Қоғам • 19 Ақпан, 2020

Жарқылдаған алмастай еді Әшекең...

614 реткөрсетілді

Қыркүйек айының ортасы. Аптаның соңы таяп қалған. Ісса­пар­дан қайтар жолда алдағы де­ма­­лыс күндерінде Көкшенің әсем табиғатын тамашалап қайту үшін үш-төрт жігіт Бурабайға кеш­тетіп жеттік. Жолдасым Ер­мек­­тің үйіне түстік. Бәріміз келе сала киім ауыстырып, серуендеп қай­туға далаға шықтық. Көк­­ше­нің сан алуан түске боянып, құл­пырып, тамылжыған кел­бе­тіне тамсанып, көл жағалап асық­пай, біраз жүрдік. Үйге кеш­те­тіп оралдық. Дастарқан басында емен-жарқын әңгіме-дүкен құ­рып, ұзақ отырдық.  «Енді де­малайық» деп, жастыққа бас қой­ға­нымыз сол еді, беймезгіл уақыт­та менің телефоныма беймаза қоңырау түсті. Тараздан, ағам Батырбек Құлекеев екен, секем­деніп, тұтқаны көтердім. «Алло???». Амандасып, аз-кем тілдескен соң ағам суық хабар айтты. Абзал азамат Әшімжан Ахмет­­ов қайтыс болыпты...

Тіршілікте үзеңгілес, жан жол­да­сым деп, жаныңа балайтын, сыйлас, қимас, қиыспас се­рік­те­сіңнің дүние салғанын ес­­ті­генде есіңнен жаңылып, жел­дің өтінде, жолдың шетінде, жа­па­дан-жалғыз қалғандай, жан-дүниең құлазып, бәрінен баз кеше­сің. Амал қайсы, қолдан келер қайран жоқ, қайраңда қалған ба­лықтай шоршып, жарқылдаған алмастай, маңдайы жарқыраған мар­қасқаны қойны суық қара жерге қимай, қу жүрегім тулап-ту­лап, тыншыдым.

...Екеуміз жерлес бол­ған­дық­­тан бір-бірімізді көптен жа­қын білетін едік. Қызмет ба­бы­мен Парламентке жиі ке­ліп, де­путаттармен ұдайы кез­де­сіп тұ­ра­мын. Әртүрлі өзекті мә­се­ле­лерді талқыға саламыз. Бәрі­міз­дің де мүддеміз – ел­дің, мемлекеттің нығаюы. Сол үшін айтысамыз да, әрқайсымыз өз тұрғымыздан әр нәрсені дәлелдейміз. Жасыратын несі бар, біреу біліп айтады, біреу бұ­рып айтады, жасап жатқан тір­ліктерің туралы көптің көзін жет­кі­зіп, мүлтіксіз баяндауға тиіссің. Не керек, өз ісіңнің дұрыс екенін біле тұрсаң да, депутаттардың қолдауына ие болуың қажет. Осындай сындарлы кезеңде де­путат­тардың арасынан парасатты, көпке сыйлы, аузы дуалы, сөзі­не ел тоқтайтын беделді азаматтар қолдау көрсетіп, жа­ны­ңа жалау болатыны бар. Сон­дайда Әшекең дараланып тұ­рады. Әрдайым менің алдым­нан шығып, мәселемнің дұрыс шешімін табуына көмегін аямайтын. Ол Мәжілісте комитет төрағасы. Көптеген әріп­тес­те­рі­нен шоқтығы биік тұратын. Кел­бетіне, болмысына ақылы сай, айтар сөзін қылышпен кес­кен­­дей, алмаспен қиғандай, күлбіл­телемей, ашық айтатын. Нен­дей қиын мәселенің түйінін тап баса білетін қасиеті ерекше еді.

Көп сөйлеп, кісіні мезі ет­пей­тін. Сабырлы, байыпты. Көке­йіндегісін тобықтай түйіп, бір-ақ айтатын. Әшекеңнің осы қасие­тін таныған сайын, арамызда қа­лыптасқан сыйластық ширай берді. Мен қызмет бабымен Аста­на­ға Экономика министрі болып келгенімде байланысымыз одан сайын нығая түсті. Жиі кездесіп, сырласып тұру әде­ті­міз­ге айналды. Жүрген ортамыз, араласатын азаматтарымыз да ортақ болды.

Заман-ай десеңші, көп оты­рыс­­тарымыздың төрін толтырып, таудай болып Өмірбек Жолдас­беков, Қаратай Тұрысов секіл­ді хал­қымыздың біртуар аза­мат­та­ры отыратын. Әр бас қосу сәнді де, мәнді, мазмұны терең әң­гі­мелерге толы тарихи кез­десулер болушы еді десем, қате­лес­пе­спін.

Әшімжан Ахметов Білім және ғылым вице-министрі болып абы­ройлы қызмет атқарып жүрді. Күн­дердің күнінде өз өтінішімен Ақтаудың Ш.Есенов атындағы мем­лекеттік университетіне рек­тор болып тағайындалды. Ша­ма­лы уақыттан соң мен Білім және ғылым министрлігіне басшы болып келдім. Осы кезде Әше­кеңнің іскерлігіне, ұйым­дас­тырушылық қабілетіне, өте білік­ті химик-ғалым екеніне тағы да көзім жетті.

Ақтау менің көріп жүрген қалам. Әдетте, басшылық қыз­мет­те жүрген азаматтар облыстарды аралап, білім ордаларының қыз­метінен хабардар болады. Мен Ақтаудың университетінде Әше­ке­ңе дейін де болғанмын. Білім жә­не ғылым министрлігіне келген соң, Әшекеңнің атқарып жат­қан қызметімен жақынырақ та­нысу үшін Ақтауға арнайы бардым. Университетке келген соң таны­мастай болып жаңарған оқу ғимараттарын көріп, Әшекеңнің іс­кер­лігіне шын жүрегіммен риза болдым. Лабораториялық жабдықтар мен университеттің ауласына әкеліп орналастырған мұнай және газ саласының озық қондырғылары көзді де көңілді де қуантады. Көрші мемлекеттерден арнайы шақырумен келіп жұмыс істеп жатқан профессорларды көріп, «бітер істің басына, жақсы келер қасына» деген сөздің ақиқаттығына көзім жетті.

Білікті басшының назарына ілік­пей қалған ештеңе жоқ. Уни­вер­ситеттің бас ғимаратының айналасын көгерішпен көмкеріп, Каспий теңізіне дейін баспалдақ жол салғанын айтсаңшы! Әң­гі­ме үстінде оның ойында әлі де атқарылатын үлкен жоба­лар­дың бар екенін сезіп, бұл бір Ақтау уни­­верситетінің жар­қын жолға түс­кен кезі екенін түсіндім. Осы жетістіктердің бәрі­нің Әше­­кең­нің іскерлігінің, кі­сі­лі­гінің, мемлекетшілдігінің арқа­сын­да болып жатқанын сез­дім. Об­лыс­тан жолдасымның атқа­рып жатқан шаруаларына, биік беде­ліне риза болып Астанаға орал­дым.

Одан кейін Әшекең Шығыс Қа­зақ­стан облысындағы С.Аман­­­­жо­лов атындағы уни­вер­­си­­­тет­ке ректорлық қызметке та­ғай­ын­дал­ды. Сол тұста мен Мем­лекеттік басқару академия­сында ректор болып қызмет ат­қа­­­рып жүрдім. 2006 жылдың көкте­мінде мені Елбасы шақы­рып, мемлекеттік ұлттық «Қаз­МұнайГаз» компаниясы басшы­сы­ның бірінші орынбасары қызметін тапсырып, орныма кімді ректор етіп қалдырған жөн болаты­нын сұрады. Мен көп ойланбастан Әшімжан Ахметовті ұсын­дым және ол ұсынысымды Әше­кең­­мен келіспестен, алдын ала жаса­дым. Себебі, мен үшін де Елба­сының ұсынысы тосын болып еді.

Басқару академиясына Әшім­жан Ахметовті ұсыну­ы­ма бірне­ше жағ­дай себеп болды.

Біріншіден, Әшекең мемле­кет­тік қызметтің бар­лық дең­гейінде жұмыс атқа­рып, абы­рой­ға ие болған азамат. Екін­ші­ден, ол еліміздің ірге­лі, үлкен жоғары білім ор­да­­ла­рын­да ректор қызметін ат­қа­рып, өзін білікті маман, ал­ғыр ға­лым, білім саласының бе­делді ұйымдастырушысы еке­нін көрсете білген және бар қыз­­метте өзінің тазалығымен, мем­ле­­ке­тшілдігімен көзге түскен аза­мат. Менің Әшекең туралы пі­кірім Елбасының көңілінен шы­ғып,ұсынысым өтті. Көп ұзамай, Әшімжан Ахметов мемлекеттік басқару академиясына ректор болып тағайындалды.

Бұл шыны керек, Академия тарихындағы қиын кез еді. Елбасының осы Академияның материалдық-техникалық базасын нығайтуға бағытталған ше­шімдеріне қарамастан, ше­неу­­ніктер тарапынан қар­сы­лық көбейіп тұрған. Сондай қарсылықтың бірі – Академияны ескі Парламент үйіне көшіруге байланысты болатын. Оның себебі де жоқ емес. Өйткені қанша ғимарат салынса да, сол кезде Астанада біраз минис­трлік­терге орын жетпей жатқан уақыт. Осындай кезенде Әше­кең табандылық танытып, бар беделін салып жүріп, бір түнде Академияны діттеген ғима­ра­ты­на көшіріп үлгерді. Жаңа ғи­­маратқа келе сала, жөндеу жұ­­­мыс­­тарын бастап, тез арада оқыту ісіне қажетті жағдай жасап, Академияның Қазақстан қоғамындағы үлес салмағының ауқымды екенін дәлелдей түсті.

2008 жылдан бастап ақырғы демі таусылған күнге дейін, 5 жылға жуық уақытын, Әшекең өзінің альмаматері Тараз мемле­кет­тік универсетінде ректор қыз­­метінде болды. Бұл жерде де Әш­екең өзінің өмір бойы жи­­нақ­таған тәжірибесі мен шың­дал­ған ұйымдастырушылық қа­білетін, қоғамдағы беделін ба­рынша аямай пайдаланып, университетті көркейту үшін асқан табандылықпен, зор ынта-жігермен еңбек етті. Аз ғана уа­қыт­та көп шара атқарып, уни­вер­ситеттің ғимараттарын, оқу ұйымдастыру жұмыстарын да жоғары дәрежеге көтерді.

...Әшекең қайтыс болардан бірнеше күн бұрын Астанаға келіп, көкірегін сыздатып жүр­ген кейбір мәселелер туралы ақылдасу үшін маған хабарлас­ты. Екеуміз «Пекин-Палас» қонақ үйінің мейрамханасын­да кездесіп, шер тарқата әңгі­ме­лесіп, асықпай отырып шай іштік. Болмысы ірі азамат бұрын-соңды ешқашан майда әңгіме айтпаушы еді, сол жолы іштегісін ақтарғысы келген екен. Соңғы кез­десуіміз сол болған екен. Күні бүгінге дейін есімде. Үні құла­ғым­да, сөздері жадымда. Әдетте, ондай азаматтар есте қалмайтын әңгіме айтпайтын еді ғой.

Әшекең мәңгі өмірге аттанды. Тіршілікте жасаған жақсы істері дүние жаңарған сайын жаңғыра түседі. «Жақсының аты өлмейді, ғалымның хаты өлмейді», Әшекеңнің алдын көрген шәкірттері оның атын да, тәлімін де, берген ілім-білімін де, білігін де айта-айта жүретін болады. Жақсы адам ұрпағымен мың жасайды. Ұлағатты ұстаз да солай. Демек, Әшімжан Ахметовтің жақсы аты жарқырай береді. «Бұл қазақта жігіттер бар марқасқа, жарқылдаған алмас па!» деген сөз осы Әшекеңе арнап айтылғандай, Ер Махамбет айтпақшы, «жігіттің сойы» еді Әшекең. Бір тәубе ететініміз – Әшекеңнің арты жақсы. «Сырт­тан тілеген тілек жалдың жала­ңаш қылышын сындыра­ды» дейді қазақ. Енді Дина жең­ге­міз екі баласынан тараған ұр­пақ­тарының ортасында үрім-бұта­ғымен, өркен жайған өрен-жаранымен баянды да, бақытты, ырыс-берекелі ұзақ өмір сүрсін деп тілеймін.

 

Жақсыбек ҚҰЛЕКЕЕВ,

мемлекет және қоғам қайраткері, профессор

Соңғы жаңалықтар

Жаңатас қаласы жанданып келеді

Аймақтар • Бүгін, 10:40

Өнім бағасы көтерілмейді

Аймақтар • Бүгін, 09:32

Текеліге қос аққу қонды

Аймақтар • Бүгін, 09:10

Еңбек еткенге елеулі қолдау

Аймақтар • Бүгін, 08:35

Жаңа жұмыс орындары ашылады

Аймақтар • Бүгін, 08:33

Экспресс-тест жеткізді

Қоғам • Бүгін, 08:30

Аталы сөз айтты

Руханият • Бүгін, 08:30

Партиялық тексеру жүргізілді

Аймақтар • Бүгін, 08:26

Ғылым-білім жиюға арнау қажет

Руханият • Бүгін, 08:25

Ынтымағың алға оздырады

Руханият • Бүгін, 08:22

Ғасырдан да ұзақ күн

Тарих • Бүгін, 08:09

Шыдамдылық танытуға шақырды

Руханият • Бүгін, 08:00

Көркемдік сарапшысы

Таным • Бүгін, 07:59

Қаруды қаламға айырбастап...

Руханият • Бүгін, 07:56

Ұқсас жаңалықтар