Экономика • 06 Сәуір, 2020

Сенімсіздік синдромын сейілтеді

57 реткөрсетілді

«Төтенше жағдай банктер мен клиенттер бір кемеде екенін ұқтырды. Одан кейін де өмір бар. Сол өмірді клиенттің мүмкіндігін ескеруден бастау керек, дейді қаржы институтының өкілдері.

Жуырда банктер мен журналистер арасында онлайн-кездесу ұйымдастырған Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығы мен Микроқаржы ұйымдары қауым­дас­тығының өкілдері қар­жы институт­тарының төтенше жағдайға бейімделіп үлгергенін, соның салдарынан туындайтын жағдайдың бәріне дайын екенін айтты. Жаңалық – қарыз алушылар кешіктірілген төлемдердің айыппұлын төле­мейді. Ол үшін банкке барудың қажеті жоқ. Күндіз де, түнде де онлайн-жүйеге көшкен банктің сайтына өз атынан өтініш тастаса болды. ТЖ кезінде жағдайын қиындатып ал­ған ШОБ субъектілері мен же­ке кәсіпкерлер үшін 90 күн­дік жеңілдік мерзімі де қарас­ты­рыл­ды. Ол үшін несиені төлеу мер­зі­мін ауыстыру туралы кестеге қол қойса болды. Бұл өтінішті де онлайн-режімде толтыруға болады.

Алматы мен Нұр-Сұлтан қалаларында жабылып қалған ШОБ субъектілеріне қатысты алгоритим қандай болатынын қаржыгерлер қауымдастығы өкілдері айтқан жоқ. Банк өкілдерінің үнсіздігіне қарап, жоғарыдан келген пәрменді бойларына сіңіріп үлгере алмай жатқанын түсіндік. Себебі кері шегінуге жол жоқ. Ағынға қарсы шықса, клиентінен айырылады.

Қаржы институттары қайы­рымдылық қоры емес, бизнес. Банктің шығындары қандай болатынын карантиннің ұзақтығы мен ШОБ субъектілерінің қай­та қалып­қа келу мүмкіндігі көр­сетеді. Жиынға қатысқан банк өкілдері уақыттың шығынды есептеуге мүмкіндік бермей жат­қанын айтты. Алдын ала болжамдар бойынша жағдай жақсарып кеткеннің өзінде жыл соңында табыстың 30-40 пайы­зынан айырылып қалатынын бәрі сезіп отыр. Дағдарыс ұзаққа со­зылып кетеді деп ойлаудың өзі қорқынышты. Бірақ жиын ба­­ры­сында ұққанымыз, банк­тер cоның да жолын, басқаша айт­қанда «Б-жоспарын» ойлап қойып­ты. «Банктер мен ШОБ субъек­тілері бір кемеде отыр. Оң­тайлы шешім қабылданбаса, жар­тасқа барып соғыларымыз анық. Сондықтан Үкіметтің шеші­мін күтіп жоғарыға қарай бер­мей, әркім өзінің мүмкіндігіне қарай тірлікті жалғастырып, соны Үкі­мет пен Ұлттық банктің шеші­­мімен үйлестіру керек» дейді жиынға қатысқан банк өкілдері.

Осы жиынға қатысқан қаржы сарапшысы Лидия Бондаренко бізге банк пен қоғам арасындағы байланыс кешегі қой үстіне боз­торғай жұмыртқалаған кезде де аса жақсы болмағанын айт­ты. 1990 жыл­дардың бас кезін­дегі клиент пен қазіргі клиен­тті салыстыруға болмай­ды. Банктер клиент­тердің өз­гергенін қаламайды, ал клиент­тер банктердің 30 жылдан өзгер­мей келе жатқан ұстаны­­мына көнгісі келмей, ұстаным­дарының өзгергенін қалайды. Қазір клиенттерде қазақстандық банктердің несие беру жүйесін шетелдік қаржы ұйымдарының тәжірибесімен салыстыруға мүмкіндік бар. Қазақстандық банк жүйесінде реттелмеген тетіктердің бірегейі де осы.

«Біздегі банк жүйесі уа­қыт­ша пай­даға ғана сүйеніп жұмыс істеп келді. Нәти­жесінде, миллиардтармен жұмыс істейтін ірі бизнес өкілдері шетел­дік банк­терге кетті. Қазақстандық банк­тердің еншісіне миллиондармен ғана жұмыс істейтін ШОБ қана қалды. Бірақ олар­дың өзі банкке емес, қор биржаларында акция­мен жұмыс істеуге көшті. Оның тәуе­келі жоғары болса да, пайдасы банк несие­сінен тиімді. Ұлттық банк базалық мөл­шер­леменің пайызын көтерді. Ендігі жағ­дай­ды ешкім болжап айта алмайды. ШОБ-ты банктің несиесі емес, мемлекеттің көмегі ғана тығырықтан алып шығады, біз ен­ді ШОБ субъектілерінің жағдайына тәуел­­діміз», дейді Л.Бондаренко.

Шетелдегі несие пайызының ең жоға­рысы 4 пайыз болса, біз­дегі мөлшер­леме – 25 пайыз. Алдағы уақыт­та оның қанша пайызға көтеріліп кете­тінін бәріміз біліп отырмыз. Қазақ­стан­дық банктердің бірде-бірі шетелдік қаржы ұйымдарымен несие линиясы бойынша келіссөз жүргізе алмайды. «Олармен келіссөздер жүргізу үшін ең кемі 500 млн мен 1 млрд доллар­лық келісімшартқа отыру керек. Біз келіс­кіміз келсе де олар бізге бермейді. Шетел­дік қаржы институтарынан келген қаржы көзі Ұлттық банк арқылы тара­тылады. Ұлттық банктің екінші деңгей­лі банктерге несие бөлер кездегі мар­жа­сының пайызының өзі қандай еке­нін біз білмейміз. Содан кейін­гі ат­қа­рылар жұмыстарға жұмсалатын шы­­ғын­дар несие пайызының 5 пайызы­нан асып кетеді. Мұның бәрі айналып келгенде 25 пайыздың үстіне көте­рі­леді. Бұл орталықтандырылған жүйе­нің зардабы. Қазақстан Үкіметі мен Ұлт­тық банк ал­дағы уақытта екін­ші дең­гейлі банк­тер­дің шетелдік қар­жы инс­­ти­туттарымен байланысқа шығу мүм­кін­дігін қарастыруы керек», дейді сарапшы.

Сонымен банктер жоғары пайызбен тұтыну­шының қалтасын қаққаны үшін Ұлт­тық банк те жауапты екенін айтса, Ұлттық банк өкілдері «AQR қорытындысы олардың қалай жұмыс істеп келгенін көрсетті. Енді бәрі бас­қаша болады» дейді. Біз де соған сенгіміз келеді.

Наурыз айының ортасында қазақ­стан­­дық 7 банк клиенттерін қолдау үшін бағдарламаларын жариялаған болатын. Олар – Алтын банк, Альфа банк, Евра­зия­лық банк, Forte, Jýsan, Kaspi және Хоум Кредит. Клиенттерді қолдау бағдарламасы несиені үш айлық мерзімге кейін шегерумен шектеліп қалды. Назар аударатын мәселе, мұндай жеңілдікке бұрын не­сиені уақытылы төлеп тұрғандар ғана ие бола алады. «Ал қалғандары қайтеді?» деген сауалымызға банк өкілдері қолдау бағдарламасы әлі жетілдірілетінін, қолдау механизмдері де нақтыланатынын айтты.

Барлық банктің қытай вирусынан қорғану үшін онлайн блокада құрып алға­нын осы жиында білдік: Сауда үйлеріндегі филиалдарының қызметі уақытша тоқтаса да банктер 100 пайыз жұмыс істеп тұр. Сарапшылар төтенше жағдайдан туындаған қиындықтардан цифрлы технология қамдап алғандар ғана аз зардап шегетінін айтып жатыр.

«Аманат» сақтандыру компаниясы­ның өкілі Анна Некрюкова тек қана бас кеңсенің жұмыс істеп тұрғанын, мұның қажеттілік екенін айтты. Өзге филиалдар онлайнға көшкен. Оның сөзінен ұққанымыз, компания соңғы бірер жыл­да цифрландыруға молырақ қаржы құйған. Жұмыс орындарында отыруға тиіс қызметкерлердің біразының орнын робот алмастырған. А.Некрюкова медициналық сапарларды сақтандыру (MST) өнімінің нарықта сатылуы шетелге шығатын адамдар санының бір­неше рет азаюына байланысты күрт төмен­дегенін атап өтті. Бұл құбылыс ақпан айының соңынан басталып, нау­рыз айының алғашқы онкүндігінде тоқтаған. Қаңтар айында компания күн сайын орташа есеппен 50 полис­тен сатса, бұл көрсеткіш ақ­пан айын­да 54, наурыз айында 26 по­­лиске дейін төмендеп кеткен. Себебі шет­елге шы­ғатын адамдар азайды. Сонымен қатар коронавирустың таралуына байланысты уақытша кіргені (транзиттік көліктер) үшін сақтандыру жарналары да төмендеп кетіпті. Жағдай тұрақталған күннің өзінде бұл сегментте жыл аяғына дейін табыстың 70 пайызы төтенше жағдайдың шеңгелінде кеткелі тұр.

Ерікті зейнетақы аннуитеті өнім­дерін сақтандыру онлайн-кеңестер арқылы жүзеге асырылып жатыр. Мұндай жұмыстардың нәтижесі тек кеңес берумен ғана шектелуде. Нақты жарнасын төлеп, сұраныс беріп жатқандар аз.

Дағдарыс кез келген салада мүмкін­дік­тердің есігін ашып жатыр. Қазір хабарласып, сақтандыру жарнасын төлеуге ниеттеніп жатқан клиенттердің басым көп­шілігі – зейнет жасына жақындап қал­ған азаматтар. Олар төтенше жағ­дай кезінде жұмысынан айырылып қалу­дан қорқып, жұ­мыссыздықтан сақтан­ғысы келеді. «Бұрын сақтандыру жарна­ларының 80 па­йы­­зы автокөлікті немесе шетелге сапарға шыққан туристерді сақтандырудан түсетін. Қазір жұмыссыз қалғандар үшін берілетін төлемақы 42 мың теңге шамасында. Бұл қаржы тек жан бағуға ғана жетеді. Зейнет жасына жақын­дап қалған азаматтарымыздың жұ­мыс­сыздықтан сақтану туралы ниетіне қолдау білдіруге болады. Сол себепті сақтандыру жарнасын азамат­тары­мыздың төлем қабілетіне бейім­десек, оған жұмыс берушінің мүмкі­н­дігін инте­грацияласақ, бұл бағытты да сег­­мент­тің қозғаушы саласына айнал­дыруға болады», деп сөзін аяқтады А.Некрюкова.

Жиын барысында айтылған пікір­лерден ұққанымыз, банк өкілдері алғаш рет өздерін қарапайым клиенттермен бір кемеде екенін, Ұлттық қор­дың қаржысынан ал­дағы уақытта дәмелене алмайтынын түсі­ніп отыр. Ішкі на­рықты қолжетімді несиемен қам­тамасыз ету ниеті Ұлттық банк тара­пынан қолдау тапса екен дейді. Мемлекет басшысы осыған дейін банктер көп табыс табу үшін ресур­сын тұты­ну­­шылық кредитке бағыттай­тынын айтып, Ұлттық банкке қаржы сек­­торына шұғыл өзгеріс енгізуі керек екенін айтқан. Банк жүйесінің қар­жы­лық тұрақтылығына кедергі келті­ретін әлсіз тұстарды алдын ала анық­тауға тапсырма берді.

Осы жылдың қаңтар айында Ақор­дада өткен жиында Президент тарапынан банктердің акционерлерінің жауап­кершілігі және оларды несиелендіру мүм­кіндігін шектеу мәселесі де тұң­ғыш рет айтылды. Сарапшылар болса бар кінә Ұлттық банкте емес, банктердің құрылтайшыларында екенін бұрыннан айтып келген. Осыған дейін қол ас­тын­дағы банктер түшкіріп қалса, мем­лекет­тен Ұлттық қор арқылы көмек алу­ға әдеттенген аз ғана топ банк несие­сінің қарапайым көпшілікке қолжетім­ді бол­ғанын қаламай, Ұлттық банкті сауын сиырға айналдырып жіберді. Қазақстанның қаржы сая­сатына енетін өзгерістер банктер мен клиенттер ара­сындағы сенімсіздік синдромын сейіл­теді деп біз де үміттенеміз.

 

АЛМАТЫ

 

Соңғы жаңалықтар

Тазалық бар жерде тәртіп бар

Аймақтар • Бүгін, 15:08

Полицейлердің еңбегі еленді

Аймақтар • Бүгін, 14:39

Шымкентте 22 адамнан Covid-19 анықталды

Коронавирус • Бүгін, 10:05

Ғасыр зұлматы

Қоғам • Бүгін, 09:30

Із қалдырған ірі тұлға

Қоғам • Бүгін, 07:06

Қосаевтар әулетінің қасіреті

Руханият • Бүгін, 06:56

Құрдым (төрттаған)

Әдебиет • Бүгін, 06:20

Ұқсас жаңалықтар