Әлі есінде... Ол жылдары мектеп бітірген балалардың жоғары білім алуға, алысқа сапар шегіп, ел көріп, жер тануға деген құштарлықтары ерекше еді. Тіпті, сол 1970 жылдардың жазында арман қуып, бақытын іздеп шыққан кей жігіттер теміржол вокзалына сол сәтте кеп тоқтаған пойызға көп ойланбастан міне салып, алып елдің түкпір-түкпіріне аттанып кете баратын.
Үздік оқығаны үшін мектептен алған «алтынын» арқалап, Серікбайдың сондай шұбатылған пойыздың бірімен Мәскеуге жетіп, геолог мамандығы бойынша жоғары оқу орнына түскенін естіген әкесі көп ұзамай біреуден сәлем айтып жіберіпті. «Тау-тас пен құмды кезіп,
Әлі есінде... Ол жылдары мектеп бітірген балалардың жоғары білім алуға, алысқа сапар шегіп, ел көріп, жер тануға деген құштарлықтары ерекше еді. Тіпті, сол 1970 жылдардың жазында арман қуып, бақытын іздеп шыққан кей жігіттер теміржол вокзалына сол сәтте кеп тоқтаған пойызға көп ойланбастан міне салып, алып елдің түкпір-түкпіріне аттанып кете баратын.
Үздік оқығаны үшін мектептен алған «алтынын» арқалап, Серікбайдың сондай шұбатылған пойыздың бірімен Мәскеуге жетіп, геолог мамандығы бойынша жоғары оқу орнына түскенін естіген әкесі көп ұзамай біреуден сәлем айтып жіберіпті. «Тау-тас пен құмды кезіп,үй бетін жылдап көрмей кететін ондай мамандықты бес жыл оқып әуре болмай-ақ қойсын, одан да ауылға келсе Отырардың отты даласын барлап жүрген сондай бір экспедицияға дипломсыз-ақ басшы етіп қоя саламын», депті әкесі Сәдуақас. Ол кезде шынында геология саласы, жер қойнауын зерттеу тек өзге жұртқа ғана тән жұмыс сияқты еді.
Содан Серікбай оқуын тастап ауылына қайтты. Елге келген соң қарашаңырақ – ҚазМУ-ге экономист мамандығы бойынша оқуға түсті. Ел болашағының баянды болуы, табысының артып, көшінің түзу болуы осы экономистердің қолында. Экономист үлкен шаруашылық, үлкен мекемені былай қойғанда, әр отбасыға керек мамандық. Өмір бойы Жамбыл, Түркістандағы университеттерде оқытушылық, осы оқу орындарында басшылық қызмет атқарып, экономист мамандарды дайындаған Серікбай Сәдуақасұлының жетекшілік етуімен 2 кандидаттық, 1 магистрлік диссертация қорғалыпты.
– Қазақстанда қазір жыл сайын экономист мамандығына 350 орынға мемлекеттік грант бөлінеді, – дейді бізбен әңгімесінде Серікбай Сәдуақасұлы. – Мектепті алтын медальға бітіріп келгендердің өзіне бұл гранттар жетіспей, бір орынға 10-12 баладан таласып жатады. Елімізде 150-ге жуық жоғары оқу орны бар болса, соның 144-інде экономист мамандықтары дайындалады екен. Әйтсе де, осылардың бәрі мықты мамандар дайындап жатыр деп айта алмайсың. Меніңше, мұны да бір тәртіпке келтіру қажет. Қазір Назарбаев Университетінде осы сала бойынша мықты мамандар даярлануда. Түркістандағы Халықаралық қазақ-түрік университеті жыл сайын қаншама балаларды шетелге жіберіп, магистратурада оқытып жатыр. «Болашақ» бағдарламасы бойынша елімізде мықты экономистердің шоғыры пайда болды. Бірақ, ел әлі де экономиканың не екенін түсінбей жатыр. Мықты ел болу үшін ең алдымен мықты есеп керек.
Серікбай Сәдуақасұлы құны 6 миллион теңге тұратын «Шағын және бір салалы қалаларды дамытудың әлеуметтік-экономикалық негізгі бағыттарын әзірлеу» атты жобаның орындаушысы.
– «Оңтүстікте облыстық маңызы бар – 3, аудандық маңызы бар 4 қала орналасқан, – дейді экономика ғылымдарының докторы, Халықаралық экономикалық Еуразия академиясының толық мүшесі, Ресей Жаратылыстану академиясының академигі С.Ыдырысов. – Осы 7 қаланың ішінен тек қана Кентау қаласы ғана моноқалаларды дамытудың бағдарламасына енген. Ал, Түркістан қаласы бұл бағдарлама тізімінде жоқ. Айта кететін бір мәселе, Қазақстанда шағын және моноқалаларды әртүрлі экономикалық және әлеуметтік жағдайларына байланысты жіктеудің ғылыми негіздері жасалмаған. Сондықтан тек қана халық пен өндіріс салаларының санымен, олардың жалпы өнімдегі үлес салмағымен ғана анықталған. Бұл әдістеме шетелдіқ ғылыми-зерттеулердің нәтижелеріне сәйкес келмейді.
Мысалы, қазіргі кезде Түркістан қаласын әлеуметтік-экономикалық жағдайына байланысты қарастырсақ, оның халқының саны мен өндірістің үлес салмағымен есептегенде мұны моноқаланың қатарына қосса да болады, себебі – тек қаланың өзін алсақ, делдалдық сату мен сатып алу (базар) саласынан басқа жұмыс істеп тұрған өндіріс ошақтары өте аз. Меніңше, шағын қалаларды күйзелісті жағдайдан шығару үшін инновациялық жүйені құрудың орталық және аймақтық билік көмегімен жүзеге асырылатын, экономикалық қолдау көрсетудің жан-жақты шараларын қарастыратын мақсатты кешендік бағдарлама жасалуы қажет. Мұндай бағдарламада олардың әрқайсысының жауапкершілігі мен өзара қарым-қатынас жасау қағидаттары нақты анықталуы тиіс.
Оралхан ДӘУІТ,
«Егемен Қазақстан».
Оңтүстік Қазақстан облысы.
