Қоғам • 11 Шілде, 2019

Құмар ойын құрығы һәм миллиардтар мәселесі

283 реткөрсетілді

Голливудтың блокбастерлерінде ғана құмар ойынның қызығына түскен бас кейіпкер ақыр соңында қыруар қаражатқа кенеліп, бас антагонистің саза­йын тартқызып, бай болып, барша мұратына жетіп жатады. Алайда, бұл кино екені түсінікті. Шынтуайтына келгенде, өмірде барлығы керісінше өрбиді. Құмарлықтың құрығына түсіп, шырғалаңға шатылған жанды құтқару қиынның қиыны. Алда-жалда бірлі-жарымды құмарпаздың қанжығасы майланғанның өзінде, бұдан казино да, букмекерлік кеңселер де ұтылмайтын көрінеді. Неліктен? Міне, осы сұраққа жауап іздеп, отандық гемблинг индустрияның жай-күйін аңдап, айналымдағы қаражат көлемін бағамдап көруге тырыстық.

337 заңсыз ойын  ошағы анықталды

Күнделікті күйбең тірліктен қолымыз сәл босаса, көпшілігіміздің қос жанарымыз смартфонға қадалатыны рас. YouTube хос­тин­гі немесе онлайн кинотеатрдан қала­ғаныңды көрейін десең, қызылды-жасыл­ды жарнамасы жарқырап, сан түрлі казино мен букмекерлік ұйымдар көз ал­дыңа менмұндалап тұрады да қалады. Әлбетте, бұған көпшіліктің басым бө­лігі иланбас, десек те бірді-екілі адам қы­зы­ғушылықпен сілтемеге бас сұғуы әбден мүмкін. Сол қызығушылық талайлардың қаржылық әрі моральдық-психологиялық ахуалына қомақты нұқсан келтіреді.

Ал құмарлықтың құрығына ілінгендер­дің саны елімізде 400 мыңға тақап қалған екен. Олардың әрқайсысының қарызы ор­та­ша есеппен алғанда 10 млн теңгеге жете­ғабыл.

Бұл орайда Экономикалық тергеу қыз­метіне сұрау салып, ресми статистикаға қанықтық. Қаржы мониторингі комитеті, профилактикалық жұмыс және бақылау басқармасының аса маңызды істер бо­йынша жедел уәкілі Ерден Жұма 2018 жылы заңсыз ойын бизнесіне қатысты 337 қылмыстық іс тіркелгенін, соның 266-сы бойынша іс аяқталғанын айтады.

– Көрсетілген кезеңде заңсыз ойын бизнесімен айналысқан 6 ұйымдасқан қылмыстық топ анықталды. 20 жасырын және 74 электрондық казино жойылды, 1 105 ойын автоматы мен терминал, 28 ойын үстелі (покер үстелі, рулетка), 
1 132 процессор, 879 монитор, 511 теледи­дар, 88 кассалық аппарат, сол секілді 29 бейне тіркегіш тәркіленді.

Осы ретте ес­керетін жайт, қолда­ныс­тағы заңға сәй­кес казино мен ойын автоматтарын Ал­ма­ты облысындағы Қапшағай су қойма­сының жағалауында және Ақмола облы­сы­ның Щучье ауданында жергілікті атқа­рушы орган белгілеген аумақта орналастыруға рұқсат етілген. Басқа ай­мақтарда орналастыруға заңмен тыйым салынған. Заңсыз ойын мекемесін ашқаны, ұстағаны немесе олар үшін үй-жайды берумен қатар ойын бизнесі саласындағы қызметті лицензия­сыз жүзеге асырғаны үшін Қылмыстық кодекстің 307-бабы бойынша 7 жыл бас бостандығынан айыру жазасы көзделген, – дейді Ерден Жұма.

Бұған қоса былтыр құқық қор­ғау­шылар төрт трансұлттық қылмыстық топты құ­рық­тапты. Анықталғандай, заңды белше­сінен басқандар 17 қалада құмар ойын­ха­наларды уысында ұстап отырған. Тәртіп сақшыларының мәліметінше, заңсыз индус­трияның кірісі 10-12 млрд теңгенің айналасында болған.

 

Құмар ойынға күйген кейіпкер

Жағымсыз статистиканы толық­тыр­ғандардың бірі елордалық Н.О. деген азамат (Кейіпкердің қалауы бойын­ша есімі жасырын сақталды). Біз букмекерлік кең­сенің қызметіне жиі жүгінетін таныс­тарымыздың бірі арқылы бұл кейіпкермен танысып-білісіп алдық. Сонымен
24 жас­тағы Н.О. Ақтөбеден бас шаһарға 2014 жылы көшіп келіп, мемлекеттік қызмет­ке орналасқан. Осыдан бір жарым жыл бұрын ол жоғарыда айтылған онлайн ка­зиноның біріне кіріп, олжалы болу­ды қаласа керек. Бастапқыда әжептәуір жеңістерге жетіп жүрген. Алайда, уа­қыт өте келе ойынға басыбайлы бері­ліп кеткенін өзі де аңдамай қалады. Құ­март­қаны соншалық, қызметі былай тұрсын, тіпті өмірлік жары мен жөргектегі баласына назар бұруды қояды. Ұтқанынан ұтыл­ғаны көбейе берді. Ақыры есесін қайтару үшін несие алып, қарызға белшесінен батып тынады. Нәтижесінде әйелімен ажыра­сып, қайғысын шөлмекпен басуға тыры­сыпты. Сөйлесе келе шешіліп сала бер­ген жігіт кей-кейде өмірімен қош айты­суға бекінген сәттері де болғанын жасырмай айтып берді.

– Алғашында жай қызығып, кази­но­ның сайтына кіріп көрдім. Менің жоғары білімім бар, аздап есепке тәуір­мін. Тігілетін ұтыс пен пайдалы коэф­фи­циенттің жоғары екеніне көз жеткізген соң нар тәуекелге бел будым. Кереметтей жеңіп жүрдім демеймін, бірақ ұсақ тиын болса да ұтыстарым үзілмейтін. Бірде үйге жұмыстан шаршап келген едім. Әдет­тегідей компьютерге отырып, ойын­ның ұтыстарын бақыладым. Сонда күндегіге қарағанда айтарлықтай үлкен «куш» (Үлкен ақша) бәске қойылыпты. Әрине мұндай мүмкіндікті жіберуді әбестік болар деп есептедім. Сол себепті несие картамдағы бар қаражатымды ұтысқа тіктім. Бірақ күткенім орындалмады. Бүкіл қаражаттан айырылып қана қоймай, өзім минусқа кіріп кеттім. Ендігі мақсат шығынның орнын жабу үшін бәрін қайтарып алу болды. Ұтылғаныма шамданып, балаға төленетін жәрдемақыны да ойынға салдым. Жарым қатты ашуланды. Бірақ сенесіз бе, мұндайда көз тұмшаланып қасыңдағы адамдарды көрмейді екенсің. Сені тек жалғыз мақсат қана жетелейді – ұтылған соманы қайтару. Құдды бір «Зомбиге» айналып кетесің. Бұл өмірдің маған берген үлкен сабағы. Оны есіме түсіруді қаламаймын. Бұл тәуелділіктен арылу үшін жақындарымның көмегімен Швецияға барып емделдім. Құдайға шүкір, өмірлік жолдасым және баламмен қайта қауыштым. Қазір уақыттың барлығын отбасым мен туыстарыма арнап жүрмін. Бұл маған берілген соңғы мүмкіндік деп есептеймін. Сондықтан уақытымды текке кетіргім келмейді, – дейді құмар ойынға әбден күйген кейіпкеріміз.

Иә, бұл бір ғана адамның басынан өт­кен жағдай.

 

Қомақты салық төлейді

Дей тұрғанмен құмар ойынды қол­дай­тын тараптың да айтар уәжі бар. Ойын­ха­налардың өкілдері жыл сайын мемлекет қазынасына шамамен 10-13 млрд теңге сомасында салық түсіретінін айтады. Сонымен қатар бұл істің тамырына балта шабылса, біздің нысандарымызды тұншықтырып тастаса, онда отандық мекемелердің орнын шетелдік ойынханалар алмастырады деп дабыл қағып отыр.

Ал олар интернет ресурсты пайдала­на­тындықтан, заңды айналып өту еш қиын­дыққа соқпайтынын жеткізді. Тиісінше сырттан аударылатын салық жөнінде айтудың өзі артық. Осылайша мемлекет көлеңкелі экономиканың қанат жаюына жол ашады дейді отандық букмекерлер. Бұдан қалды жұмыссыздық деңгейі де аздап өседі. Өйткені аталған салада шамамен сегіз бен он мыңның аралығында қазақстандық күнделікті нанын тауып жүр. Сондықтан сарапшылар бұл мәселеде басқа жолды қарастыруға кеңес береді.

Енді шартараптағы жағдайды сарап­тасақ. Құмар ойын түрлерін дамытып, елдің экономикасына да қыруар табыс түсіріп отырған ең үлкен мекемелер АҚШ-та шоғырланғаны белгілі. «AGA State of the States» басылымының есебінше америкалық ойынханалар 2017 жылы 40 млрд доллар көлемінде кіріс тапқан.

Құрама Штаттардағы ірі ойынхана операторының бірі – «Las Vegas Sands» компаниясы. Бұл оператор өткен жылдың алғашқы тоқсанында 3,58 млрд доллар мөлшерінде табыс түсірген. 2017 жылмен салыстырғанда аталған көрсеткіш 16,7%-ға артық. Сол секілді компанияның АҚШ-тан өзге Сингапур мен Қытайда мейрам-
ханалары, ойын-сауық клубтары және орталықтары іске қосылған-ды.

Америкалық басқа да компаниялардың ахуалы жаман емес көрінеді. Мәселен, Невададағы казинолар 2017 жылы 980 млн доллар шамасында пайда тауыпты. Америкадағы әйгілі ойынханалардың дені Лас-Вегаста орналасқанын ескерсек, олардың жылдық табысы 110,3 млн долларды құраған.

Мұхиттың ар жағында онлайн-казино желісі де тұрақты дамып жатыр. Дәлірек айтқанда, былтыр интерактивті ойын секторының ақшалай түсімі 2017 жылмен салыстырғанда 28%-ға ұлғайған.

Сарапшылар Азия нарығы да бәсе­кеге түсетіндей деңгейге жеткенін айта­ды. Мысалы, 2018 жылы америкалық Wynn ойын операторының Макаодағы бөлімшесінде кіріс динамикасы 187,4 млн доллар шамасында байқалыпты. Макао бұл индустрияның «Сары құр­лықтағы» орталығы болып саналады.

 Көршілес Ресей мемлекетінде ойынхана бизнесі негізгі 4 аймаққа бөлінген. Сочидегі «Красная Полянадан» өткен жылы Ресей қазынасына 1, 47 млрд рубль салық түссе, «Приморье» ойын ай­ма­ғы­нан 100 млн рубль аударылды. Биыл бұл сома – 110 млн рубльге артады деп кү­­тілуде. Ал «Янтарная» аймағынан са­рап­шылар 100 млн рубль қаражат ел бюд­же­тіне трансферттеледі деп болжап отыр.

Қарап отырсақ, құмар ойынды заңмен реттеп, елдің экономикасына қыруар табыс түсіріп, жүздеген мың адамды жұмыспен қамтып отырған елдер бар екен. Алайда, өз өзін игере алмай, ойынханалардың табалдырығын аттағаннан кейін «сүрініп кетіп, бүлініп жүрген тағдырлар да» толып жатыр.


Жақсылық МҰРАТҚАЛИ,
«Egemen Qazaqstan»

Баннер
Соңғы жаңалықтар

Оралда Digital In West форумы өтті

Аймақтар • Бүгін, 12:09

Ерікті болу - ерлік

Қазақстан • 13 Қыркүйек, 2019

Ұқсас жаңалықтар