![Екібастұздың криптовалютасы](/media/2020/10/21/1024x683-bot.jpg)
Жастар майнингті жағалап жүр
Екібастұзда кейінгі жылдары майнингтік орталықтардың қызметі қарқын ала бастады. Мәселен, «BTC KZ» компаниясы криптовалюта майнингінің инфрақұрылымына 3 млрд теңгеден астам қаржы салған. Бүгінде компанияның үш дата-орталығы бар. Оның екеуі қалыпты жұмыс істеп тұр. Қуаты 35 МВт-қа тең үшінші орталық «KEGOC» АҚ желілеріне қосылды. Демек оны іске қосу процесіндегі ең басты кедергі еңсерілді деген сөз. Алғашқы әрі ең ірі дата-орталық Солнечный кентінде орналасқан. Оған майнингке арналған 17,2 мың машина сыяды.
– Дата-орталықтарды құру кезінде шығынның негізгі бөлігі инфрақұрылымға кетеді. Біз бұл мақсатқа 2,5 млрд теңге жұмсадық. Себебі 110 кВ-тық электр тарату желісі үшін шамамен екі шақырымдай жерге тіректер орнату керек. Сондай-ақ қосалқы стансаны жаңарту және жеке тарату құрылғысын салу қажет. Қазір дата-орталық шамамен 50 МВт электр энергиясын тұтынып отыр. Орталықты одан әрі кеңейту үшін 34 МВт көлемінде қор жинақталды, – дейді компания директорының орынбасары Дінмұхаммед Маткенов.
Екінші дата-орталық біріншісімен салыстырғанда сәл кішірек. Мұнда 10 мың машина орналасқан. Ол 17 МВт электр энергиясын тұтынып отыр. Мұның инфрақұрылымына 800 млн теңге шамасында қаржы жұмсалған. Бұл сомаға Жапония, Сингапур және Оңтүстік Кореяның инвестициялық қорларынан аударылған шетелдік инвестициялар кіріп отырған жоқ.
Екібастұздағы майнингтік орталықтар 100-ден астам адамды жұмыспен қамтып отыр. Олардың шамамен 60-ы – 20-25 жастағы жергілікті жігіттер. Қызметкерлер орташа есеппен 200 мың теңге көлемінде еңбекақы алады. Қызметкерлердің бәрі арнайы оқудан өткен. Бүгінде олар микросхемаларды дәнекерлеп, орталықтардың басқа да техникалық қызметтерін жөндей алады. Пандемия басталғанға дейін Қытайға барып, білімін жетілдіріп келгендер де бар екен. Дата-орталықтар жаңа технологияларға әуес екібастұздық жастар үшін криптовалюта нарығында тамаша мүмкіндік болып отыр.
Инвесторларды ауылға әкелген АХҚО
Д.Маткеновтің айтуынша, «Астана» халықаралық қаржы орталығының ашылуы Қазақстандағы криптовалюта нарығына жан бітірген.
– Қаржы орталығының жүйелі қызметінің нәтижесінде шетелдік инвесторлар біздің елге көптеп келе бастады. Ағылшын құқығымен жұмыс істейтін, тиімді келісімшарттар ұсынып, міндеттемелердің орындалуына кепілдік беретін «Астана» халықаралық қаржы орталығы инвесторлардың Қазақстанға деген сенімін арттыруда. Мемлекет орталық базасында бізге осындай тамаша мүмкіндіктерді ұсынып отырғаны қуанышты. Криптовалюта – әлеуеті жоғары нарық. Сондықтан оны одан әрі дамыта беру керек, – дейді Дінмұхаммед Маткенов.
Тыңнан түрен салуға ниет еткен жас жігіттер дата-орталықтың құрылысын бастамас бұрын, әлеуетті инвесторларды Қазақстанға арнайы шақырған. Ел ішін аралатқан. Осылайша, республикада инфрақұрылым мен ресурстардың жеткілікті екеніне көз жеткізген. Осыдан соң тараптар өзара келісімге келіп, шетелдіктер алғашқы инвестицияларын аудара бастапты.
Үш мыңдай шетелдік клиент бар
Криптовалютаны өндіруге электр энергиясы керек. Сондықтан Қазақстанның, оның ішінде Павлодар облысының бұл бағыттағы әлеуеті өте жоғары. Оның үстіне мұндай жобаларды жүзеге асыру уақыт жағынан да тиімді. Жобаларды техникалық тұрғыдан жарты немесе бір жыл ішінде іске қосуға мүмкіндік бар.
– Адамзат тарихында электр энергиясын тұтыну мұншалықты көп табыс әкелген емес. Өйткені ол осы күнге дейін шығынды салаға жатқызылып келген еді. Қазір электр энергиясын тұтыну арқылы мол пайдаға кенелуге болады. Мәселен, қазір біздің компанияның шамамен 3 мыңдай клиенті бар. Олар әлемнің әр түкпірінде тұрады. Барлық құрылғы шетелдік инвестициялық қорларға тиесілі болғандықтан, клиенттердің бәрі инвесторлардың тарапынан келіп жатыр. Біз клиенттермен тікелей жұмыс істемейміз. Міндетіміз – инфрақұрылым ұсыну және құрылғыларды техникалық тұрғыдан сүйемелдеу. Өзге дата-орталықтардан негізгі айырмашылығымыз – қызметтерді бұлтты майнингте ұсынамыз. Яғни қызмет қана көрсетеміз. Ал серіктестер бізге қажетті есептеу жабдықтарын ұсынады. Осылайша, кез келген адам интернет кеңістігіндегі өнімді еш қиындықсыз сатып ала алады, – дейді Д.Маткенов.
Бұлтты майнинг деп отырғанымыз – криптовалюта өндіру процесінің бір түрі. Тек мұнда өнім жабдықтарды басқарусыз-ақ өндіріледі. Яғни компания есептеу қуатын қамтамасыз етеді, ал клиент қашықтан отырып криптовалюта өндірумен айналысады. Бұл әдісті әдетте майнингті жаңадан бастағандар немесе электр энергиясы қымбат елдердің тұрғындары пайдаланады.
Кедергілер де жоқ емес
Компания өкілі болашақ туралы сөз қозғауға қиналды. Сөйтсек, нарықты дамытуға кедергі келтіретін бірнеше себеп бар екен.
– Біріншіден, Екібастұздағы KEGOC қосалқы стансасының трансформаторлық мүмкіндігі шектеулі. Ал үлкен трансформаторларды сатып алуға, желілерді ауыстыруға қомақты инвестиция қажет. Шетелдік инвесторларды тартуға қолбайлау болып отырған проблеманың бірі электр энергиясының тарифіне қатысты. Мәселен, Екібастұзда ГРЭС-1 стансасы арзан энергияның көзі болып саналады. Ал қымбат энергия ГРЭС-2 стансасына тиесілі. Өкінішке қарай, қазақстандықтарға бірінші кезекте қымбат электр энергиясын өткізуге тырысады. Сосын барып арзан өнімге кезек келеді. Көбінесе оны экспортқа жібереді, – дейді Д.Маткенов.
2020 жылдың бірінші жартыжылдығында компанияның дата-орталықтары шамамен 3 млрд теңгенің электр энергиясын тұтынған. Бұл аз ақша емес, әрине.
– Биылғы Жолдауда Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев алдағы бес жыл ішінде цифрлы майнингке салынатын инвестиция көлемін 500 млрд теңгеге дейін жеткізуді тапсырды. Әйтпесе, бұл нарықтағы әлемдік алыптар басқа елдерге ауып кетуі мүмкін екенін айтты. Алайда қазір Қазақстанда криптовалюта өндіру саласына қосымша салық салу туралы әңгіме жүріп жатыр. Мұндай шаралар отандық компаниялардың бәсекеге қабілеттілігіне кері әсер етеді. Мәселен, жарты жыл бұрын Қырғызстан электр энергиясына қосымша 15 пайыз салық енгізді. Дәл сол аралықта көрші елге келген майнерлердің бәрі кері қайтуға мәжбүр болды. Қосымша салық салынса, Қазақстан да осындай жағдайды бастан өткерері анық. Ол аздай Президенттің тапсырмасы да орындалмай қалуы мүмкін, – дейді ол.
Қазақстан төрттікте тұр
CEX.IO криптобиржасының мәлімдеуінше, Қазақстан криптовалюта майнингі бойынша Қытай, АҚШ және Ресейді алға жіберіп, төртінші орынға табан тіреген. Әлем бойынша хэшрейттің 6,17 пайызы Қазақстанға тиесілі. Бұл көрсеткіш жыл өткен сайын өсіп келеді. Хэшрейт дегеніміз – криптовалюта өндіруге арналған құрылғының қуатын есептейтін өлшем бірлік.
Әлем бойынша бірінші орында Қытай тұр. Жер-жаһандағы хэшрейттің 65 пайызы осы елге тиесілі. АҚШ-тың үлесі – 7,24 пайыз. Ресей 6,9 пайызды иеленіп отыр. Қазақстаннан кейінгі орындарға әлемдік хэшрейттің 4,33 пайызына ие Малайзия мен үлесі 3,82 пайызға тең Иран жайғасқан.
Деректерге сүйенсек, 2019 жылдың сәуірі мен 2020 жылдың сәуірі аралығында Қытайдың көрсеткіші 75 пайыздан 65 пайызға төмендеген. Есесіне Қазақстанның көрсеткіші бір жылда 4 есе өсіп, 1,42 пайыздан 6,17 пайызға жетті. Осы қарқын сақталатын болса, қазақстандық майнерлер үздік үштікке енуі де мүмкін. Оған техникалық, экономикалық, саяси және әлеуметтік алғышарттар бар.
Майнинг саласының тартымдылығына негізгі үш фактор әсер етеді. Олар – криптовалюта құны, өндірілген өнімнің сыйақы көлемі және өнімді өндіру құны. Аталған үш фактор бойынша Қытай қазір тартымдылығын жоғалта бастады. Аспанасты елінде электр қуаты арзан болғанымен, оның тапшылығы майнингке үлкен кедергі келтіріп отыр.
Астана халықаралық қаржы орталығының мәліметінше, қазір Қазақстанда майнингпен айналысатын 14 компания бар. Олар елге 200 млн доллар қаражат тартқан. Алдағы уақытта тағы 300 млрд теңге инвестиция әкелмек.