Экономика • 19 Қараша, 2019

Тауар айналымына тосқауыл болмауы тиіс

14 реткөрсетілді

Әуел бастан Қазақстанның сырт­қы саудадағы әлеуеті зор әріптес­терінің бірі Ресей екені мәлім. Ресми мәліметтерге сүйенсек, биылғы 8 айда екеуара тауар айналымының көлемі 12,2 миллиард долларды құрапты. Бұл бұрнағы жылдармен салыстырғанда төмендеу көрсеткіш. Яғни, көрші елмен арадағы сауда қарым-қатынастарының күнгейімен қатар, көлеңке тұстары да бар. 

Таяуда Омбыда өткен XVI өңіраралық ынтымақтастық форумында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев ресейлік әріптесі Владимир Путинмен кездескені мәлім. Осы алқалы жиында Қ.Тоқаев Қазақстанда 6800-ден астам ресейлік кәсіпорын мен 3200 бірлескен компания табысты жұмыс істеп жатқанын айтты. Бұл шетелдік капиталы бар кәсіпорындардың жалпы санының 38%-ын құрайды. Әсіресе, мұнай, энергетика, қаржы, машина жасау, тау-кен өнеркәсібі, химия өндірісі және экономиканың басқа да салаларында бірлескен жобалар белсенді дамып келеді.

Алайда, Сауда және интеграция министрлігінің хабарлауынша, Қазақстанның биылғы экспорты мардымсыз межеден көтерілер емес. Биылғы қаңтар-тамыз айларында көрші елге жіберілген тауар көлемі алдыңғы жылмен салыстырғанда 1,3 пайызға төмендеп, 3,5 млрд АҚШ долларын құрағаны осының бір көрсеткіші. Керісінше Ресейден Қазақстанға импортталған тауар көлемі осы кезеңде 1,7 пайызға өсіп, 8,7 млрд долларға жетті. Қазақстаннан Ресейге негізінен темір кені мен концентраты, мыс пен оның концентраты, уран, таскөмір, табиғи газ, қара металл сынығы сияқты шикізат өнімдері тасымалданады. Ал Ресей тарапынан Қазақстанға жеңіл автомобиль, қара металдан жасалған дәнекерленген құбыр мен түтік, шина, темір жол немесе трамвай жүк вагондары келеді. Бұған қоса Ресейдің химиялық тауарлары мен азық-түлік өнімдері де үздіксіз тасымалданып жатқанын айта кету керек.

Жалпы, екі ел арасындағы сауда көлемінің ұлғаюына, кәсіпкерлердің емін-еркін жұмыс істеуіне, сөйтіп екеуара тауар айналымын қазіргіден әлдеқайда асыруына кедергі келтіретін факторлар жеткілікті. Бұл мәселені «Egemen Qazaqstan» газеті бұған дейін де бірнеше  мәрте көтерген болатын. Осы орайда, агроөнеркәсіп кешеніне қатысты бір мысалды тілге тиек етейік. Қазақстан сиыр етін экспорттаушылардың алдыңғы бестігіне кіруге мақсат қойып отырған ел. Бұл межені бағындыру үшін 2018-2026 жылдарға арналған етті мал шаруашылығын дамыту жөніндегі салалық бағдарламаны іске асыру тұжырымдамасы да бар.

Оны жүзеге асыру тетіктерінің бірі – «Сыбаға» жеңілдікпен несие беру бағдарламасы. Бағдарлама операторлары арқылы «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ ірі қара мал сатып алуды қаржыландырады.

– Асыл тұқымды мал шаруа­шы­лығын дамытуға қызығушылық таныт­қан фермерлер импорттаушы мемлекетті және жеткізушіні өз бетінше таңдайды. Заң жүзінде және іс жүзінде корпорация ірі қара мал сатып алу операторын таңдау барысында қарыз алушылардың шешіміне әсер ете алмайды. Осы жылы 21,9 млрд теңгеге 31 мыңнан артық ірі қара мал басын сатып алу қаржыландырылды, – дейді аталған корпорацияның басқарма төрағасы Мұрат Дәрібаев.

Өкінішке қарай, жеткізу нары­ғын­да клиенттер алдында өз мін­дет­темелерін толық орындай ал­май­­тын компаниялар кездеседі. Бұл туралы осы корпорацияның бас­па­сөз қызметі хабарлады.  Осын­­дай жағдайға «Торговый дом КамАгро» ЖШҚ ресейлік ком­па­ниясымен мал жеткізу шартын жасаған 15 қазақстандық фермер тап болды. 15 фермердің 8-і Аг­рар­лық несие корпорациясынан қаржы алған. Фермерлер тауардың ақшасын уақтылы бергенімен, тиісті малды бүгінге дейін ала алмай отыр.   

Клиент пен оператордың ара­сын­да­­ғы шартты орындауға бай­ла­ныс­ты қалыптасқан жағдай әртүрлі. «ТД КамАгро»-ға герефорд тұқымды ірі қара мал­дың 80 басымен қамтамасыз ету тиесілі болса, іс жүзінде компания 32 бас қана жеткізген. Оның өзінде асыл тұ­қымды мал мәртебесін растайтын жалған құжат пайдаланған. Сон­дай-ақ жет­кізушілер малды асыл тұқымдыға айырбастаудан немесе төленген 34 млн теңгені қайтарудан бас тартқан.     

Аталған ресейлік компаниямен осындай жа­ғымсыз жағдайды Қарағанды облы­сының фермері басынан өткеріп отыр. Ол герефорд асыл тұқымды 297 қашарын күтумен күн өткізуде. «Сыбаға» бағдарламасы бойынша бе­ріл­ген тауарлық малдың 252,5 млн теңге мөл­ше­ріндегі барлық сомасы жеткізуші ком­пания «ТД КамАгро»-ға төленген, бі­рақ мал жоқ.  

Бір айта кетерлігі, Қазақстанға ірі қара мал жеткізетін барлық опе­ра­торлардың мониторингі жүр­гі­зілетініне қарамастан, қарыз алушылар алақол жеткізушілердің әрекеттерінен сақтандырылмаған. Тәуе­­кел­дерді барынша азайту үшін әле­уетті жеткізушілердің тізілімі тұ­рақ­ты түрде жетіл­діріледі. Елі­міз­де сапалы мал шаруа­шылы­ғын дамыту мақсатында мінсіз беделі бар саланың әлемдік көшбас­шы­ла­рын тарту жұмысы іске асырылуда. Фермерлер тап болған жағдайға байланысты  «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ басқарма төрағасы:

– Жуық арада тізілімдегі опе­ра­тор­лар­дың жаңартылған тізі­лімі  күтілуде. Біз қарыз алу­шы­ла­рымыздың мүддесін қорғаймыз. Өйткені олар отандық агро­өнер­кәсіптік кешен субъектілерінің дамуына елеулі үлес қосады. Ресейлік «ТД КамАгро»-мен қалыптасқан жағдай бойынша Аграрлық несие корпорациясы әр қарыз алушымен жеке жұмыс өткізеді, – дейді.

Жалпы, елімізде етті мал шаруа­­­­шы­­лығын дамыту бағ­дар­ла­­ма­сы­ның негі­зі АҚШ пен Аус­тралия елдерінің үлгі­сіне негіз­дел­ген ірі қара мал өсіру фермерлік қо­жа­­лықтарынан, өнеркәсіптік бор­да­қылау алаңдарынан және за­ма­­науи ет өңдеу кешендерінен құралған зәкір­лік кооперациялар үлгісіндегі отба­сылық фермалар сынды шағын шаруа­шылықтар құруға бағытталған. Қазақ­с­тан басшысы Омбыдағы форум­да екі елдің агроөнеркәсіп кешендері үлкен мүмкіндікке ие екенін, оны тек ұтымды пайдалану керектігін тіл­ге тиек еткен-ді. Қазақстанда агро­секторды дамытуға ерекше назар аударылатыны оған оң ықпалын тигізетіні түсінікті. Аг­рар­лық несие корпорациясы кәсіп­керлерді жеңілдікті мөл­­шерлеме бойынша және ба­рын­ша икемді шарттармен қар­жы­ландырады. Өкінішке қарай, корпо­рация қаржыны уақтылы бөліп, шаруалар оны орнымен жұмсағанына қарамастан, көрші елдің компанияларының келеңсіз әрекеті қолбайлау болып отырған жайы бар.

Сауда және интеграция минис­тр­­лігі де  екі мемлекеттің шека­раға жақын облыстарын­да өзара сауда жасанды шектеулердің әсе­рі­нен төмендеп бара жатқанын айтты. Ресейлік бизнесмендер Мәскеуден тиісті жауап ала алмай,  Қазақстан тарапынан көмек сұрауда.

– XVI  Қазақстан-Ресей өңір­ара­лық ынтымақтастығы форумы шеңберінде қазақстандық-ресейлік «Экономикалық шоғыр­ландырудың заманауи аспек­ті­лері» іскерлік кеңесі отырысында саудадағы кедергілердің бар болуы талқылаудың басты тақырыбы болған-ды. Осы жиында Сауда және интеграция министрлігі Экономикалық интеграция департа­мен­ті басшысы Темірлан Жантасов:

– Кедергілердің әлі де жо­йыл­­маған себе­бі, жекелеген мем­­лекеттердің ин­тег­­ра­ция­лық процес­терден өз пайда­сын көру мен өз нарығын ашуға ниет біл­дір­меуінен болып отыр. Бұл жағдайды өңірлік деңгейде әртүрлі кедергілердің қолданылуы қиындатуда. ЕАЭО ішкі нарығындағы кедергілер экономикалық белсенділіктің төмендеу факторларының бірі болып саналады, – деді.

Қазақстан мен Ресейдің шекара жа­нын­­дағы өңірлерінің тауар айналымы соңғы жылы төмендеп кеткенін жоға­рыда айттық. 2018 жылғы қаңтар-тамыз айларында шекара маңындағы өңірлердің өзара саудасы 1,3 млрд доллар болса, биыл бұл бар болғаны 1,2 млрд доллар. Мұның себебі Ресейдің шекара ма­ңын­дағы облыстарында қазақстандық өнімдерге қатысты қолданатын сауда кеңістіктерін шектеу түріндегі жасырын шараларымен байланысты.

Біздің ел тарапынан да, Ресей тарапынан да сөз сөйлеген өкіл­дер қазақстандық-ресейлік мем­ле­кеттік шекараның бойында орна­­ласқан, қазақстандық өнімге қа­тыс­ты ветеринарлық және фито­санитарлық бақылау жүзе­ге асырылатынын алдын ала хабарлау пункттерінің қызмет етуінің заңсыз екенін атап өтті.

Бұған дейін трансшекаралық сауда­да­ғы проблемаларды тілге тиек еткен көрші елдің Сауда өнеркәсіп палатасының вице-президенті Владимир Падалко: «Біз неге өзіміз зардап шегетін осы шараларды қолданамыз?» деп,  Ресейдің билік өкілдеріне өтініш білдірген болатын.

– Ресей мен Қазақстан прези­дент­теріне ресейлік бизнестің өтінішін, біздің кедергілерді жою ниетімізді жеткізуді сұраймыз, – деді ол.

Қазақстанның Сауда және интеграция министрлігінің департамент директоры жұмыстың бас­ты көрсеткіші – тауарлардың ортақ нарыққа тосқауылсыз шы­ғуы еке­нін, ресейлік бизнес тара­пынан кедергілерді жою мәсе­лесіндегі Қазақстанның ұста­ны­мы­на қолдау көрсеткені маңызды фактор деп санайтынын жеткізді.

Жоғарыда айтып өткеніміздей, теріс­кей­­дегі көршімізден келетін импортпен салыстырғанда экспорт айтарлықтай төмен. Ресейдің өнімін тұтынып, бірақ отандық тауарларды көрші елге өткізе алмай отырғанымызды Сауда және интеграция министрі Бақыт Сұлтанов та жасырмайды. Оның айтуынша, қазақстандық өнімдерді бұл ел аумағына өткізу бо­йынша заң аясында ешқандай кедергі жоқ. Тек қолдан жасалған кедергілерді жергілікті басқарушы органдар туын­да­тып отыр. Ресейдің шекаралас облыс­та­ры­ның губернаторларына елдің билігі тара­пынан бірқатар міндеттемелер қо­йыл­ған. Бұл елдің сыртқы саясаттағы жағ­да­йы қиындап, санкциялардың астында қалғаны экономикасын тығырыққа тіреп жатыр.  Құр­дым­ға кетпеудің бар амалы – Еура­­зиялық экономикалық одақ елде­­ріне тауарын ұсынып, негізгі тұтынушылардан айырылып қал­мау. Дәл қазір көрші елдерден келген, өзінің кәсіпкерлеріне бә­секелес болатын бизнесмендер­ге қысым жасаудағы басты себебі осы. Осы ретте бір ескеретіні, қазақс­тандық шағын және орта бизнес өнімдері сапалы әрі ресей­ліктердің өнімдерімен салыстырғанда анағұрлым арзанға түседі. Сондықтан ресейлік тұ­ты­ну­шылар тарапынан сұраныс та жоғары. Тек біздің кәсіпкерлердің өнімін өткізуге негізінен көрші елдегі әкімшілік кедергілер тос­қауыл болып тұр.

Соңғы жаңалықтар

Ауыр атлеттер Катарға аттанады

Ауыр атлетика • Бүгін, 12:08

Жақсы ауданындағы жақсы істер

Аймақтар • Бүгін, 11:49

Көпбалалыларға көмек

Аймақтар • Бүгін, 11:41

Күлкі керуені № 22

Руханият • Бүгін, 09:45

Фариза ақынның ұстазы

Руханият • Бүгін, 07:41

Армениямен ынтымақтастық дамиды

Парламент • Бүгін, 07:37

Жастар сыйлығы тапсырылды

Қоғам • Бүгін, 07:33

Әлдибастау әулиесі

Руханият • Бүгін, 07:23

Тәу етер жалғыз киеміз

Қоғам • Бүгін, 07:18

Көзін тапқанға кәсіп көп

Қоғам • Бүгін, 07:13

Темір жолды жағалап топ бала жүр

Аймақтар • Бүгін, 07:08

Бірқатар кездесу өткізді

Президент • Бүгін, 07:04

Ұқсас жаңалықтар