Таным • 28 Ақпан, 2020

Перне сыры

61 реткөрсетілді

Қазақ ұлттық өнер университетінің Шопен залында музыка факультеті ішекті ас­пап­тар кафедрасының магистранты Бекарыс Құсанбектің жеке концерті өтті.

Классикалық музыкаға екі­нің бірінің жүрек жұтып бара бермеуінің сыры – мұнда 20-30 минут тартылатын күрделі шы­ғар­малар бар. Иоганн Се­бастьян  Бахтың алты сюитасы, әрқайсысы 3-3,5 минут деп есеп­тегенде, 20 минутке жуық орын­­далады, Роберт Шуманның Адажио және Аллегросы – 10 ми­нут, ал П.И.Чайковскийдің рококо тақырыбына вариациясы 18 ми­нуттен асады. Шындығында мұнан да көлемді дүниелер бар. Бірақ бұл үш шығармаға айрықша тоқтап отырған себебіміз, мұндай ірі музыкалық мұраларды үзбей, қатарынан бір аспапта шалқыту – өте сирек құбылыс. Әлемдік деңгейдегі белгілі тұлғалардың өзі үлкен кештерде классикалық шығармалардың ең қысқа нұс­қаларын орындайды немесе  қарапайым халыққа түсінікті болуы үшін мейлінше жеңіл формаларды таңдайды. Ал Қазақ ұлттық өнер университетінің магистранты Бекарыс Құсанбектің ерекше мәнері – классикалық күрделі туындыларды виолончель аспабында нотаға қарамай шебер орындай алуында.

Қазақ ұлттық музыка өне­рінде соңғы жылдары виолончель аспабына аса мән беріліп, қазақтың өрімдей жастары ха­лық­аралық додаларда топ жа­рып жүр. Ахмет Жұбанов атын­дағы дарынды балаларға ар­налған республикалық маман­дандырылған музыкалық мектеп-интернат пен Өнер университеті жанындағы музыкалық мектепті бітіріп, Қазақ ұлттық өнер уни­вер­ситетінде белгілі педагог, вио­лончелистердің «Япурай» ансамблінің көркемдік жетек­шісі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, профессор Сәуле Омаровадан дәріс алған Бекарыс Құсанбек те түрлі өнер бәйгелеріне қатысты. Ресейдің Новосібір, Маг­нитогорск қала­ларында өткен ай­мақаралық бай­қаулардың дип­ломанты атанды. Дегенмен, вио­лончель аспабы адамнан көп еңбектенуді талап етеді. Сол се­бепті өнер иесі музыканы өмір бойы оқып-үй­ренетін түпсіз терең мұхит деп есептейді. Осы жолда ол қазақтың орындаушылық өнерін шет елдерде жоғары деңгейде насихаттап жүрген нағыз майталман музыкашы Ермек Құрманаевтың, сонымен қатар әлемге әйгілі виолончелист, дирижер Мстислав Ростроповичтің, қазіргі музыкашылардан аргентиналық Соль Габетта мен француз Эдгар Мороның шеберлігін өзіне үлгі тұтатынын жасырмайды.

Білмегендіктен көп адамдар виолончельді шетелдік ас­пап деп қателеседі. Ал шындап келгенде белгілі ғалым-ма­мандар мұның шығу тарихын қазақ­тың қара қобызымен байланыс­тырады. Тіпті төрт ішекті ыс­қыш­ты аспаптың бас қобыз дей­тін екінші атауы тағы бар. Ғылыми еңбектерге сүйенсек те осы сөздің растығына көзіңіз жетеді. Мысалы, Әбу Насыр әл-Фарабидің (870-950 жж.) «Музыка туралы трактатында»  музыкалық аспаптар жөнінде алуан түрлі қызық мәліметтер келтіріледі. Мұнда сол уақыттағы музыкалық аспаптар – сыбызғы, домбыра, сырнай, керней, қобыз, канун, уд, цимбал (чанг), тамбур, рабаб, дабыл, даңғыралар сан қырынан ғылыми тұрғыда сипатталады... ХХ ғасырда Еуро­­паның белгілі зерттеуші ғалым­дары Вернер Бахман мен Слави Дончев те Орталық Азия көшпелі халықтарында ыспалы аспаптардың ең көне түрлері пайда болғандығын жазған. Олар қазақтың қобыз және қырғыздың қияқ, моңғолдың моринхур, хур және хучир, тываның игиль, алтайдың тошпулуур аспаптары туралы айта келіп, скрипка мен виолончельдің тарихын қобыздан таратады. Белгілі композитор, скрипкашы Василий Виноградов та ысқышты аспаптардың отаны – Орталық Азия деп тұжырым жасады. Ғасырлар бойына қобыз аспабы өзінің кескін-келбетін, үнін осылай сан мәрте өзгерте келіп, бар айыбы – сым ішектер тағылып, орындау әдіс-тәсілі өзгерген аспаптарға айналды. Сол секілді қазақтың қазіргі қылқобызы түркілік ысқышты аспаптардың атасы деу де аңыз­дан гөрі ақиқатқа жақын. Музыка аспаптарының тарихы туралы тереңнен ой қозғайтын өткен ғасыр жазбаларына жиі үңілетін Бекасыл Құсанбек те виолончельді қазақтың өзінің қоңыр үніне ұқсатады. Көз алдымызда көненің көркем сарыны замана үнімен қайта қауышып, көркем саз көкжиекке әсем күй сыйлады.

 

Қаршыға КҮЛЕН

 

Соңғы жаңалықтар

Коронавирустан тағы екі адам айықты

Коронавирус • Бүгін, 22:10

Бір күнде 516 мәрте заң бұзылды

Қазақстан • Бүгін, 20:29

Тәлкекке түскен тағдыр

Әдебиет • Бүгін, 18:36

Құбылыс

Руханият • Бүгін, 17:44

Атымтай жомарттар аз емес

Қазақстан • Бүгін, 17:43

Ұқсас жаңалықтар