Этносаралық толеранттылық

Оны сақтаудағы қазақстандық журналистердің рөлі қашанда жоғары

Кеше БҰҰ Бас Ассамблеясы жариялаған «Халықаралық толеранттылық күніне» орай Қазақстан халқы Ассамблеясы мен Мәдениет және ақпарат министрлігі бірлесіп ұйымдастырған халықаралық медиа-форум өзінің жұмысын аяқтады.

Бұл күнгі шара Астананың «Қазмедиа орталығында» өтті. Оның жұмысына еліміздің барлық түкпірлерінен танымал журналистер, халықаралық сарапшылар, Парламент депутаттары мен Ассамблея мүшелері қатысты. Сонымен бірге, ғылыми қауымдастық, ҮЕҰ өкілдері де көп болды.

 Оны сақтаудағы қазақстандық журналистердің рөлі қашанда жоғары

Кеше БҰҰ Бас Ассамблеясы жариялаған «Халықаралық толеранттылық күніне» орай Қазақстан халқы Ассамблеясы мен Мәдениет және ақпарат министрлігі бірлесіп ұйымдастырған халықаралық медиа-форум өзінің жұмысын аяқтады.

Бұл күнгі шара Астананың «Қазмедиа орталығында» өтті. Оның жұмысына еліміздің барлық түкпірлерінен танымал журналистер, халықаралық сарапшылар, Парламент депутаттары мен Ассамблея мүшелері қатысты. Сонымен бірге, ғылыми қауымдастық, ҮЕҰ өкілдері де көп болды.

Медиа-форумға қатысушылар алдымен үлкен залға орналасты­рыл­­ған этномәдени бірлестіктер БАҚ-тарының көрмесін тамашалады. Соның ішінде Қазақстан корейлері этномәдени бірлестігінің шыға бастағанына 90 жыл толған «Коре Ильбо» газетінің тарихына қызығушылар көп болды. Аталған газет корейлер Қазақстанға жер аударылмай тұрған сонау 1923 жылы Ресейдің Қиыр Шығысындағы Хабаровск, Владивосток қалала­рын­да жарық көре бастаған екен. Ал корей халқы өкілдерін Қ­а­зақстанға жер аударғанда оның қызметкерлері қойын-қо­ныш­тарына аштықта жейтін та­мағын емес, типографиялық құрал-жаб­дықтарды тығып әкеліпті. Солардың жанкешті әрекеттерінің арқасында газет 1938 жылдан бері Қазақстанда шығып келеді.

Сағат 11.00-де медиа-форум­ның пленарлық отырысы бас­талды. Оны Қазақстан халқы Ассамблеясы Төрағасының орынбасары – ҚХА Хатшылығының меңгерушісі Ералы Тоғжанов ашып, жүргізіп отырды.

Ол өзінің сөзін бүгінгі қа­зақ сөз құдіретін пір тұтқан ха­лық­­тың ұрпағы екенінен бас­тады. Біз өркениетке баға жет­пес асыл қасиеттеріміз – бей­біт­шіл пейілімізбен, келелі ке­лісімпаздығымызбен, жұдырықтай жұмылған бірлігімізбен еніп отырмыз, деді ол. Одан әрі шешен БАҚ-тың қоғамдағы орнына жоғары баға берді. Біріншіден, БАҚ қо­ғамда пікір қалыптастырушы құрал, екіншіден, азаматтардың санасының дұрыс қалыптасуына бағдар беруші, үшіншіден, «БАҚ» деген сөздің өзі «бақыт» сөзінің қысқа нұсқасы болып, еліміздің бағы мен бағасын арттырушы күш болып отыр емес пе, деді. Бүгінгі басқосуымыздың негізгі себебі – білгенімізбен бөлісіп, үлгі боларын үйреніп, қоғамды алға бастыруға жаңа әдістер табу, деп жалғастырды өзінің сөзін ол. Бүгінгі Қазақстан халқымыздың этностық, мәдени және діни айырмашылықтарын елдің мызғымас бірлігінің ресурсы­на айналдыра білді. Мемлекет басшысы «Қазақстан-2050» Стра­­тегиясында этносаясаттың не­гізгі бағдарын былай деп ай­қындаған еді: біріншіден, әрбір қазақстандық өзінің этностық, діни ерекшеліктеріне қарамай, елдің тең құқылы азаматы; екіншіден, қазақ халқы және қазақ тілі қазақстандық азаматтық қоғамның мызғымас ядросы; үшіншіден, біз бәріміз – бір ел, бір – халықпыз. Осы бағдар біздің мәңгілік ұстанымымыз.

Одан әрі Е.Тоғжанов Ассам­блея­ның бүгінгі жетістіктеріне қыс­қаша тоқталып, оның тәжірибесін үй­­ренуді соңғы жылдары ғана 15 мемлекеттің 60-тан артық өкілдері қалап отырғанын айтты. Соның ішінде Ұлыбритания, Франция, Германия, АҚШ, Түркия, Қытай, Ресей секілді ұлы мемлекеттер де бар, деді ол. Модератор одан әрі: Елбасы Н.Назарбаев айтқандай, біз қазір уақыт жылдам жүйткитін, үдемелі заманда өмір сүріп жатырмыз. Олай болса, заманның, уақыттың, мерзімнің сындарына сай бола білуіміз керек. Бүгін, міне, осы және басқа да өзекті мәселелер бойынша халықаралық сарапшылар мен Қазақстан журналистері озық өкілдерінің пікірлері мен ұсыныстарын тыңдайтын боламыз, дей келіп, құттықтау айту үшін сөзді Президент Әкімшілігі Басшысының орынбасары Бағлан Майлыбаевқа берді.

Форумға қатысушыларға ыстық сәлем жолдай келіп, ол күн тәртібіндегі мәселелердің өзек­тілігін атап өтті. Талқыланатын мәселелердің барлығы да бұқа­ра­лық ақпарат құралдарының ел бірлігін нығайтудағы рөлін арт­тыруға ықпал етуді мақсат етеді, деді. Сондай-ақ, ол этносаралық татулық пен конфессияаралық келісімнің біздің еліміздің ең басты құндылығы екенін айтты. Бұл қағидаттар Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясында атап көрсетілген, деді Бағлан Асаубайұлы.

Келесі сөз Мәжіліс депутаты, Қазақстан корейлері қауымдас­ты­ғының төрағасы Роман Кимге берілді. Ол ҚХА өзінің 18 жылдық ғұмырында қазақстандық этнос­тарды ұйыстырушы беделді ор­ганға айнала білгенін атап өтті. Ал ақпарат құралдары туралы айт­қанда, кейбір БАҚ-тардың асы­ғыстыққа ұрынып, тезірек атын шығаруға ұмтылып кейбір тұр­мыстық кикілжіңдерден этнос­аралық қақтығыс іздегісі келе­тіндерін сын тезіне алды. Он­дайлар біздің қоғамымызда алаң­датушылық жағдайлар туғы­зады, деді ол. Осы орайда, Ассам­блея­ның аясындағы БАҚ-тардың этносаралық қатынастарды әді­леттілікпен айшықтайтыны туралы оң пікірін білдірді. Соның ішінде корей этномәдени бірлестігі аясында шығатын «Коре-Ильбо» газетінің маңызына тоқталды.

Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ-дің ЮНЕСКО кафедрасының про­фессоры, халықаралық дипломат Әділ Ахметов ҚХА-ның этносаралық төзімділік пен түсіністік саласындағы істе­ріне үлкен баға бере келіп, Қа­зақ­станның ҚХА жұмысының тиімділігіне халықаралық ұйым­дар, соның ішінде ЕҚЫҰ да жо­ғары баға беретінін атап өтті. Одан әрі ол өзінің сөзінде кәсіпқой журналист, нағыз маман болу үшін не істеу керектігі туралы ұзақ баяндады. Соның ішінде ұлыбританиялық «Файненшл таймс» газетінің үлгісі туралы айтты. Басылым журналистерінің шыншылдығын, қандай тұлғамен сөйлессе де шындықтың мүддесін жоғары қоятын қағидатшылдығын бүгінгі журналистерге үлгі етті.

Пленарлық отырыста бұлар­дан басқа М.В.Ломоносов атын­дағы ММУ-дің журналистика факультеті деканының орынба­сары Петр Шульцман, бұрын Қа­зақстанда тұрған, қазіргі лат­вия­лық халықаралық сарапшы, «Телеграф» газетінің тілшісі Вла­димир Решетов, АҚШ-тың Огайо штаты университеті журналис­тика саласының магистрі Хэл Фостер және ҚХА Хатшылығы меңгерушісінің орынбасары Леонид Прокопенко сөз сөйледі.

* * *

Осыдан әрі медиа-форумның жұмысы панельдік пікірсайыстарда жалғасты.

Бірінші пікірталас алаңы «БАҚ бетінде бейбітшілік пен ке­лісім идеясын насихаттау­да Журналистер клубының орны» деген тақырыпқа арналды. Отырысты ҚХА жанындағы Жур­налистер клубының төрағасы, Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ-дің ЮНЕСКО кафедрасының меңгерушісі Ғаділбек Шалахметов пен «Бас редакторлар клубы» ҚБ пре­зиденті Кенжеболат Жолдыбай жүргізді. Сөз орайы келгенде, ҚХА жанындағы Журналистер клубы мен «Бас редакторлар клубы» ҚБ арасында Ынтымақтастық жайлы келісімге Ғ.Шалахметов пен К.Жолдыбай қол қойғандығын айта кету керек.

Артынан «Қазмедиа орталығы» медиа мектебінің жұмысымен осы оқу орнының директоры Дана Рысмұхамедова жан-жақты таныстырып өтті. Оның айтуынша, бұл оқу орнында барлық жағдай жасалған: заманауи техникалармен жарақтандырылған және өз ісін жетік білетін мамандар тартылған. Сондықтан да ертеңге деген нық сенім қалыптасып отыр. Және де өңірлердегі ұйымдармен де бірлесе жұмыс істеуге бар екендіктерін де жасырмады.

Келесі сөз Қазақстан халқы Сол­түстік Қазақстан облыстық ас­самблеясы журналистер клубы­ның төрағасы, «Қазақ тілі»­ халықаралық қоғамы» ҚБ об­лыс­тық филиалының төрағасы Кә­рібай Мұсырманға берілді. Оның сөзіне қарағанда, қазір өзге ұлт өкілдерінің 329 баласы қазақ мектептерінде білім алуда. Жалпы, мемлекеттік тілде білім алушылар саны 65 пайыздан асып отыр. Тұрмыстық деңгейде туындаған төбелеске қатысқан балалардың қай ұлтқа жататындығын жазған бір журналист үшін облыста кәдімгідей кикілжің туындап кеткендігін алға тартқан ол бұл мәселеге өте абай болу қажеттігін атап айтты.

Оңтүстік Қазақстан облысынан келген «Жанубий Қо­зо­ғистон» облыстық газетінің ре­дакторы Мұрат Әбубакиров ұлт­аралық татулықты нығайту мә­селесінде жұмыстар жақсы жол­ға қойылғандығын ерекше атаса, Павлодар облысы ҚХА жанындағы этносаралық қатынастар мәселелері жөніндегі журналистер клубының төрағасы Мұхит Омаров медиа-форумдар өткізудің маңызына ке­ңінен тоқталып өтті. Ал «Deutsche Allgemeine Zeitung» газетінің тілшісі Анастасия Садовникова Қа­зақстан халқы Ассамблеясы мен этномәдени бірлестіктер жұ­мысын бұқаралық ақпарат құрал­дарында жан-жақты көрсету ар­қы­лы елімізде тұрып жатқан этнос­тардың бір-бірінің рухани құндылықтарын түсінуге мүм­кін­дік туғызатынын ерекше атады.

Панельдік сессияның келесі бірі – «Қоғамдық келісімді сақ­таудағы қазақстандық журналис­тика жүгі» деп аталды. Еліміз жүргізіп отырған тиімді ұлттық саясаттың нәтижесінде бүгінде 37 этностық бұқаралық ақ­парат құралдары 11 тілде жарық көріп отыр. Олардың әрқайсысының ақпараттық кеңістікте өз орны бар. Қоғамдық пікірге әсер ете алатындай үні бар. Бұл тұрғыда олар қоғамдық келісім мен татулықты қаншалықты паш етіп отыр деген сауал туындайды.

Панельдік сессияда сөз ал­ған «Актюбинский вестник» облыстық газетінің әлеуметтік сала бөлімінің меңгерушісі Гүлсім Назарбаева Ақтөбе облысындағы «Достық үйі» мен этномәдени бірлестіктер туралы әңгімеледі. Олардың жұмыстары газетте қаншалықты жарияланатынын жеткізді. Облыста 2009 жылы ашылған «Достық үйі» жұмыс іс­тейді. Онда 14 этномәдени бірлестік бар. Достық үйінен мерекелерде де, жай күндерде де жаңалық үзілген емес. Қалаға кел­ген лауазымды тұлғалар болсын, зиялы қауым өкілдері болсын бұл үйге соқпай өтпейді. Әр этностың мәдениетімен, өнерімен танысады. Биыл 95 жылдығын атап өткен біздің газет облыстағы түрлі этностардың жаңалықтарын жүйелі түрде газетте көрсетіп отырады. Және бұл материалдардың барлығы да ел халқын достық пен татулыққа үндейтін, жылы рәуіштегі, бейбіт сипаттағы мақалалар, деді ол.

Қазақстан татарлары және башқұрттар қауымдастығы ат­қару комитетінің төрағасы, рес­публикалық «Фикер» газеті­нің шеф-редакторы Ринат Аб­дул­ха­ликов заман талабына сай адамдар бұл күнде интернет пайдаланатынын, мерзімді басылымдарға, оның ішінде, этностар тілінде шығатын газеттерге сұраныстың аз мөлшерде екенін әңгімеледі. Сондықтан елдегі түрлі этностың кезек күттірмейтін мәселелерінің бірі өз порталдарын ашу, деді ол. Р.Абдулхаликов түрлі этнос өкілдеріне ортақ бір телеарна ашу мәселесінің толғағы жеткенін баян­дады.

Панельдік сессияны жүргізген Қазақстан халқы Ассамблеясы Хатшылығының сектор меңгеру­ші­сі Нәзипа Шанаи біздің мемле­ке­тіміздің құқықтық мемлекет екенін атай келіп, егер де ел ішінде этносаралық кикілжің туындайтын болса, оған, ең алдымен, прокуратура, сот, ішкі істер органдары сынды мемлекеттік құрылымдар жауап беретінін, бірақ негізінде қоғамымызда ондай кикілжіңдер жоқтығын баяндады.

Ал Оңтүстік Қазақстан облыс­тық «Южный Казахстан» газетінің тілшісі Алиса Масалева газетте біраз жылдан бері «Шаңырақ» қосымшасын жүргізетінін, осы жыл­дардың ішінде көптеген этно­мәдени бірлестіктердің жұмыс­тарын насихаттауға үлес қосқанын, бірақ, этностарға байланысты материалдардың дені мерекелік концерттер мен мерекелік шаралар төңірегінде болатынына көңілі толмайтынын жеткізді. Ол газет беттерінен елдегі түрлі этнос өкілдерінің осында қалай келгенін, қандай тағдыркешті жағдайларды басынан өткізгенін баяндайтын материалдарды жиірек көргісі келетінін мәлімдеді.

Жалпы, панельдік сессияда түрлі облыстан келген БАҚ өкіл­дері ұлтаралық келісім туралы емес, негізінен қазіргі этностық га­зеттердің проблемасы туралы әңгімеледі. Бір жағынан бұл да көңіл жұбататын жайт. Өйткені, ондай мәселенің болмауының өзі елде татулық пен келісім салтанат құрып отырғанын білдірсе керек.

«Ғаламтор мен әлеуметтік же­лілерде этностық және конфес­сия­аралық мәселелер­ді қозғау мә­дениетін қалыптас­ты­ру», «Ұлттық сана-сезім­нің өсуі мен өркениеттер үнқа­ты­суының дағдарысы жағ­дайын­да этносаралық және конфес­сияаралық келісімді сақтау» та­қы­рыптары келесі панельдік оты­рыстардың өзегіне айналды. Алғашқы тақырыпқа келсек, шараны «Қазақстанның Ин­тер­нет қауымдастығы» ЗТБ пре­зиденті Шавқат Сабыров пен «Қаз­кон­тент» АҚ басқарушы директоры Жандос Шолақов жүргізіп отыр­ды. Олар өз кезегінде салаға қатысты мәселелерді ортаға салып, қатысушыларды пікір алмасуға шақырды.

Павлодар облысы ҚХА хат­шылығының меңгерушісі Сейсембай Жетпісбаев аталған медиа-форумның өтіп жатқаны өте құптарлық жайт екенін айтты. Сонымен бірге, ол бүгінгі таңда журналистердің интернет пен өзге де ақпарат құралдары арқылы мәліметтердің қалай беріліп жатқандығы жөніне де тоқталды. Ал Президент жанындағы Жастар саясаты кеңесінің мүшесі Расул Ахметов бұл басқосуға өзінің жаңа жобасын әкеліп, сол тұрғыда ойын өрбітті. Қазіргі жастардың дені ғаламторды пайдаланады десек, сол тұрғыда өзінің жасап жатқан игі жұмыстары жайында жиылған жұртқа сол жобасы негізінде болашақта атқарылар шараларынан да айта отырды. Жобаның аты «Қазақстандық ұлттық әлеуметтік желі» деп аталады екен.

Екінші тақырыптағы басқосу­дың да берері мол болды деуге болады. Пікір алмасу алаңын сая­саттанушы Айдос Сарым мен ҚХА жанындағы Журналистер клубы төрағасының орынбасары Атсалим Идигов басқарды. «Аудан мен ауыл деңгейінде этносаралық және конфессияаралық келісімнің тетіктерін жасау» деген тақырыпта сөз алған Батыс Қазақстан облыс­тық ҚХА хатшылығының меңгерушісі Ғайса Қапақов татулық жайынан сыр шертті. Форумға Ақмола облысынан делегат болып келген белгілі журналист Талғат Хасен де басқосудың ерекшелігіне тоқталды. Ол өз сөзінде мұндай форумның журналистер үшін пайдасы ұшан-теңіз екенін айтып, мұнда жиналған жұртшылықтың ішінде саланың майталман мамандарының өздерін толғандырған мәселелерін ортаға салуы тәжірибе алмасуда таптырмас құрал екенін жеткізді.

Отырыста өзге де сөз сөй­ле­ген азаматтар тақы­рып­қа орай өздерін тол­ғандырған мәселелерін айтуға мүм­кіндік алды. Көп пікірінің кө­мегі қашанда зор десек, атал­ған басқосуда айтылған түрлі толғамды пікірлер мен оралымды ойлар легі де ешкімді бейжай қалдырмады.

* * *

Қазақстан халқы Ассамблеясы халықаралық медиа-форумының қорытынды пленарлық отырысында ҚХА Төрағасының орынбасары – Хатшылық меңгерушісі Ералы Тоғжанов сөз сөйлеп, қоғамдық келісімді нығайтудағы БАҚ-тың рөлі мен жауапкершілігі туралы айтып берді. Оның пікірінше, БАҚ өкілдері этносаралық, конфес­сияаралық төзімділікке қатысты мәселелерді насихаттауға мей­лін­ше жауапкершілікпен қа­ра­ға­ны жөн. Бұл ретте, БАҚ саласы өкілдерінің миссия­сы қоғамдық келісімді және Қазақ­станның ұлттық бірлігін сақтауға, этносаралық мәселелерді насихаттауға жаңаша, өзгеше көз­қараспен келу бағытына арналуы керек.

Бұл күні ҚХА жанындағы Журналистер клубы төрағасының орынбасары Атсалим Идигов те сөз алып, Қазақстан халқы Ассамблеясы халықаралық медиа-форумының қорытынды қарарын оқып берді. Бұл қарарда БАҚ-тың дамуына, оның ішінде, Мемлекет басшысының этносаралық төзім­ділікті және қоғамдық келі­сімді сақтау жөніндегі қазақ­стан­дық моделі мен бастамасын насихаттауға барлық жағ­дай жасалғаны, өркениеттер, мә­дениеттер қақтығысы жағдайын­да этносаралық және конфес­сияаралық келісімді нығайтуда БАҚ рөлінің ұлғайып келе жатқаны атап өтілген. Сондай-ақ, онда түрлі пішіндегі ксенофо­бияларға төзімділік таныту мен этноконфессияаралық қарым-қатынастар мәселесіне оң көзқарас таныту мақсатында медиа-ортаны қалыптастыру, этносаралық қарым-қатынастарды насихаттау кезінде қазақстандық журналистикадағы мәдени үнқатысуды дамыту, этно­саясаттың негізгі категорияларын жетілдіруде масс-медианы ғы­лыми-сараптамалық жағынан қолдаудың өзектілігі, жаңа трендтерді пайдалана отырып, интернет желілері мен коммуникацияны дамыту аясында қоғамдық мониторинг жүйесін құрудың қажеттілігі секілді мәселелерге де мән беріліпті.

ҚХА жанындағы Журналистер клубы төрағасының орынбасары Атсалим Идигов өз сөзінде Қазақстан халқы Ассамблеясы аясында атқарылған жұмыстарға да тоқталып өтті. Оның айтуынша, халықаралық және отандық сарапшылардың қатысуымен этносаралық мәселелерді насихаттау тақырыбы бойынша масс-медиа өкілдеріне арналған арнайы дәрістер, лекциялар ұйымдастырылған.

Пленарлық отырыстың соңында Қазақстан халқы Ассамблеясы Хатшылығы мен Мәдениет және ақпарат министрлігінің қолдауымен ұйымдастырылған этножурналис­тика саласындағы «Шаңырақ» шығармашылық байқауы қо­ры­тындыланып, жүлдегерлер марапатталды. Мәселен, «Қазақстандағы этносаралық келісімді нығайтуға бағытталған үздік бағдарламалар, теле-радио бағдарламалар» номинациясы бойынша «Қазақстан-Қарағанды» телеарнасының редакторы Әшімхан Жампейісов, ал «Қазақстандағы этносаралық келісімді нығайтуға бағытталған үздік мақала» номинациясы бойынша «Акмолинская правда» газетінің журналисі Нина Митчинова жеңімпаз деп танылды.

«Егемен Қазақстанның»

тілшілер тобы.

Суреттерді түсірген

Ерлан ОМАРОВ.