекер болған тәуелсіздігіміздің топсасы да, тұтқасы да әлбетте, азат еліміздің архитекторы, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев!
Елбасы тұлғасын даралау арқылы егемендік алған ширек ғасырдан астам уақыттың шешімді сәттерін саралауға болады. Сондықтан Нұрсұлтан Назарбаевтың қазақ мемлекеті үшін жасаған толайым табыстары мен толағай жетістіктерін түгел қамту – тәуелсіздіктің тұтас бейнесін айқындайды.
Егемен елдің ең бірінші құндылығы ол – байрағы мен байтағы. Батысы Атыраудан, Шығысы Алтайға дейінгі ұлан-ғайыр атажұрттың шекарасын шегендеу – Елбасының ерен ерлігі дер едік. Әлемнің жаңа саяси картасына алып Қазақстанның аумақтық тұтастығын қалыптап, территориясының беріктігі мен бұлжымастығын аймақтық, әлемдік аренада бейбітшілікпен үйлестіріп қамтамасыз ету – дипломатиялық терең парасаттылықтың айқын куәсі. Жалпы, Елбасының Қазақстан шекарасы мәселесін көршілерімен, әсіресе Қытай және Ресей сынды алпауыт мемлекеттермен қысқа мерзімде ешқандай жанжалсыз, бейбіт келісімдер арқылы анықтап, халықаралық ережелерге сай заңдастыруы тарихи оқиға деуге болады. Бұл туралы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев өз еңбектерінде: «Мемлекеттік шекараны белгілеу жолында біз жұмсаған күш-жігердің маңыздылығын түсіну үшін жаңа тәуелсіз мемлекеттердің басым бөлігі мұндай шаруаны атқара алмағанын, олардың әлі де өзара бекітілген мемлекеттік шекарасы жоқ екенін есте ұстаған жөн. Қазақстан – Орталық Азия өңірінде делимитациялау мен демаркациялау мәселесін толық шешкен жалғыз мемлекет. Қазақстан Республикасының 2000 жылдары бекітілген мемлекеттік шекарасы – толықтай заңды. Қазақстанның мемлекеттік шекарасын саяси растаудың, заң жүзінде рәсімдеудің және оның халықаралық дәрежеде мойындалуының тарихи маңызын айтып жеткізу мүмкін емес» деп жазады.
Артымызға қайырылсақ, алмағайып уақыттың аумалы-төкпелі кезеңдерін абыроймен жүріп өтіп, тәуелсіздігіміздің нығайып, елдігіміздің кемелденуі жолында жасалған жасампаздық ірі белестер айқын көрінеді. Сол қажет қадамдардың ішіндегі ең бір елеулісі – атажұртына дүниенің төрт бұрышынан сағынышпен оралған қандастардың ұлы көші болатын. Елбасы шартарапқа сауын айтып, Құрылтай шақырды. Тағдыр тәлейімен дүние жүзіне тарыдай шашылған қандастар атажұртқа қайта жиылып, қай қияда жүрсе де арқасүйер атамекені, аңсап келсе бауырына басар атажұрты бар екенін ұғынды. Бұғауда болып, есесі кеткен, еңсесі түскен елдің ертеңге деген сенімі дүркіреп оянды. Отанына байсалды көшпен жеткен қандастардың ұзын саны бүгінде миллионға жетіп, еліміздің демографиялық саясатының баянды баспалдағына айналды.
Сондай-ақ азаттық архитекторының бірегей де бірізді саясатының негізінде еліміздегі сан алуан ұлт пен ұлыстардың мәдениеті жарасымды тоғысып, достық пен татулықты үлгі еткен біртұтас қоғам қалыптасты. Кеңес Одағы ыдырап, қоғамда тұрақсыздық пайда болғанда араздықты қоздырған алауыз саясаткерлердің айтағына ерген кейбір қауымдар енді қалыптасып келе жатқан жаңа мемлекеттің бірлігін сетінетуге қылышын жалаңдатса, кейбір топтар қиқар ұстанымдарын жалаулатқаны жалған емес. Қысылтаяң қилы кезеңде Елбасы Қазақстан халқы Ассамблеясын құрып, тағдырымен қазақ жерінде тоғысқан түрлі этнос өкілдерін ынтымаққа ұйыстырды. Қарашаңырақ қазақ елінде бір үйдің баласына, бір қолдың саласына айналған олар Қазақстанды өз үйіндей сезінді. Осылайша ортақ Отанда бір тағдырды таңдаған азаматтардың шетелге көшу толқыны азайды.
Хантингтонның пікірлерін жоққа шығарған Елбасы ғасырлар тоғысында әлемге өркениеттер арасындағы қақтығыс емес, мәдениеттер арасында келісім мен парасатты ізгіліктің алтын кілтін ұсынды. Осылайша Қазақстан әлемде өркениеттер арасындағы қақтығыс пікіріне қарсы қалқан жасап, мәдениеттер мен дін өкілдері арасындағы диалогті жан-жақты қолдауды мемлекеттік саясатқа айналдырған алғашқы мемлекет атанды. Астанада өтіп келе жатқан әлемдік діндер мен конфессия басшыларының құрылтайы мұның ең жарқын айғағы. Бір дастарқанда бастары түйіспейтін, бір-бірімен амандаспайтын кейбір дін өкілдерін бейбітшілік жолында бітімге шақырған Елбасы бастамасы бәтуалы байламға айналды.
Сәулеткер салтанаты
Күлтегін ескерткіштерінде «Өтүкенде отырсаң, мәңгі елдігіңді сақтайсың» деп жазылған. Тарлан тарихқа үңілсек, әл-Фараби парасатты қала туралы пайымдады, Асан қайғы желмая мініп, Жиделібайсын іздеді. Ізгілікті мұрат еткен қазақ жұрты жаңа ғасырда Жерұйығын тауып, парасатты қаласын орнатты. Бабалар армандаған Өтүкен мен Ергенеқон, жер жәннаты Жерұйық пен Жиделібайсын – соның бәрі бүгінде ақиқатқа айналып, астанамен астасып жатқандай. Арқа төсінде құтты қуаттың символы іспеттес асқақ астана Қазақстанның бойына қан жүгіртті, ұлттық санаға жаңа мазмұн берді. Күлтегіннің мұрасы келіп, көк түріктің рухын тірілткен, алтын самұрығы аспан тіреп, Бәйтерегі көкпен таласқан елордада «Мәңгілік ел» мұраты қайта оянды. Кенесарының рухы атойлап, Керей мен Жәнібек хандардың ескерткіштері Алтай мен Атырау, Арқа мен Алатаудың арасындағы алып аймақта дүркірей көтерілген Ұлы далаға серпін берді. Елбасының қолтаңбасына айналған елорда түркі өркениетін қайта жаңғыртып, түркі әлемінің алғашқы мәдениет орталығы аталды.
Сеңді бұзып, ұлы көшті бастаған бағаналы орда қазақтың бұйығы тірлігіне жан бітірді, дағдарыс ұйығынан шығарып, экономикасын өрге сүйреді. Елдің әлеуеті мен күш-қуатын арттырып, жаһандық деңгейдегі жасампаз жобаларға жетеледі. Жаңа елордамен бірге тұтас терістіктегі ел қазақыланды, қазақ та қалалық халыққа айналды. Мәдениет пен өркениеттің қалада жасалатынын ескерсек, Астана ұлттық рухани жаңғыруымыздың да басы болды. Елдің жүрегіне сенім ұялатып, санасын сілкіндірді. Төрткүл дүниеге төрелік айтатын асқақ Астана түгел түркінің төрі деп танылды. Ойдағы орнап, көңіл жайланды. Береке-бірлігі бекем байтағымызға бақыт байланды. Ең бастысы, қазақ болу – үлкен мақтанышқа айналды! Сондықтан Астананың тағдыры – қазақтың тағдыры, Астананың мәртебесі – қазақтың мерейі десек, Астана арқылы қазақтың да абыройы асқақтады.
Астана – ең әуелі, тәуелсіздігіміз бен тұтастығымыздың тұғыры, ұлт болып ұйысуымыздың ұстыны, жұрт болып жарасуымыздың жасампаз жылнамасы. Арқаның ажарын ашып, қазақтың таңдау-талғамымен, қажырлы қуат-қайратымен жайқала бой көтерген ғажап шаһар – Елбасының ерен жеңісі, мемлекетті мәңгілік етудегі мегажобасы, елдікке орнатқан еңселі ескерткіші. Есеміз кетіп, есіміз шығып шатқаяқтап тұрған шақта Есілдің бойына ел қондырып, елдің еңсесін тіктеген Елбасымен егіз ұғымға айналған елорданың Нұр-Сұлтан атанғаны сондықтан.
Бітімгер болмысы
Бас шаһарды алып байтақ даланың орталық бөлігіне орналастыруда үлкен саяси, рухани мән бар екені баршамызға мәлім. Бұл орайда бағаналы орда – басты орданың төрінен тамәм елді татулыққа шақыратын түрлі саммиттер өткізу де өзіндік ұстанымы айқын, тізгіні тәуелсіз дербес мемлекет екенімізді жалпақ әлемге жақсы мағынада жарнамалау болатын. Бұл келелі кеңестердің ішінде Қазақстан 2010 жылы ЕҚЫҰ-ға төрағалық еткенін бөліп айтуға болады. Осы жылы ЕҚЫҰ саммиті Астанада табысты, жоғары деңгейде өткеніне төреші уақыт әділ куә. Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен әлемдік дінбасылар алты құрлықты жайлаған барша адамзаттың игілігі үшін бір үстелдің басында, елорданың төрінде тоғысып, бар игіліктің бастауы татулық пен өзара құрмет екеніне бәтуаласты.
Бүгінде Елбасының ең көрнекті жобасы – бас қаламыз халықаралық қоғамдастық жүгінетін саяси беделді алаңға айналса, сол жас шаңырақ көптеген қоңсы қонған бауыр жұрттың бірлігі ыдырап, берекесі кеткенде абдыраған ағайынға пана болып келеді. Аумалы-төкпелі заман сынағына ұшырап, тоқырауға түсіп тоз-тоз болған елдерге қолұшын созды. Айтпағымыз, Елбасы бұл қайырлы қадамдардың барлығында адамзат игілігіне алтын арқау болып келеді. Қазақстанның бітімгерлік бағытындағы бастамаларының маңызы зор делінетіні сондықтан. Қарулы қақтығыстар өршіген өңірлердегі ахуалды реттеуде елорданың рөлі ерекше десек, ол араағайын адал қызметтің арғы жағында қазақ көшбасшысының биік тұлғасы тұғырлана көрініп тұрады. Олардың қатарында біз Үндістан мен Пәкістан сынды алпауыттар арасындағы бітімгерлік пен Түркия мен Ресей арасындағы араағайындықты айрықша атауға тиіспіз. Сондықтан Елбасының жаһандық қауіпсіздікке қатер төндіретін күрделі саяси кикілжіңдерді реттеу, жаңа қақтығыс ошақтарының алдын алу бағытындағы батыл іс-қимылдары мен араағайындық қызметін халықаралық қоғамдастық жоғары бағалап келеді.
Сонымен қатар Тұңғыш Президенттің Семей ядролық полигонын жабу жөніндегі батыл байламы бүгінде Қазақстан тарихында ғана емес, адамзат тарихында айтулы оқиғаға айналды. Семей полигоны жабылған 29 тамыз БҰҰ Бас Ассамблеясы тарапынан Халықаралық ядролық сынақтарға қарсы іс-қимыл күні болып бекітілді. Құбылып тұрған заманда елін құбыладан адастырмай, тар кезеңде тәуелсіздік үшін ядролық алапат қарудан бас тартқан тәуекелшіл тұлғаның табанды ұстанымы – көреген көшбасшының ел мүддесін ғана емес, күллі жаһанның тыныштығын қоса ойлайтын планетарлық өредегі өрісті саясаткер екенін көрсетеді.
Тәуелсіздікпен тұспа-тұс келген еліміздің бітімгерлік бастамаларының бүгінде тұтас тарихы қалыптасып отыр. Қазақстанның халықаралық бітімгерлік тәжірибесінің айшықты тұсы ретінде сергелдеңге түскен Сирия мәселесін шешуге бағытталған келіссөздерде аса маңызды рөл атқарған «Астана процесін» айрықша атауға болады. Осы процестегі келіссөздер шырғалаңдағы Шамда 4 деэскалация аумағын бекітуге мүмкіндік берді, бұл өз кезегінде жүз мыңдаған бейбіт тұрғынның аман қалуына сеп болды.
Қазақ елінің халықаралық аренадағы табыстары туралы сөз еткенде, біз 2017-2018 жылдардағы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты емес мүшесі ретіндегі қызметімізді, аталған биік мінберде Мемлекет басшысының қазақ тілінде баяндама жасағанын ерекше айтуға тиіспіз. БҰҰ мінберінде азат мемлекетіміз бен ана тіліміздің мәртебесін әлем алдында жоғары асқақтату – дәуірлер бедерінде қазақ президентінің пешенесіне бұйырған тағы бір тарихи мүмкіндік болды.
Мәңгілік ел – мегажобалар мекені
Ғаламда ұлы мемлекет болу үшін ұлы мақсаттарға, асқақ армандарды бағындыруға талпыну керек. Елбасы қуатты дамып келе жатқан жас мемлекетіміздің «Қазақстан-2030» стратегиясын табысты жүзеге асырудың арқасында тәуелсіз Қазақстан әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына қосылса, кейін дүние жүзіндегі озық 30 елдің санатына қосылу сынды асқаралы міндет алға қойылып, «Қазақстан-2050» стратегиясын қабылдады. Жалпы, тәуелсіздік жылдарындағы Қазақстан экономикасы бұрын-соңды болмаған биік белестерді бағындырды деуге толық негіз бар. Тоқсаныншы жылдары тұралаған экономиканың еңсесін тіктеп, халықтың жағдайын жақсарту міндеті алдымызда тұрды. Біз Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін қираған экономиканың қиындығын қайыспай көтеріп, өтпелі кезеңдегі дағдарыстарды еңсердік. Құлаған империяның қирандысы арасында қалған бір бөлігінен қайтадан қуатты экономика қалыптастыру оңайға түскен жоқ.
Осы отыз жылға жетпейтін уақыт ішінде Елбасының жаңа бастамалары негізінде Қазақстан экономикасы бизнеске қолайлы, инвесторлар үшін тартымды, әлемдік қауымдастықтың жоғары бағалауына ие болып отырған қуатты мемлекетке айналды. Тәуелсіздік жылдарында елімізге 300 миллиард АҚШ долларынан астам инвестиция салынған екен. Бұл – Орталық Азия мемлекеттеріне келген барлық инвестицияның 70 пайызына тең көрсеткіш. Қазақстан үшін мұнай-газ саласының орны қашанда бөлек. Былтыр елімізде 90 миллион тонна мұнай мен 55 миллиард текше метр көгілдір отын өндірілген. Әлбетте, бұл да Қазақстанның дүние жүзіндегі мұнай-газ державаларының бірі екенін көрсететін толағай табыс. Қазақтың «қара алтыны» бүгінде қырыққа жуық елге экспортталады. Осы экспорттан түсетін табыстың бір бөлігі Ұлттық қорға жинақталып, еліміздің ең маңызды мұқтаждықтарына ғана жұмсалатын игілік қазынасына айналуда. Ғасырлар керуенінде қол жететін толағай кереметтерді қысқа мерзімде еңсеруіміз Елбасының болашақты болжай алатын дана саясаткер екенінің айғағы.
Елбасы тәуелсіздік жылдарында Қазақстанның транзиттік әлеуетін де қайта нығайтуға ден қойды. Алып құрлыққа керуен тартқан Ұлы Жібек жолын Мәңгілік елдің «Нұрлы жолы» үлгісінде қайта жаңғыртуға мүмкіндік жасады. Кезінде Ұлы даланың төсімен сауда керуендері жүрсе, қазір мұнай-газ құбырлары, авто және теміржолдар тартылу керектігін ерте сезінген көшбасшы діттеген мақсаттарға мүлтіксіз жетіп отырды.
«Ғасыр жобасы» деген атқа ие болған, Қазақстан аумағындағы ұзындығы 2 800 шақырымға жуықтайтын «Батыс Қытай – Батыс Еуропа» автокөлік белдеуі де тәуелсіздік жылдарының жемісі тікелей Елбасының ерен еңбегі деуге болады. Тәуелсіздік жылдарындағы президенттің тың бастамасымен жеткен еліміздің толағай табыстары туралы айтқанда, ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесіне ерекше тоқталып өтетініміз анық.
Астанаға әлем назарын аударған шарада көрмеге 115 мемлекет пен 22 халықаралық ұйым қатысқаны белгілі. Сол ЭКСПО-2017 көрмесінің орнында бүгінде Қаржы орталығының құрылғаны халықаралық бизнес қоғамдастығының Қазақстанға деген сенімінің белгісі болды.
Ұлы дала ұлағаты
Осы жылдары тәуелсіздікті темірқазық еткен қазақ руханияты қарыштап дамып, құлашын кеңге жайды. Қазақ деген тарихын тереңнен тартатын, еншісін Еуразия төрінде ат ойнатқан ұлы мемлекеттерден алатын, болмысы асқақ, еңсесі биік ел екенін Елбасы ерек сезіне білді. Президент ең алдымен осынау ширек ғасырдан астам уақыт ішінде еліміздің рухани санасын қалыптастыру – ел бірлігінің алғышарты, тұтас руханияттың тетігі екенін бүкіл болмысымен түйсінді. Жазықсыз репрессия құрбаны болып, қуғын-сүргінге ұшыраған тұлғаларды ақтап, әділеттілікті қалпына келтіріп, Алаш қайраткерлерін тарих сахнасындағы лайық орындарына шығарды. Қазақ сахарасын қорғап, алаш үшін найзасына сүйеніп намысын жауға бермеген батырлардың айтулы астарын өткізді. Елбасының бастамасымен азаттықтың алтын бесігінде тербелген қазақ әдебиетінің алғашқы рухани тойы – қазақтың ұлы шайыры Абайдың 150 жылдық мерейтойы ЮНЕСКО көлемінде тойланды. Бұл – азаттықтың дәмін алғаш татқан қазақ елінің руханиятына тарту еткен Елбасының тұңғыш сыбағасы еді.
Ұлтымыздың түп-тамыры сонау ежелгі сақтардың ұстанған салтынан бастап, ғұндардың тұтынған ғұрпына барып бір-ақ тірелсе, одан бері де жарты әлемді жаулап, теңдессіз империя құрған, биыл құрылғанына 750 жыл толып отырған Алтын Орда ұлысы мен Моғолстан мемлекетінен тамыр тартып, бергісі шежірелі қазақ хандығына табан тірейді. Қозыбасы тауына қазық қағып, Таласта ту көтерген қазақ хандығы – біздің саяси-құқықтық, мәдени-рухани алтын арқауымыз. Сондықтан Қазақ хандығының 550 жылдығын ел болып тойлауымыз шын мәнінде тәуелсіз қазақ әлемінің жаңа ұлттық идеологиясына сәуле түсірумен тең еді. Қаһарлы хандар мен бәтуалы билердің, білекті батырлар мен абыз ақындардың тұлғаларын тарихта таспалау арқылы келешегіміздің көзқарас көкжиегін кеңейттік. Өткенге көз жүгірту – ертеңге ой жүгірту – болашақтың басты ұраны болуы шарт.
Елбасымен етене егіз ұғым егемендіктің арқасында қазақ халқы ана тілінің айбарын асырды. Еліміздің мәдениеті мен әдебиеті дамуы үшін қысқа уақыттың ішінде архивтерді ақтартып, тарихи ақтаңдақтарды батыл аштыруға мүмкіндік жасалды. Себебі жас ұрпақтың ұлттық санасы сәулеленбей, ой отарсызданбай, алдағы жүзжылдықтардың жүйелі жоспарын жасау мүмкін емес болатын. Сондықтан Мемлекет басшысы тәуелсіздік алған сәттен бастап, мемлекеттілікті нығайтумен бірге ұлт рухын ояту, халқымызды ұлы істерге рухтандыру жұмыстарын қатар жүргізді. Осылайша санасы азат, ойы еркін, арманы асқақ, қиялы шексіз, басқаға бүгілмейтін, бас иіп жүгінбейтін бостан елдің болашағы – жас ұрпақ қалыптасты.
Түптеп келгенде Мемлекет басшысы жастар үшін жүйелі жұмыстарды сонау «Болашақ» бағдарламасын бекіткен күннен бері қаузап келеді. Еліміз ең қиын әрі күрделі экономикалық жағдайда болғанына қарамастан, «Болашақ» стипендиясын тағайындап, ел жастарына әлемнің ең белді оқу орындарында оқуға жағдай жасады. Бұл біздің еліміздің болашағына салынған ең алғашқы инвестиция еді. Бүгінде бұл бағдарлама бойынша білім алған жастардың саны 13 мыңға жетіп, олардың алды Қазақстанның дамуына зор үлес қосып жатыр.
Тәуелсіздіктің арқасында өркениеттер көшінде өшкеніміз жанып, өткеніміз санамызда сәулеттенді. Егемендік арқылы атауларының өзі аңызға айналып бара жатқан атажұрттың тарихи жадысына қан жүгіріп, ел шежіресінің екінші тынысы ашылды. Киелі жерлердің картасы түзіліп, құрдымға кетуіне аз қалған құнды жәдігерлер қамқорлыққа алынды. Көнерген ғасырлар көмескілендіре бастаған ұлттық болмыс, рухани сана, қазақы дәстүр мен салт, ежелгі атакәсіп барлығы жасампаз кезеңде жаңа деңгейге бет қойды. «Мәдени мұра» арқылы шетелдік архивтерден қазақ елінің тарихы туралы қыруар деректер жинақталып, жүйеленіп, іргелі зерттеулер руханиятымызға қазыналы көмбе болып қосылды.
Рухани жаңғыру, әліппе ауыстыру – санаға сәуле ұялатып, ойды отарсыздандыратын, елдің еңсесін тіктейтін, сондықтан мемлекет құру, қала салу сияқты аса ауқымды іс. Арғымақты алғаш ауыздықтап, тұлпарды тұңғыш тақымдаған жауынгер жұрттың ұрпағы екеніміз дүние жүзіне Елбасының «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру», «Ұлы даланың жеті қыры» атты мазмұны бай маңызды мақалаларымен дәлелденді. Аталған мақалалар негізінде ежелгі Ботай қонысынан табылған пырақтарды алғаш қолға үйреткен қазақ сахарасын мекендеген біздің бабаларымыз екенін археология ғылымы анық айналымға шығарды.
Тұлпарларды тақымдаған үзеңгі мен ауыздықты Алтай мен Атыраудың арасындағы кең-байтақты мекен еткен біздің бабалар балқытып, бұйым қылып жаратқаны мәлім болды. Темірден түйін түйіп, теріден киім киген көшпенді жұрт жылқының жалында кеңістікке көз жүгірткен киіз туырлықты қазақ екеніміз бұл күнде ұрпаққа мақтаныш. Түйіп айтқанда, ежелгі адамзат тарихында бабаларының тарихы балбал тастармен бәдізделіп бүгінге жеткен Алаш жұрты кемел келешегін кеңейте түсті.
Түркі әлемінің тұғырлы тұлғасы
Қазақстан аймақтағы іргелі интеграциялық үдерістердің белсенді қозғаушысына айналып, мәдениеттер мен өркениеттерді жақындастырған дәнекер көпірге айналды, мегажобалардың мекені атала бастады. Бұл тұрғыдан алғанда Роберт Капланның «Маккиндердің Хартланды – қазіргі Қазақстан. Батыс Сібірден Каспийге дейін созылып, Орталық Азияның басым бөлігін алып жатқан қазақ даласы Еуразияның дәл ортасына орналасқан» деген сөзі ойға оралады.
Таяуда Түркі академиясының ұйытқы болуымен кәсіби зерттеу тобы түркітілдес алты мемлекетте әлеуметтік сауалдама жүргізді. Осы зерттеуде әртүрлі жастағы, алуан түрлі көзқарастағы азаматтар бір ауыздан Қазақстанның Тұңғыш Президентін түркі дүниесінің әлемге әйгілі ең танымал тұлғасы ретінде таныпты. Былтырғы жылы мамырда түркиялық журналист Күршад Зорлу жүргізген зерттеуінде Н.Ә.Назарбаевтың интернетте ең көп қаралған тұлға екенін анықтаған. Бұл зерттеулердің нәтижесі Елбасының түгел түркінің тұтқасы екенін әйгілеп тұрғаны анық!
Расында, көк түріктің атажұртында жас мемлекеттің іргесін қалаған Қазақстан Президенті тамыры бір туыс жұртты түгендеп, үзіліп қалған алтын арқауды қайта жалғады. Әуелі Елбасы іргедегі бауырлас елдермен достық байланыстарды арттыруға назар аударып, Орталық Азия ынтымақтастығын құру жөнінде бастама көтерді. Осы мақсатта Өзбекстан мен Қырғызстанның мемлекет басшыларын тарихи Ордабасыда табыстырған Нұрсұлтан Әбішұлы аймақтық ынтымақтастықты арттыру жолында нақты қадамдар жасады. Еуразияның күретамыры болған Ұлы Жібек жолын қайта жандандырып, Алтай мен Анадолының арасын қосқан Елбасы түбі бір туыс елдер түгел мойындаған тегеурінді тұлғаға айналды.
Түркі жұртының тағдыры талқыға түскен келелі кездесулерге ұйытқы болған Қазақстан Президенті Түркі Кеңесі, Түркі Ақсақалдар кеңесі, ТүркПА, ТҮРКСОЙ, Халықаралық Түркі академиясы сияқты іргелі ұйымдарды құру туралы бастама көтерді. Бұл – аса ірі бетбұрыс кезеңнің басына айналды. Сондықтан болса керек, 2010 жылы Түркістанда өткен жиында Түркия Президенті Абдолла Гүл Қазақстан басшысының иығына ақ шапан жауып, қолына аса таяқ ұстатып, оны «Түркі әлемінің көшбасшысы» деп бағалады.
Қазақстанның Тұңғыш Президенті түркі тарихында тағы бір тұңғыш қадамға барып, өз өкілеттігін тоқтату туралы тағдырлы шешім қабылдады. Азаттықтың архитекторы, тәуелсіздіктің тірегі тұрақтылық пен тыныштықты қамтамасыз етіп, Конституциялық нормаларға сәйкес, дәстүр сабақтастығын сақтай отырып Президент Қасым-Жомарт Тоқаевқа аманаттың ауыр да жауапкершілігі мол жүгін тапсырды. Бұл да Елбасының ел тағдыры мен мемлекет мүддесін бәрінен жоғары қоятынын айғақтайтын тарихи-саяси ірі оқиға болды.
Түйін сөз
Кеңестік империя ыдыраған тұста Л.Н.Гумилев Еуразия кеңістігінде пассионарлық кезеңнің қайта басталғанын жазған еді. Пассионарлық өрлеудің алғашқы кезеңінде қаһарлы ғұн тәңірқұты Мөде қаған Жерұйығын тауып, елдің бірлігін, жердің тұтастығын қамтамасыз еткен. Еуразия кеңістігін көктей өткен көк түріктер дәуірінде Бұмын, Елтеріс, Білге қағандар қасиетті Өтүкенді мекен етіп, Күлтегін жазуында айтылғандай «елді құрап, аш халықты тоқ еткен, аз халықты көп еткен, жалаңаш халықты тонды еткен, айналаны бейбіт еткен». Пассионарлық кезеңнің Алтын Орда қабатында «Жиделібайсын жерінде қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заман» орнаған. Біздіңше, арайлы азаттықпен бірге осы пассионарлық кезеңнің жаңа дәуірі басталды. Сондықтан «Бөрілі байрақ астында, бөгеліп көрген жан емен» деп Сүйінбай ақын жырлағандай, көк Байрағын көтеріп, көкке қолын созған Ұлы дала елі енді бөгелмейді. Бұл ретте оның арқасүйер тұлғасы да, табан тірер тұтқасы да Қазақстанның Тұңғыш Президенті – Елбасы екені анық...
Дархан ҚЫДЫРӘЛІ