Қоғам • 11 Тамыз, 2021

«Ол – оңбаған, бірақ өзімдікі»

1125 рет көрсетілді

Солтүстік Қазақстан облысының бұрынғы әкімдерінің бірі тапсырған шаруасын шала атқарған іс басқарушысына өз орынбасарының көзінше қатты зекіп ұрсып, кабинетінен қуып шығыпты. Сонда орынбасары: «Бәленшеге, жүйкеңізді жұқартатын мұндай қызметкерді неге ұстайсыз? Пысықтау біреуді алмайсыз ба?», дейді. Бір стақан су құйып ішіп, ашуын басқан әкім: «Ақылың өзіңе. Өйткені команда деген ұғым бар. Иә, ол – оңбаған, бірақ өзімдікі», депті. Осы сөз іле жергілікті шенеуніктер арасында таралып, олар ауыздарынан тастамай айтып жүретін нақылға айналып кеткен.

Ал әкім айтса, айтқандай екен: оның іс басқарушысы болған шенеунік кейін талай жауапты қызметтің басын қайырып, аудан әкіміне дейін көтеріліпті де ақыры парамен ұсталып, сотталып тыныпты.

Ойлап қарасақ, «Ол – оңбаған, бірақ өзімдікі» деген астамшылық ұстаным мем­ле­кеттік қызмет саласында әлі толық тыйылмай тұрған командалық ауыс-түйістің түпкі мәнін білдіретін ұғымға  айналғандай ма, қалай? Жаңадан тағайындалған әкімдер мен мемлекеттік органдар басшыларының арасында «Бұрынғы бастығымен ым-жымы бір болған шығар» деген күдікпен өз қара­мағына өткен орта буын шенеуніктерге сенбей, өздерінің «сыр шашпайтын, сенімді» серіктерін маңайына жинайтындар барын қазір де ара-тұра байқап, бас шайқап жүрміз.

Олардың ішіндегі «сенгенінен гөрі сүйенгені күшті» жаңа әкімдер командалық ауыс-түйісті тағайындала салысымен еш қымсынбастан бастап жатса, кейбіреулері қол астындағы  басқармалардың немесе бө­лім­дердің басшыларын кабинетіне бір-бір­леп шақырып, әрқайсысына: «Қыз­ме­тің­нен өз еркіңмен кету туралы өтініш жаз. Орныңа өз адамымды  әкел­уім мүмкін...», деп алдын ала өтініш жаз­ғызып алып, біртіндеп ауыстырады екен. Ал осындай келеңсіздіктер жөнінде бұ­қа­ралық ақпарат құралдарының өкілдері Мем­лекеттік қызмет істері агенттігінің жер­гілікті департаменттерінің басшылары­на сұрақ қойғанда олар: «Қызметінен кеткен орта буын басшы лауазымындағы мем­ле­кеттік қызметшілердің бәрі өз ерік­тері­мен қызметінен босату туралы өтініш берген. Ешқайсысы бізге шағым айтқан жоқ. Бәрі заңды», деп түк білмегенсіп отырады. Ал ойламаған жерден атқарып жүрген  бас­шы­лық қызметінен айырылып, жұмыссыз қалған шенеуніктердің жағдайын, олардың да асырап отырған бала-шағалары барын ойлайтын ешкім жоқ. Себебі олардың өз ма­ман­дықтары мен біліктіліктеріне сай басқа баламалы лауазым бойынша жұмысқа орналасуына ешқандай кепілдік берілмейді. Осыны көрген жас мамандардың жұмысқа құл­шынысы мен өз келешегіне сенімі аза­йып, мемлекеттік қызметтің беделі түсетіні анық.

Сондықтан мемлекеттік қызмет саласында меритократия қағидаттарының іске асырылуына мүдделі Мемлекеттік қызмет істері агенттігі командалық ауыс-түйіс сынды теріс те жаны сірі құбылысты түпкілікті жою жолдарын іздестірсе, құба-құп. Бұл ретте әкімдер мен мемлекеттік органдар басшылары ауыстырылған сайын «өз еркімен қызметінен кету туралы» өтініш беріп жататын орта буын әкімшілік мемлекеттік қызметшілерді әлеуметтік-құқықтық қорғаудың қосымша шараларын қарастыру қажет болар.

Мысалы, жаңадан тағайындалған өңірлер әкімдері мен орталық мемлекеттік органдар басшыларының өздеріне тікелей бағынышты саяси мемлекеттік қызметшілерді, яғни өз орынбасарлары мен облыстық бағыныстағы қалалар мен аудандар әкімдерін ғана (оларды сайлау енгізілгенше) бірден ауыстыруына рұқсат беріп, басқа әкімшілік мемлекеттік қызметшілерге, соның ішінде, комитет төрағасы, департамент директоры, басқарма және бөлім басшысы сияқты лауазым иелеріне белгілі мерзімге дейін орынсыз тиіспеуін неге заңдастырмасқа? Бұған қоса, әкімшілік мемлекеттік қызметшілердің жаңа басшылардың  қысымымен «өз еркі­мен қызметінен босату туралы» өті­ніш бе­руін болдырмау мақсатында осын­дай әрбір фактінің шын себебін анықтап, «ко­мандашыл» шенеуніктерді тәртіпке ша­қыру міндетін өңірлердегі Әдеп жөнін­дегі кеңестерге неге жүктемеске? Егер осын­­дай мықты қорғаушы табылып жатса, онда заңсыз қудалауға ұшыраған әкім­ші­­лік мемлекеттік қызметшілердің бәрі бол­­мағанымен, бірсыпырасы оған шынын айтып, мұңын шағып, әділдік табуы  мүм­­кін ғой. Мұның өзі шенеуніктердің жоғары тұрған басшылардың озбырлығына үнсіз көне бермей, өз құқықтарын қорғап үйренуіне де ықпал етер еді.

Соңғы жаңалықтар

Балықшы

Өнер • Кеше

Ғалым ғибраты

Аймақтар • Кеше

Бюрократизм

Қоғам • Кеше

Бірінші байлық

Руханият • Кеше

Агробанк керек пе?

Экономика • Кеше

Ұқсас жаңалықтар