Әлем • 05 Қазан, 2021

Көпжақтылық принципін қайта жаңғырту қажет

71 рет көрсетілді

МАДРИД. Былтыр Біріккен Ұлттар Ұйымы 193 мемлекеттің өкілдерінің бастарын қосып, бүкіләлемдік кеңес өткізді. Жиында айтылған пікірлер бірқатар маңызды фактінің бетін ашты. Биыл БҰҰ-ның Бас Ассамблеясы бұл пікірлерге ережелерге негізделген көпжақтылық принципіне қолдау көрсету арқылы жауап бермек.

Біріншіден, бүкіләлемдік кеңес ерлер мен әйелдердің, қыздар мен ұл­дардың арманы мен үміті ұқсас екенін көрсетті. Адамдар медициналық қызмет, санитария мен білімге қол­жетімділік артса деп армандайды. Олар пандемия­дан мейлінше көп зардап шеккен адамдар мен кедейлікте тұратын халыққа қолдау көрсетілгенін қалай­ды. Респон­денттердің көбі климат­тың өзгеруі мен биоалуандылықтың жо­йылуы мәселесіне алаңдайды. Жиынға қатысушылардың 90 пайызы қазіргі мәселелерді шешу үшін ғаламдық ынтымақтастық керегін айтса, көбі пан­демия бүкіләлемдік әріптестіктің маңызын арттыра түсті деп есептейді. Әсіресе, бүкіл әлем жас­тары­ның халық­аралық әріптестікті нығайтуға мүдделі екені ерекше үміт сыйлайды.

Былтырғы кеңес әлем елдерін әре­кет­ке көшуге шақырған жиын болды. БҰҰ-ның Бас хатшысы Антониу Гуттериш бір жыл бұрын ұйымға мүше мемлекеттердің басшылары қабылдаған, БҰҰ75 саяси декларация­сына негізделген «Біздің ортақ күн тәртібіміз» деп аталатын іс-қимыл жос­парын жариялады. Жаңа күн тәртібінде бүгінгі және ертеңгі мәселелерді шешу жоспары қамтылған.

Сәтсіздікке ұшырау қаупін серпіліске мүмкіндік деп қабылдаған жөн. Міне, сондықтан да мемлекеттеріміз Бас хатшының БҰҰ-ның күн тәртібіне енген мақсаттарға қол жеткізу жолын­дағы іс-қимылдарына барынша қолдау көрсетуі керек.

COVID-19 пандемиясына қарсы ғалам­дық күрес әлі аяқталған жоқ. Панде­мия біздің өзара байланысты әрі бір-біріне тәуелді әлемде тұрып жат­қанымызды түсіндірді. Кейінгі бірнеше айда аптап ыстықтан, су тасқыны мен орман өртінен өте көп адам зардап шекті. Бұл климаттың өзгеруі адамзатқа үлкен қауіп төндіретін мәселе екенін дәлелдеді.

БҰҰ – халықаралық жүйенің жүрегі. 76 жыл бұрын әлем елдері бір үстел басына жиналып, халықаралық мәселелерді шешуде ғаламдық әріптестік орнату үшін арнайы ұйым құрды. Бұл ұйым­ның қанша мәселе мен кемшілікке қа­ра­мастан, әлі күнге жұмыс істеп келе жат­қаны таңғалдырмай қоймайды. БҰҰ бей­біт әрі тұрақты болашаққа бастайтын жол бәсекеден емес, әріптестіктен тұратынын көрсетті.

Дегенмен, халықаралық ұйымдар қаржы дағдарысы, пандемия, терроризм, қылмыстық желілер, мұхитқа төн­ген қауіп және климаттың өзгеруі сияқ­ты қиындықтарды еңсеруге емес, бірін­­ші кезекте мемлекетаралық мәсе­ле­лер­ді шешу үшін құрылған. Сондық­тан көп­жақты институттарымызды жаң­­ғыр­тудан өткізіп, оларды ұрпақтар арасындағы және ғаламдық мәселелерді шешуге бейімдеуіміз керек.

БҰҰ-ны құрған тұлғалардың кезі мен қазіргі әлем арасындағы айырма­шы­лықты байқап, былтыр Қауіп­сіздік кеңе­сін реформалау туралы пікірталас бас­тап, Бас Ассамблея жұмысын қайта жан­дан­дырып, экономикалық және әлеумет­тік саясатты нығайту туралы ше­шімге келдік. 2020 жылы 10 қа­ра­шада Мадридте қол қойған бірлес­кен мәлімдемемізге сәйкес, көпжақты­лық­ты нығайтуға ба­ғыт­талған ортақ мақ­сат­тарға қол жет­кізу үшін үш салаға ай­рықша көңіл бөлу керек деп санаймыз.

Біріншіден, бізге халықаралық әріптестікті қолдайтынымызды растау қажет. Жергілікті жерлердегі жағдайды өзгерту үшін көпжақты ұйымдардың қаржысы мен құзыреті болуы керек. БҰҰ, өңірлік ұйымдар мен халықаралық қаржы құрылымдарының арасындағы саяси және оперативті деңгейдегі әріп­­тестік жақсаруға тиіс. Жастарға, аза­­мат­­тық қоғамға, жеке секторға және ака­­де­миялық ортаға келіссөздер үстелі­нен орын беру үшін көпжақты жүйе әлде­қайда ашық әрі инклюзивті болғаны жөн.

Біз осының бәрін тәжірибеге енгізіп жатырмыз. Биыл Бас Ассамблея жұ­мысының аясында «Бейбіт, әділ және инклюзивті қоғамды іздеушілер» бас­тамасымен бірге «БҰҰ-ның ортақ күн тәр­тібінде көрсетілген мақсаттарды жүзеге асыру: теңдік пен интеграцияға қол жеткізу жолындағы іс-қимылдар» деп аталатын виртуалды шара өткіздік.

Екіншіден, біз Бас хатшының кедейлік пен теңсіздікке қарсы әлеуе­тімізді нығайтуға арналған бағдар­ламасы бойынша әрекет етіп, инклюзия, теңдік пен әділдікке жол ашып, климаттық дағдарыс пен био­алуан­ды­лықтың жойылуына қарсы күресіп, пан­демияның болашақ қаупіне дайындалуымыз керек.

COVID-19 дағдарысынан кейін індеттің өршуі, жаңа соғыс, жаппай кибершабуыл, экологиялық апат пен басқа да күтпеген оқиғалар сияқты күрделі қауіптерді болжау, алдын алу және басқару деген ұжымдық қабілетімізді шыңдау керектігін түсіндік. Сондықтан Бас хатшының қауіптерді болжау және басқарудағы ғаламдық әлеуетті күшейту жолдары, оның ішінде бүкіләлемдік жаңа «төтенше платформа» құру туралы ұсыныстарын қолдаймыз.

Үшіншіден, 2023 жылы болашақ саммитін өткізу идеясын мақұлдаймыз. Біз халықаралық әріптестікті нығайту жолындағы іс-қимылдарымызды қайта бастау үшін осы мүмкіндікті пайдалануымыз керек. Қазіргі әлемдегі осы сәтті пайдаланып, қолайлы, тиімді, аза­маттарға есеп беріп, солардың игі­лігіне жұмыс істейтін, біз кездескен ға­­ламдық мәселелерді шешуге көмек­те­сетін көпжақты жүйе құруымыз қажет.

Біз осы бастаманың алдыңғы шебін­де болғымыз келеді. Ережелерге негіз­делген көпжақтылық принципін бірге іске қоса аламыз. Бұл принцип негі­зінде БҰҰ-ның әлдеқайда мықты әрі инклюзивті үлгісі жатыр. Қазіргі заман­ның ең үлкен саяси міндеті – осы.

 

Карлос Альварадо КЕСАДА,

Коста-Рика президенті

Джасинда АРДЕРН,

Жаңа Зеландия премьер-министрі

Стефан ЛЕВЕН,

Швеция премьер-министрі

Сирил РАМАФОСА,

Оңтүстік Африка президенті

Маки САЛЛ,

Сенегал президенті

Педро САНЧЕС,

Испания премьер-министрі

 

Copyright: Project Syndicate, 2021.

www.project-syndicate.org

 

Соңғы жаңалықтар

Алматыда троллейбус өртенді

Оқиға • 24 Маусым, 2022

ТүркПА-ның атауы өзгереді

Парламент • 24 Маусым, 2022

Ұқсас жаңалықтар