Руханият • 06 Сәуір, 2020

Әділін айтты, анығын ұқтырды

259 рет көрсетілді

Ата дәстүрімізде үлкендер әдетте: «Асқаннан, сасқаннан, тасқаннан сақтасын, төтеннен келген апаттан сақтасын!» деп бата беріп жатады. Елімізге жеткен жаһандық індеттің ұшығып, басқа түскенде ғана сезініп, қамыққан жайымыз бар.

Күрделі тарих пен тағдырдың талай қиындығын көрген халқын данышпан Абай: «Жамандықты кім көрмейді? Үмітін үзбек – қайратсыздық. Дүние­де ешнәрсе де баян жоқ екені рас, жамандықта қайдан баян­дап қалады дейсің? Қары қалың, қатты қыстың артынан көгі мол жақ­сы жаз келмеуші ме еді?», деп жіге­рлен­діргені мәлім. Дана ойын бүгін де қайта-қайта жаңғырта айтуға мүдделі­міз. Өйткені өткеннің ащы сабағы, маңызды тәжірибесі – ұрпаққа қашанда тағылым.

Ақиқатына келсек, елімізде жария­ланған төтенше жағдай мен карантин – жұртшылықты шошытудың емес, сақтандырудың амалы. Рас, аты айтып тұрғандай, төтеннің тұрқы мен сиқы жаман. Болмысы да бөтен.  Саны көп, іркес-тіркес шаруаны табан астында шешуге бірлі-жарым кісіні емес, барша жұртты жұмылдыру оңайға соғып тұрған жоқ. Дәл қазір комиссияның қауырт жұмысынан кемшілік іздеушілерден гөрі, оған септесуді өзіне борыш деп санағандар қатары, шүкір, көбейіп келеді. Күн-түн демей міндетін тоқтаусыз орындап жүрген түрлі сала мамандарына Мемлекет басшысы жария еткен алғысқа қалың халық та ақ-адал батасын үйіп-төгіп жатыр. Жамандықтың алдын алудың, шұғыл да кешенді әрекет қамдаудың арқасында індет шығынын азайтудың бар мүмкіндігі жасалды. Осындай күрделі кезеңде ел Мемлекет басшысының байсалды сөзін күтетіні рас. Өйткені төтенше жағдай­ға байланысты нешеме ұйымдас­тыру мәселелерін нақтылау, ауқымды істе ұшырасып қалатын құқықтық нигилизмді, жайбарақаттықты, өзге де келеңсіздіктерді болдырмау – әрі талап, әрі тегеурін. Мұндайда түсіндіру, ұқтыру, баяндау, үйлестіру жауапкершілігі де еселеп артады. Әсіресе БАҚ пен әлеуметтік желілерге заңнан ауытқымау қатаң ескертілсе де,  желпінген, құрғақ сырғақтаған жалған хабарлама-болжамдармен бірге өте маңызды, салиқалы, салмақты, сындарлы, екшелген ақпараттар да араласып, таралып жатты. Бұл енді жаңару жолындағы қоғамдық сананың деңгейін білдіретін түйткілдер. Сон­дықтан ел күн тәртібіндегі ең маңыз­ды мәселе бойынша Мемлекет басшы­сының арнайы мәлімдемесін асыға күткен еді. Төтенше жағдайдың эконо­микалық, әлеуметтік салдары болатынын атап көрсеткен Қасым-Жомарт Тоқаев іс-шаралардың екінші топтамасын жүзеге асыру бойынша  байсалды да білікті тұжырымдамалары арқылы еліміздің қамкөңіл қалың топтарына ұғынықты етіп, психологиялық жағынан тірек боларлықтай жағымды шешімдерін жеткізді. Шындығында, бар шаруашылық байланыстары күрт үзілген кәсіпкерлер қауымына, күнкөріс қамын өздігінен күйттеп жүрген орта тап өкілдеріне мұндай сәтте ықыласты сөзжәрдем де, іс жүзіндегі қолдау да өте-мөте қажет еді. Әсіресе барлық топтағы мүгедектер, балалар мен жасы ұлғайған аға ұрпақ – зейнеткерлер мұқтажы ескерілгені, сондай-ақ міндетті әлеуметтік медици­налық сақтандыру жүйесі бойынша көмек алу құқығының ұзартылғаны алдағы күнге сенімді бекемдей түсті. Несиеге, кепілдемеге, салық­қа қатысты жеңілдіктер, медици­на қызметкерлерін ынталандыру, уақытша жұмыссыз қалған азамат­тарға жалақы, ресми жұмыссыз мәрте­бесін иеленгендер­ге төлемақы жөнін­де мәлім­деме мәті­нінде анық айтыл­ған­дықтан, оларды қайталауды жөн көрмедік.

«Айтылмаған сөзге қожасың,

Айтылған сөзге құлсың», деп халық нақылында айтылғандай, әр тармаққа жауапты мемлекеттік мекемелер заңды тиесілі көмекке ие болатыны күмәнсіз.

Біздіңше, дәл қазір уақытын кешік­тіруге болмайтын көктемгі егіс жұмыстарына жедел кірісуге жағдай туғызылып отыр. Кезінде «көктемнің бір күні – жылға азық» деген үндеу болатын. Биыл қалыптасып отырған ахуалды ескерсек, күн көтерілген са­йын көлеңке де қысқаратынын ойға алып, аталған бағытқа барынша көңіл бөлген дұрыс. Оның үстіне аг­рар­лық несие корпорациясына үстемесі 5 пайыздан аспайтын 70 миллиард теңге, «Қарапайым заттар экономикасы» бағдарламасын қолдау үшін 6 пайыздан аспайтын үстемемен 100 миллиард теңге, жанармайды нарық бағасынан 15 пайыз арзандатып беру тапсырылды. Жылдағыдай құмға сіңген судай болмауын немесе талан-таражға түспеуін қадағалау Үкімет пен Бас прокуратураға, Есеп комитетіне, аймақтық ревизия комиссиялары мен қоғамдық кеңестерге жүктелді. Халқымыздың денсаулығын сақтаудан кейінгі басты міндет – экономикамызда дағдарысты болдырмау қаракетіне Мемлекет басшысы барлық қаражат көздерін тартуды тапсырды. Соның ішінде Мемлекеттік әлеуметтік сақтандыру қоры, Ұлттық банктің ресурстары мен құралдары да бар.

Тұңғыш Президентіміз – Елбасы құрған Ұлттық қордың қаржысын ұтымды пайдалануымыз керектігіне баса назар аударды. Бұл барлық сала­дағы жауапты тұлғалардың іс-әре­кеті үшін ерекше сұраныс болаты­нын аңғартса керек. Сондықтан қаражаттың ашықтығын, айқындығын және тиімді жаратылуын қамтамасыз етудің басқа да формаларын қолдану реті бар.

Мәселен, науқанды өткізуге дербес жауапты адамды және сол сала­ның білгір мамандарынан комиссия (халықтық бақылау) белгілеп, жұ­мыс барысын БАҚ арқылы халық­қа көрсетіп отырса, шаруаның табы­сы­мен бірге жауапкершілігі де арта түсері анық. Мұны ауыл шаруашы­лығы саласындағы өткеннің бәрін жоққа шығару немесе терістеу емес, керісінше жаңа, ерекше жағдайда беріліп отырған жеңілдіктердің шынайы өндірушіге неғұрлым тезірек жетуіне қамқорлық жасау дер едік. Дәл қазір қалыптасқан бюрократияны ауыздықтау – басты фактор болмақ. Өйткені күн көтерілген сайын көлеңке қысқарады. Сонымен бірге жекелеген аудандар тұрғындарының басым көпшілігі іргесіндегі үй жерін тиімді пайдаланбай жатқаны да өтірік емес. Ал ол кең көлемдегі жеке меншік жерлерден өзге, сумен қамтамасыз етілген үй іргесі учаскелерін дұрыс пайдалану, яғни қажетті егіс пен дақылдарды, көкөніс түрлерін өсіруді, сатып алуды ұйымдастырушы менеджерлерді табу да – аудан, қала үшін бұрын қол­данылмай келген тәсіл. Үй немесе жер иесі өнген өнімнен пайда таба­ты­­нына сенімді болса, азық-түлік пробле­м­а­сын шешуге үлес қосары сөзсіз. Ол үшін әкімдік басшылары, тиісті сала мамандары жер-жердегі әрбір істі саралап, байыбына бара түсі­не­тін ел азаматтарын жұмылдыра білуі керек. Ал кежегесі кейін тартып, «анау жетпей жатыр, мынау жет­пей жатыр» деп желеу іздеп, сылтау таба­тындар­ға қайратты әкімдер: «Ынта-ықыла­сыңмен қам жасасаң, бәрі де болады. Халық амандықта жүрсе, өз несібесі өзіне жетеді!», дейтініне сенімдіміз. 

Тұтастай алғанда, Президент мәлім­демесі елдің алаң көңілін нақты­лық­пен байыптатып, бүгінгі сын-қа­терден, төтенше жағдайдан, экономи­калық дағдарыстан алып шығар сындарлы жолды нұсқады. Мұндағы әрбір экономикалық тұжырым, дәйек, әлеу­меттік жөн-жоба, қағидаттар қар­ж­ылық есепке құрылғанымен ғана емес, ауқымды елдік парасатқа негіз­делгенімен маңызды. Бұл еліміздегі сабақтастық, әділеттік және даму жолының жаңа кезеңін анықтайды.

 

Дархан МЫҢБАЙ,

Мәжіліс депутаты

 

Соңғы жаңалықтар

Ұқсас жаңалықтар