Өнер • 12 Қазан, 2021

Кәрітұма

91 рет көрсетілді

Қазіргі қазақ бейнелеу өнерінің талантты өкілдерінің бірі, Қазақстан Суретшілер және Еуразия дизайнерлер одағының мүшесі Шыныбай Пірімбаевтың «Кәрітұма» деген туындысы бар. Осы еңбегінде автор туған ауылындағы, бір кездері айбыны асып, айдын болған тұманың бүгінде табаны суалып бара жатқан жан толқытарлық бейнесін, адамзаттың тағдырына айналған Арал теңізінің қайғысымен астастыра бейнелеген.

Алақандай ауыл іргесіндегі айдын, жағасында екі-үш адам жүрсе, бір ше­тінен мал су ішіп тұр. Қайықпен жүзіп жүргендерді де көзіңіз шалады. Талай тарихтың куәсі болған кәрітұманың жағасын қамыс басып, жиегі тартыла бастаған. Осы көріністі көргенде жүрегіңіз солқ етеді. Суретші соны бояу тілімен көркем жеткізе білген.

Қылқалам шебері кезінде толқыны тайдай тулап, буырқанып жатқан Арал теңізінің қолтығындағы Қаратерең деген ауылда өмірге келіп, жасынан сурет салуға құштар болып өскен. Оған үйдегі ата-анасы мен бауырларының да ықпалы тиген деуге болады. Ол жайын­да суретшінің өзінің де айтқаны бар.

– Әкем соғысқа қатысқан майдангер еді. Ол кісі көзі тірісінде ағаш жонып, балта ұстаған емес. Бірақ құрдастары «Ізтілеу жас күнінен қолы ісмер, шебер болатын» деп айтып отыратын. Со­ған қарағанда бойымдағы өнерім әкем­нен дарыған секілді. Алдымдағы ағаларымның да сурет салатын өнері болды. Содан ба, бала күнімнен бейнелеу өнерін жақсы көрдім, − дейді өткен күннен сыр тартып.

Орта мектепті аяқтағаннан кейін, ана­сы мен кішкентай бауырларына қа­райлап, ауылда қалып жұмыс істейді. Осы екі арада Отан алдындағы азамат­тық борышын өтеп қайтады. Содан соң Шымкенттегі Ә.Қастеев атында­ғы көр­кемсурет училищесіне барғаны­мен жолы болмай, сосын Қызылордаға оралып, облыстық Суретшілер одағы филиалында қызмет істейтін Жаңаберген Осымбетов деген жерлес суретші аға­сының қасында жүріп, бейнелеу өне­рінің қыр-сырын үйренеді. Сөйтіп, ке­лесі жылы Н.Гоголь атындағы Алматы көркемсурет училищесіне қабылданып, ұлттық бейнелеу өнерінің майталмандары − Қалиолла Ахметжан мен Аман Бақтығалиевтің тәлім-тәрбесін алады.

Шыныбай Пірімбаев − В.И.Сури­ков атындағы Мәскеу мемлекеттік ака­демиялық көркемсурет универси­тетінде оқыған, отандық санаулы суретшілердің бірі. Мәскеуде оқыған жылдар оған қанат бітіріп, шалқар шабыт сыйлады. Бірегей оқу орнындағы ұлағатты ұстаздардың өнегесін көріп, шеберлі­гін шындады. Күмбездері күмбірлеген көне қаладағы мұражайларды аралап, орыстың атақты суретшілерінің туындыларын тамашалады.

Ол кісіні пейзаж жанрының тайпал­ған жорғасы деуге болады. Оның шығармашылығында табиғаттың ғажа­йып құбылыстары айрықша орын алған. Суретшінің әр қартинасы түрлі түстерге бай, бояуы қанық болып келеді. Мысалы «Көктем» деген туындысын алайық. Кәдімгі астананың сағындырып кеш жететін көктемі. Бірақ ол автордың қылқаламының әсерімен керемет құл­пырып кеткен. Шайдай ашық аспаннан күн шұғыла шашып тұр. Жасыл желек жамылған ағаштардың жапырағы сыбдыр қағып, көңіліңізді нәзік сезімге бөлейді. Осы көріністер арқылы суретші бейбіт өмірдің қадірін философиялық оймен бедерлеген. Ақбас Алатаудың баурайындағы «Есік көлі» деген еңбегі де сұлулығымен ерекшеленеді. Сондай-ақ «Жым-жырт», «Ауылға апарар жол», «Астананың шеті», «Көктем», «Өзен бойындағы үйлер» атты картиналары да ойлылығымен, көркемдігімен көз тартады.

«Шыныбай – өте талантты суретші. Ресейдегі В.И. Суриков атындағы көр­кем­сурет университетін тәмамдаған түлек­тердің бәрі де жоғары бағаланады. Сонымен бірге, ол – Еуропадағы бейнелеу өнерінің түрлі мектептерінен дәріс алып, өз шеберлігін байытқан жігіт. Су­ретшінің қолынан шыққан кез келген шығармаларынан философиялық ой түюге болады. Оның бәрі тазалығымен тәнті етеді», дейді белгілі суретші Ермек Асылханов.

Осыдан алты-жеті жыл бұрын Шыны­­бай ағамыз әлемдік бейнелеу өнері­нің тарландары туған Португалия, Испа­ния, Италия, Түркия елдерінде бо­лып, білімін жетілдіріп қайтты. Сол іс­сапар аясында көрме өткізіп, қазақ қыл­қалам шеберінің туындылары сурет өнерін жоғары бағалайтын еуропа­лықтарды сүйсінтеді.

– Жақсы суретші болу үшін прак­ти­каны ғана емес, теорияны да же­тік білу керек. Біз шетелге барып, атақ­ты­лардан дәріс тыңдадық. Өмірден жи­на­ған қорымыз мол. Біздің музейлерге әлемге танымал суретшілердің картиналарының көшірмесін салып, іліп қойса болады. Балалар соны көріп, әсерленер еді. Негізі, елордада бейне­леу өнерінің музейі бөлек болса деймін. Әлемдегі туристердің дені бейнелеу музейін көруге келеді. Бұл ел бюд­же­тіне қаншама қаржы түсіреді. Айта­лық, өзім шетелге бара қалсам, алдымен мұ­ражайды аралауға асығамын. Ше­телдіктер халықты өнерімен баға­лайды. Мысалы, Голландиядан қаншама талантты суретшілер шықты. Сол арқы­лы мемлекеттің де атағы жер жүзіне жа­йылды. Осындай насихат бізге де керек, – дейді ол.

Талантты қылқалам шебері біраз жыл­дардан бері бас қалада тұрып, жаңа астананың келбетін көркемдеген көп­теген топтамалық туындыларды өмір­ге әкелді. Қазақ ұлттық өнер уни­вер­си­тетінде бейнелеу өнерінен жас­тарға дәріс оқиды. Шыныбай аға өте қара­пайым, жылы жымиып жүреді де қояды. Адами қасиеті де тәнті етеді.

Міне, елордаға күз келіп, алғашқы қар да жауды. Табиғаттың осындай тосын құбылыстарынан суретшілер шабыт алады. Осы сәтті қалт жібермеу үшін ол кісі де асай-мүсейін арқалап, табиғат аясына шығуға асығып бара жатқан болар...

Соңғы жаңалықтар

Айбергенов күнделігі

Әдебиет • Кеше

Кофе және әдебиет - 6

Әдебиет • Кеше

Жасанды интеллект дәуірі

Технология • Кеше

Ұқсас жаңалықтар