Экономика • 13 Қыркүйек, 2019

Тұтыну несиесінің дәурені жүріп тұр

46 реткөрсетілді

Жақында ranking.kz Қазақстандағы ең ірі банктердің жұмысына шолу жасаған-ды. Сонда айтылған деректерге көз жүгіртсек, несие нарығында тұтыну несиесінің дәурені жүріп тұрғаны байқалады.

Тамыз айында банк сек­­торының экономикаға салған қаражатының жалпы көлемі 13,05 триллион теңгеге жетіпті. Бұл был­тырғы тамыз айындағы көр­сеткіштен бар болғаны 0,8 пайызға артық. Есесіне бөлшек несиелеудегі өсім айтарлықтай жоғары. Же­ке тұлғаларға бе­рілген қарыз­дың көлемі 1 жылда 21,7 пайызға жоғарылап, 6,01 тең­гені құрады. Ал бөл­шек несиелеуде әдеттегідей тұ­тыну­шылардың үлесі мол еке­ні белгілі.

Бұл көрсеткіш 29,1 па­йызға жоғарылап, 3,8 триллион теңгеге жеткен.
Еліміздегі ең ірі банк­тердің экономикаға ақша салу­ға емес, тұтынушыларға арқасүйеуі қан­шалықты дұрыс? Бұл туралы эко­номист Жанкелді Шым­шықов:

– Банктердің негізгі жұмысы – ақшаны эконо­микаға салуы керек. Эко­номикаға серпін беру үшін несиенің көп бөлігі бизнеске бағытталуы керек. Биз­нес өркендесе – өнім ұл­ғаяды, экономика дамиды, өсім артады. Онсыз елдің экономикасы көтерілмейді. Банктер қолжетімді несие беру арқылы шағын жә­не орта бизнесті кө­теруге міндетті. Өкінішке қа­рай, біздегі банктер осы мін­детін орындаудың орнына, тұтынушыларға жоғары пайызбен несие берумен айналысады. Қазір бөлшек несиенің үлесі жалпы не­сиенің 45 пайызынан асып түседі. Осы бөлшек несиенің 65 пайыздан астамы қара­пайым тұтынушыларға бе­рілген ақша. Бұл көрсеткіш жыл санап ұлғайып бара жатқанын да назарға алыңыз. Қарапайым тұтынушылар бүгін алған несиесін ер­тең «жеп қояды», одан эконо­ми­каға түк пайда жоқ, – дейді.

Сарапшы атап өткен­дей, ал­дыңғы қатарлы дамыған ел­дер­дегі ұлттық банктердің не­гізгі мақсаты – экономикалық өсім­ді қамтамасыз ету. Ал Қа­зақ­стан­ның Ұлттық бан­кі негізінен инфляцияны ауыздықтап 4-5 пайыздық дәлізде ұстап тұрумен және өзінің қорын ұлғайтумен айналысады.

– Өзінің резервін ұлғайту үшін Ұлттық банк базалық мөл­шерлемені таяуда ғана 9,25 па­йызға көтеру туралы шешім қа­былдағанын білесіз. Екінші деңгейлі банк­тер қаржыны осы мөл­шерлемемен алуға мәж­бүр. Қаржы институттары оған ин­фля­цияның кем дегенде 5 пайы­зы­н, өзі­нің нәпақасы ретінде тағы бірнеше пайыздық үстеме қосса, ақыр соңында мөлшер­леме шарықтап шыға ке­леді. Мұндай пайыздық мөл­шерлемемен несие алған шағын және орта бизнес нысандары өркендемейді, дами алмайды. Ұлттық банк жыл сайы­н резерві ұлғайғанын алға тартады. Ол резервті шетелдік құнды қағазға салса, Ұлттық банкіміз шет­елдің экономикасына ақша салғанмен бірдей болады, – дейді Ж.Шымшықов.

Экономист АҚШ-тың Феде­ралдық резерв жүйесінің базалық мөлшерлемесі 2 пайыздан сәл-ақ асатынын, соның нәтижесінде бұл елдегі қаржы институтта­ры экономикаға өте төмен бағамен ұсынатынын мысалға келтірді. Федералдық резерв жүйесі соңғы 10 жыл ішін­де бұл көрсеткішті біршама тө­мендетіпті.

Жалпы, Қазақстанда өнер­кәсіп пен ауыл шаруашылығын қаржыландыру, оларға төмен пайызбен несие беру деңгейі өте төмен екені бұған дейін де жиі сынға ұшыраған. Қар­жы­­­лық зерттеулердің нәти­же­сіне сүйенсек, отандық екін­ші дең­гейлі банктер бірінші кезекте тұ­тынушылық несие беруге, одан кейін түрлі делдалдық жұмыс­тармен табыс тапқанды артық санайды. Делдалдық жұмыстар дегенде коммуналдық төлемдер, бас­қа да төлем түрлерін айтып отырмыз. Активін ұлғай­туды көздеген банктердің қа­рыз­ды төлем қабілеті төмен аза­мат­тарға біле тұра беруі де жиі кез­десетін құ­былыс. Бұл туралы Ж.Шым­шы­қов:

– Банктердің активтерін се­німсіз жолдармен ұлғайта бе­руге тырысуы да осы тұты­ну­шылық несиенің көбеюіне ық­пал ететін факторлардың бірі. Алайда проблемалық несие көбейген сайын, қаржы институттарының жағдайы нашарлай береді. Үкімет оларға көмектеспесе, «сауықтыру шараларын» жүргізбесе, басына қара бұлт үйіріледі – дейді.

Бұған дейін банктерді са­уықтыру мақсатында Үкі­мет тарапынан қыруар қаржы ауда­рылғаны белгілі. Соның салдарынан банктер «Үкімет далаға тастамайды» деген масылдық психологияға бой алдырды. Эко­номикаға ақша салмай-ақ, тұтыну несиесі ар­қылы да табысқа кенелуге болады деп ойлайтын болды. Сырт көзге жақсы жұмыс істеп жатқан бірнеше банктің соңғы бір-екі жылда жабылып қалғанына осындай жағдайлар да әсер еткен. Тұтынушылық несие алушылардың 30 пайызы төлем қабілетінен айырылған кезде банкке де оңай соқпайды.

Бүгінгі таңда Қазақстан на­рығында кепілсіз тұтыну не­сиесін беретін 19 екінші дең­гейлі банк бар. ranking.kz-тің хабарлауынша, олардың 9-ы несиені жеке тұлғалардан еңбекақысының көлемі және бас­қа да анық­тамаларды талап етпейді. Қаржы инсти­туттарының арасында жыл­дық пайыздық мөлшерлемесі ең төмені – АТФБанк – 17,2 па­йыз. BankRBK екінші орын алса (18,77 пайыз), ForteBank үшінші сатыда тұр (24,6 пайыз). Бұлардың ішіндегі ең көп несие ұсынатыны да АТФБанк – 7 миллион теңгеге дейінгі қаржыны 84 айға береді. Проблемалық несие портфелін жақ­сарту, яғни өтеу мерзімі 90 күн­нен асып кеткен несиелерді азайту қарқыны бойынша да қаржы институттарының көшін АТФБанк бастап тұр.

Бір айта кетерлігі, екінші деңгейлі банктердің табыс көлемі былтырғымен салыстырғанда біршама төмендегені байқалады. ranking.kz-тің хабарлауынша, бұл көрсеткіш 277,5 миллиард теңгені құрап, 24,8 пайызға құлдырап кеткен. Ең ірі 10 банк­тің ішінде табыс көлемін бір жарым есеге арттырған, сөйтіп 16,7 миллиард теңге табыс тапқан ForteBank көш бастап тұр. Бұл банктің жетістігі бірінші к­е­зек­те ForteBank картасын ұс­таушылардың көбеюімен байланысты деуге болады. Он­лайн қызмет көрсету мен мо­бильді қосымша сегментін дамыту, картаны клиенттерге тегін жеткізіп беру қызметі оның табыс сыры деуге негіз бар.

Табыс көлемі бойынша АТФБанк пен Kaspi Bank үздік үш­­тікке енді. Былтыр 17,4 миллиард теңге шығынға ұшыраған, ал биыл 167,7 миллиард теңге қаржыдан айырылған Jýsan Bank тізімнің ең төменгі сатысына жайғасты.

Баннер
Соңғы жаңалықтар

Ең қысқа әңгіме. Қанат Әбілқайыр

Ең қысқа әңгіме • Бүгін, 11:33

Ең қысқа әңгіме. Арман Әлменбет

Ең қысқа әңгіме • Бүгін, 11:26

Күлкі керуені № 2

Руханият • Бүгін, 10:27

Қылқаламның ұшында – Қарағанды

Руханият • Бүгін, 09:48

«Қоянқасқа» тұлпар топ жарды

Руханият • Бүгін, 09:11

Қазақ дастарқанынан дәм татты

Аймақтар • Бүгін, 09:03

Баянғали туралы баян

Руханият • Бүгін, 08:52

Жаңа аялдамаға жаны қас

Аймақтар • Бүгін, 08:31

Жаңаөзенде жаңа жоба басталды

Аймақтар • Бүгін, 08:24

Тағзым мен тағылым тоғысқан той

Руханият • Бүгін, 08:19

Экономикада тұрақты өсім бар

Экономика • Бүгін, 08:06

Краудфандинг қазаққа да жат емес

Қазақстан • Бүгін, 08:00

Ұқсас жаңалықтар