Әдебиет • 18 Мамыр, 2022

Парасат әлемінің суреткері

61 рет көрсетілді

Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, әдебиет сыншысы, тележурналист Сағат Әшімбаевтың туғанына 75 жыл толуына арналған «Парасат әлемі: тұлға және мәдениет» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті. Мазмұнды іс-шараға Парламент Сенатының Төрағасы Мәулен Әшімбаев, Парламент депутаттары, талантты тұлғаны жақын білетін достары, замандастары, жалпы, зиялы қауым өкілдері қатысты.

Суретті түсірген Ерлан ОМАР, «ЕQ»

Сағат Әшімбаев дегенде елең етпейтін қазақ жоқ. Қамшының сабындай қысқа ғұмырында әдеби сынымыздың дамуы­на зор үлес қосып қана қоймай, ұлт руханиятының есесі кеткен тұстарын елдік мінберден айтып, ана тіліміздің жанашыры болды. Желтоқсан оқиғасында қазақ жастарына қорған болып, басын бәйгеге тігіп, отаршылдық жүйеге қарсы тұрды. Міне, ардақты азаматтың осындай сан қырлы қасиеті, сыншылық таланты, қайраткерлігі, мемлекетшілдігі ғылыми конференцияда жан-жақты айтылды.

Жиын модераторы жоғарыда аталған университет ректоры, академик Ерлан Сыдықов Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін туған Сағат Әшімбаевтың қатары жасынан оқуға ұмтылып, ұлттың рухани жетілуіне өздерін жауапты санап, 1970-1980 жылдары-ақ тәуелсіздік атмосфе­расын қалыптастырғандығын айтып, С.Әшім­баевтың тұлға ретінде қалыптасуының үш қайнарын атады.

 «Бірінші қайнар – ұлт дәстүрі, өз тамырын тапқан әдебиет пен мәдениет. Екінші қайнар – жаһандық рухани жетілудің арқауы болған әлем және орыс әдебиеті мен мәдениеті. Үшінші қайнар – оқумен, тоқумен жинақталған білім мен білік, өмірмен біте қайнасқан шығармашылық», деді Е. Сыдықов.

Одан кейін сөз алған мемлекет және қоғам қайраткері Қуаныш Сұлтанов көрнекті әдебиет сыншысының аты универ­ситеттің соңғы курсында оқып жүрген­нен танылып, сол кездегі айтулы ақын-жазу­шылардың жаңа шығармалары туралы жазған дүниелері әдеби ортада әжептәуір әңгіме болғандығын баяндады.

«Біз сонда оны «академик» деп ойласақ, 24-25 жастағы жігіт екен. Ол кітапты көп оқып, көп білетін. Сол кезде Мәскеуде жарық көрген кітаптардың өзі қолға түсе бермейді. Сондықтан Сағаттан «қандай жаңа кітап шықты, қай кітапты алдырып оқуға болады?» деп пікірлесіп жүреміз. Оның өзі де ортасын білімге қанықтырып, елдің санасына ұйытқы болып жүретін. Сағат 1976 жылы алғаш рет сын саласынан Қазақстан комсомолының сыйлығын алды. Оның қайраткерлігі мен жазған еңбектерін көзіқарақты қауым жақсы біледі. Ол республикалық Телевизия және радиохабарын тарату жөніндегі мемлекеттік комитеттің төрағасы кезінде де елдің үні мен қоғамның сөзін айтты. Қоғамдағы шындықты, әділдікті жақтап сөйледі. Бұрқылдап қайнап, тасып тұратын. Нағыз шығармашылық шырқау мен мемлекеттік қайраткерліктің шыңына шыққан кезінде өмірден өткені өкінішті», деді Қ.Сұлтанов.

Қазіргі Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филология факуль­тетінде Сағат Әшімбаевпен бірге оқыған курс­тасы, жазушы Алдан Смайыл досы туралы студенттік шақтағы бір оқиғаны есіне алды.

«Бір күні Сағат бізді оқу корпусының екінші қабатында құпия өтейін деп жатқан жиынға алып барды. Барсақ, қаракөлеңке аудиторияда ғалым Бейсенбай Кенжебаев, жазушы Тахауи Ахтанов, профессор Т.Махмұтов және Александр Жовтис деген аудармашы отыр. Әңгіме біз түсінбейтін тақырыптан басталды. Қазақтың Мағжан Жұмабаев деген ғажайып ақыны болған. Ол «халық жауы» емес, ұлт мүддесін ертерек көтерген қайраткер, талантты азамат болыпты. Сол ұлт мүддесі жолында қыршынынан қиылған. Сосын Т.Махмұтов ағайымыз Мағжанның әдемі бір өлеңін жатқа айтты. А.Жовтис те ақынның аударған жырларын оқыды. Біз аң-таңбыз. Жиыннан шыққасын Сағат бізге сонда сөйлеген кісілердің сөздерінен түсінгенін бізге айтып берді. Бірақ біздің қуанышымыз ұзаққа бармады. Университетіміздің үлкен корпусында Орталық комитеттің идеология жөніндегі хатшысы қатысқан жиналыс өтіп, әлгі кешті ұйымдастырғандарды сілкілеп, сойып салды. Бізді де біртіндеп деканатқа шақырды. Сонда ол әрқайсысымызға: «Олар туралы ауыздарыңды ашпаңдар, ешкімге ештеңе айтпаңдар», деп шырылдап жүрді. Менің ойымша, Сағаттың ұлтына, тіліне, салт-дәстүріне жанашыр көзқарасы осы жиыннан кейін басталды деп ойлаймын», деді қаламгер.

Сондай-ақ Алдан Смайыл Желтоқсан оқиғасы кезінде қайраткердің «Қазақ ұлтшылдығы туралы» үндеу-қаулыға қол қойған зиялыларға: «Бұл үндеуге қол қоймаңдар, елдің алдында өздеріңді төмендетіп, өз халқыңды байлап бермеңдер», деп шырылдағанын айта келіп: «Бірақ Сағаттың сол сөзіне ешкім құлақ аспады. Сондай сын сағатта олар сынды, ал сынбаған Сағат, шын мәнінде, ұлт жанашыры болды. Ол телевидениеде сол кезде «Қасиет пен қасірет» деген телебағдарлама ұйымдастыруды ойлады. Оны неге олай атады? Өйткені қазақтың қасиеті – Сағаттың өзі секілді адалдығы болса, қасіреті – сатқындығы еді. Әттең, оған ғұмыры жетпеді. Сағаттың осы бағдарламасын қазір «Қазақстан» телеарнасынан ашуымыз керек. Біз әлі күнге дейін қасиетіміз қайсы, қасіретіміз қайсы, айырып болған жоқпыз», деді А.Смайыл.

Белгілі ақын Нұрлан Оразалин айтулы тұлғаның «біріншісі – ойлау жүйесі, екіншісі – сөз, үшіншісі – ісі» секілді үш қасиетін айрықша бөліп, оған ұлт биігіне көтерілген тұлға деген баға берді.

«Сағатты ақтық сапарға шығарып салып тұрғанда ұстазы Зейнолла Қабдолов: «Біз жаңа дәуірді бастап отырмыз. Бұдан кейін қазақ «Сағатын сағатымен өлшейтін болады», деген сөз айтып еді. Ғұлама ағамыздың сол сөзі дәл келді. Қазір Сағатты тануда кезең-кезеңімен жаңа буындар пайда болды. Ол оның қайнарының тереңде жатқандығын байқатады», деді ақын.

Сонымен қатар жиында Парламент Сенатының депутаты Бақытжан Жұма­ғұлов, Мәжіліс депутаты, қаламгер Сауыт­бек Абдрахманов, «Қазақстан» телерадиокор­по­ра­циясының басқарма төрайымы Ләззат Танысбай сөз алып, халқымыздың ардақ­ты перзентінің қайраткерлігі мен қалам­гер­лігі жайында салмақты ой өрбітті. Ләз­зат Мұратқызы өз сөзінде тәуелсіз қазақ телевизиясының негізін қалыптас­ты­рушы­лардың қатарында Сағат Әшім­баевтың орны бөлек екендігіне тоқтала келіп: «Бізде есімі телевизиямен байланыс­ты тұл­ғаларды көптеп санауға болады. Бі­рақ Сағат Әшімбаевтың еңбегі, көтерген та­қы­­рыптары тұтас бір кезеңге арқау болуы­мен өте құнды. Ол кісі 1986 жылы, небәрі 39 жасында Телевизия және радиохабар тарату жөніндегі мемлекеттік комитетке қызметке келіп, бастапқыда орынбасар, сосын төрағасы болды. Келе сала телевизияға жаңа ұлттық леп әкелді. Ағамыздың тіке­лей жетекшілігімен «Асыл мұра», «Көк­пар», «Қымызхана», «Алтыбақан», «Тер­ме», «Айтыс», «Тамаша» және өзі жүргіз­ген авторлық «Қарыз бен парыз», «Қауы­шу», «Жүректен қозғайық» хабарларын көрер­мен әлі күнге дейін сағынышпен еске алады», деді корпорация басшысы.

Сондай-ақ ғылыми конференция аясында ҰҒА академигі Бауыржан Омарұлы «С.Әшімбаевтың шығармашылық шеберлік туралы ой-тұжырымдары», М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының директоры, ҰҒА корреспондент-мүшесі Кенжехан Матыжанов «Қаламгер С.Әшімбаев және тәуелсіздік қарсаңындағы әдеби үдеріс», Ш.Айтматов атындағы Тіл және әдебиет институтының директоры, академик Абдылдажан Ахматалиев «Қырғыз және қазақ рухани байланысына дәнекер тұлға», ҰҒА академигі, қоғам қайраткері Уәлихан Қалижанов «Сағат Әшімбаевтың өмір сүру концепциясы» Қ.А.Ясауи атындағы Халықаралық қазақ-түрік университетінің профессоры Құлбек Ергөбек «Әдеби сынның ақтаңгері» және Еуразия Жазушылар одағының төрағасы, жазушы Өмероғлу Якуб «Түркі әдеби әлемі және Сағат Әшімбаев мұрасы» тақыры­бында баяндама жасап, парасат әлемі сурет­керінің шығармашылығына терең бойлап, жіті үңілді. Ғылыми конференция «Қазақстан мәдениетіндегі қайраткерлік және Сағат Әшімбаевтың тұлғасы», «Отан­­дық тележурналистикадағы Сағат Әшім­­баев жолы және қазіргі ізденістер», «Сын­шы Сағат Әшімбаев мұрасы және әдеби сын­ның жаңа тұжырымдамалары» атты үш секцияға бөлініп, жұмыс істеді. Кон­фе­рен­ция соңында арнайы қарар қабылданды.

Жиын соңында Парламент Сенатының Төрағасы, ардақты тұлғаның ұлы Мәулен Әшімбаев жоғары деңгейде өткен іс-шараны ұйымдастырушыларға, сөйлеген азаматтарға алғысын айтып, әкесі туралы жылы естеліктерімен бөлісті. Сондай-ақ «Сыншы мұраты» атты талантты сын­шының бұрынғы жинақтарына енбеген тырнақалды туындылары мен Сағат Әшім­бае­в­тың сыни еңбектеріне жазылған талдау мақалалар енген жаңа кітаптың таныстырылымы өтіп, қаламгер, қайраткер шығармашылық мұрасына арналған көрме ұйымдастырылды.

Соңғы жаңалықтар

Тағы 1650 қазақстандық індет жұқтырды

Коронавирус • Бүгін, 09:00

Софиядан олжалы оралды

Спорт • Бүгін, 08:40

Жас теннисшілер жарады

Теннис • Бүгін, 08:32

Тұтынушы құқығын қорғайды

Қазақстан • Бүгін, 08:27

Айбергенов күнделігі

Әдебиет • Кеше

Кофе және әдебиет - 6

Әдебиет • Кеше

Жасанды интеллект дәуірі

Технология • Кеше

Ұқсас жаңалықтар