Технология • 10 Қазан, 2021

Жалған ақпаратты шектеудің астарында не бар?

65 рет көрсетілді

Қазір әлеуметтік желінің саны көп. Ал оларда таралған ақпараттың санын есептеу және оқып-игеру тіпті мүмкін емес. Алайда жаңа медианың дамуымен жалған ақпарат тарату мәселесі де қосамжарланды. Енді Google, YouTube, Facebook секілді ең ірі компаниялар онлайн кеңістікті кейбір заңсыз, жалған ақпараттан тазартуды қолға ала бастады.

Шынында да, соңғы уақытта жаңа медианың ең басты қозғаушы күштеріне айналған технологиялық компаниялардың жалған ақпаратпен белсенді күресе бастағанын байқадық. Әсіресе, пандемия кезінде тараған алып-қашпа әңгіме мен конспирология жағдайдың қаншалықты ушығуы мүмкін екенін көрсеткендей. Бір жағынан коронавирус, карантин, вакцина тақырыптары баршаны алаңдатты. Екіншіден, бізге бұрын таныс емес жаңа құбылыс жайлы баршаның айтары болды. Осылайша, желілерде тараған түрлі мәліметтің дұрыс-бұрысын ажырату қиындап кетті. Кей жағдайда тіпті сөзіне халық құлақ асатын мамандардың өздері де ақылға сыймайтын, кәсібилігіне күмән келтіретін мәлімдемелер жасай бастады. Осылайша, жалған ақпаратпен дәл қазір, осы арада күресу қажеттілігі туды. Бұл, әрине, дұрыс-ақ.

Осы тұста Facebook, Google, YouTube секілді алпауыт компаниялардың мәсе­лені өз қолдарына алғанын бай­қадық. Олар кейбір тақырыптағы ақпаратты бұғаттайтынын айтып, ес­кертіп жатты. Компания деп әдейі ай­тып отырғанымыз, бұл алып желі­лердің бизнес екенін, яғни біреудің қалтасын толтыратын кәсіп екенін естен шығармау керек. Жаңа медиа­дағы монополист, әрі аса құнды жеке деректерге ие фирмалардың ықпа­лы онсыз да аз болғандай, енді ақпарат­тың мазмұны мен мәнін де басқара бас­тағаны алаңдатады.

Соңғы уақытта YouTube-тың коронавирус, вакцина туралы шындыққа негізделмеген контентті жарияламай, бұғаттап отыратынын көріп жүр­міз. Бұл, әрине, құптарлық. Алайда бұл мә­селені басқа қырынан қарап көрейік. «Жал­ған ақпарат» деген желеу­мен жа­салған бұл әрекеттер сөз бостан­дығы мен еркіндігін шектеу болмай ма?

Жақында осындай дауға қал­ған Ресейдің екі немістілді арнасы бұғатталды.

Ресейдің RT мемлекеттік медиакомпаниясы басқаратын арналар қалпына келтірілмесе, Ресей тарабы елде YouTube платформасының жұмысын шектейтінін айтып, талап қойған. Бұл Ресейдің жалған ақпаратқа қатысты алғашқы айыпталуы емес. Осыған дейін Facebook вакцинаға қатысты жалған мәлімет таратқан көптеген ресейлік парақшаларды жойғаны белгілі.

Әлбетте, жалған ақпаратпен күре­су қарқынды жүріп жатқаны қуан­тады. Алайда осыған дейін саяси ойын­дардың қақ ортасында жүрген, онсыз да сенімнен айырылған Facebook-тің кез келген әрекетін сұраққа алу заңды болар. Бұл қадамның да көпшілік білмейтін саяси астары бар ма деген күмән сейілмей тұр. Мәселе жалған ақ­­паратқа жол беруде емес, оның жал­ған екенін анықтайтын тараптың се­нім­нен шығып қалғанында болып тұр.

Ресейден бөлек, Аустралияның Sky News Australia YouTube арнасы да індеттің барына күмән келтіремін деп жеті күнге жазаланған. Google да климаттың өзгеруіне қатысты ғылыми дәлелденбеген, оны жоққа шығаратын контент жарық көрмейтінін хабарлады. Мұның барлығы қоғамда фейк, яғни жалған ақпараттың таралуын азайтуға тиіс.  Дегенмен, қабылданған бұл шешімдер қаншалықты тиімді, әділ? Бәлкім, қандай ақпараттың шығу-шықпауын анықтауды бизнес иесіне емес, сырттан құрылған, еш тараптың мүддесін қорғамайтын, тәуелсіз ұйымға тапсыру керек болар. Біздіңше, ең дұрысы сол. Бірақ әлемдегі барлық дерекке иелік етіп отырған Facebook, Google cекілді алып компаниялар өзгелерді өз жұмысына араластырсын ба? Осыған дейін біз туралы барлық ақпаратты біледі деп қорыққан желілер енді біздің не көріп, не оқитынымызға дейін таңдай алады. Бұл алпауыт технологиялар біртіндеп бір мемлекеттің деңгейінде идеология жүргізіп, ықпал ете алатындай күшке ие болмасына еш кепіл жоқ. Сол себепті оқырманға ақпарат тұтынуда бір ғана дереккөздің, желінің жаңалығымен шектелмей, жан-жақты зерттеп, оқып барып, сараптай алатындай деңгейге жетуді, жаңа медианы дұрыс тұтыну дағдыларын барынша үйрету маңызды.    

Соңғы жаңалықтар

2186 адам коронавирустан жазылып шықты

Коронавирус • Бүгін, 09:30

Елорда «жасыл» аймаққа өтті

Коронавирус • Бүгін, 09:13

1/16 финалға шыға алмады

Теннис • Бүгін, 08:45

«Реал» – Суперкубок иегері

Футбол • Бүгін, 08:40

Андеркардта күш сынасады

Спорт • Бүгін, 08:37

«Алтын тай» Аягөздің еншісінде

Аймақтар • Бүгін, 08:32

Ұқсас жаңалықтар