Қоғам • 07 Желтоқсан, 2022

Құмар ойынның құрбандары

94 рет көрсетілді

Құмар ойын бизнесін ұйымдастырушылардың қалтасы қампиғанымен, құмар ойыншылардың тағдыры бұзылғаны алаңдатады. «Бір көрейінші» деп бастап, барынан айырылғанша бәс тігетін адам қаншама?! Жеңіл ақшаға әуес болып, миллиондарды желге ұшырады. Өзін ғана емес, отбасын да шырылдатып, шығынға батырып ойнайтын құмарлық – шынында да аурудың асқынған түрі.

Спорттық ойындарға бәс тігуге, казино, ойын автоматтарымен ұтыс ойнауға деген қызығушылық өте жоғары. Есті­гені мен көргеніне еріп кететіндер құмар ойынның қауіпті екенін білсе де «бір-ақ рет ойнап көремін», деп тәуелді болып қалады. Тәуелділіктің соңы адамды құрдымға кетіріп, қарызға белшеден батырып жатыр. Құмар ойынның қызы­ғынан шыға алмай, ақырында құнын өз өмірімен өтеуге дейін барады. Психо­логтер «құмар ойыншылар өлімге дейін итермелейтін деңгейге жетіп қалғанын өздері байқамай қалады», дейді.

«Құмар ойынға қаржылық жағынан қиналып жүргендер ғана емес, қалталы азаматтар да кіріп кетеді. Өйткені құмар ойын бір сәттік ләззат сыйлай­ды. Адамдар өздерін «ақша керек болған соң ойнадым» немесе «басқалар ойнап жатқан соң мен де ойнап көргім келді», деп ақтауға тырысады. Бірақ тәуелділіктің негізгі себебі бала кезінде ата-ананың жіберген қателігінде. Құмар ойынға әуестене бастаған адамның бірінші мінезі, айналамен қарым-қатынасы өзгере бастайды. Ортамен араласуды азайтып, ашушаң әрі тақыс болып кетеді. Жас балалардан гөрі ересек адамдарды ондай ортадан алып шығу, әдетінен арылту өте қиын. Өзім де сондай адамдармен жұмыс істеймін. Бірақ олардың барлығы өз еркімен емес, біреудің күштеуімен келген адамдар», деді психолог Серікгүл Сали.

Соңғы 10 жылдың ішінде АҚШ-та спорттық ойындарға бәс тігу қатты қар­қын алған. Содан кейін 2018 жы­лы Жоғарғы сот штаттарға ұтыс тігу­ді заңдастыруға рұқсат берген. Ал Қа­зақ­станда «Ойын бизнесі туралы» заң 2020 жылы қайта қабылданған. Осы заңның 6-бабы 1-тармағында «Қазақ­стан Республикасында ойын бизнесі саласындағы қызметтің мынадай түрлері жү­зеге асырылады: казино; ойын авто­мат­­тары залы; букмекер кеңсесі; тота­ли­затор», делінсе, 2-тармағында «электрон­дық казино және интернет-казино қызметіне тыйым салынады» деп жазылған.

Ойын бизнесі – мемлекетке қомақты салық төлейтін орындардың бірі. Оны заңдастырудың себебі де сол. Мәселен, АҚШ-та заң жобасы қабылдағаннан кейін 2020 жылдың бірінші жартысындағы заңды ұтыс сомасы 5 миллиард доллардан 2022 жылдың жартыжылдығында 50 миллиард долларға дейін өскен. Сәйкесінше, салық та көбейген. Ал Қазақстанда мемлекеттік салыққа 1 жылдың ішінде ойынханалардан 53 миллиард теңге түскен. Депутат Дана Нұржігіттің айтуынша, елімізде лицензия­сы бар 30 букмекерлік кеңсе, 7 казино жұмыс істейді. Ойынханаларға лицензия 10 жылға беріледі. Алайда лицензиясыз ұйымдастырылып жүрген құмар ойындар қаншама?! Осы тұста заңсыз ақша айналымына тоқтау салу өзекті күйінде қалып отыр. Заңды белшеден басып жұмыс істеп жатқан ойынханалар көп болғанымен, құзырлы орындар заңсыздықты анықтап, оларға құрық салуға онша құлықты емес.

Қазіргі кезде құмар ойындардың жарнамасы қаптап жүр. Құмар ойыншы­лардың да саны еселеп артып жатыр. Елімізде 350 мыңнан астам құмар ойыншы бар. Олардың мойнындағы қарызы орташа есеппен 10 миллион теңге екен. «Құмар ойындардың жарнамасына тыйым салу туралы мәселе көтеріліп, заңға өзгертулер енгізілуі керек» деген де ұсыныс айтылған. Бірақ ойын бизнесі үлкен қаржының көзі болғандықтан оған тыйым салу мүмкін болмай тұр. Жарнамалық серіктестері де көбіне букмекерлік компанияларды жарнамалап күн көріп отырғандықтан одан бас тартпасы анық. Бірақ белгілі бір деңгейде тоқтау салмаса, қоғамдағы жағдай ушығып барады.

АҚШ-та 2021 жылы 21 жасқа толмаған жастарды құмар ойынға қызық­тырғандарға қатысты сот ісі қозғалды. Қазақстан заңында да жас шектеулері бар және заңда рұқсат етілмеген орындарда құмар ойындардың өткізілуіне тыйым салынған. 11-баптың 2-тармағында: «Осы баптың 1-тармағында көрсетілген аумақтарды қоспағанда, Қазақстан Респуб­ликасының аумағында казиноны, ойын автоматтары залдарын, букмекерлік кеңселер мен тотализаторларды (букмекерлік кеңселердің және (немесе) тотализаторлардың кассаларын) орналастыруға тыйым салынады», деп жазылған. Алайда ойын автоматтары кез келген жерге қойылған. «Қазақстанда ойын бизнесі тиісті деңгейде қадағаланбайды, заң орындалмайды», дейді заңгерлер.

Букмекерлік компаниялардың жарнамасы барлық жерде жүр. Қызған сауданы қыздыра түсіп, кірісті көбейту үшін ойын бизнесін ұйымдастырушылар барлық мүмкіндікті пайдаланады. Себебі бұл – бизнес. Әсіресе қазір интернет арқылы ұйымдастырылатын ұтыс ойындары көбейіп келеді. Сондықтан да заң жобасының күшейіп, жұртты адастыратын жарнаманың азайғаны дұрыс. Құмар ойын орға жықпаса өзге әкелер пайдасы жоғы белгілі. Қоғамда заңсыздықты болдырмау үшін заң күшейіп әрі ол іс жүзінде орындалуы маңызды.

 

Айтолған ЖҮНІСХАН,

ЕҰУ-дың студенті

Соңғы жаңалықтар

Тарихи финал

Спорт • Бүгін, 22:02

Ықпалды Мәжіліс мінбері

Пікір • Бүгін, 21:54

Кезекті белес

Пікір • Бүгін, 21:52

Инфляция барометрі не дейді?

Экономика • Бүгін, 21:43

Несібені арттыратын несие

Аймақтар • Бүгін, 21:37

Сырдың күріші – сыртқы нарықта

Экономика • Бүгін, 21:34

Әскери топограф

Қоғам • Бүгін, 21:08

Бір жылда 100 кітап оқыған

Қоғам • Бүгін, 21:00

Күй рухы асқақтаған кеш

Өнер • Бүгін, 20:59

Кедергі философиясы

Руханият • Бүгін, 20:55

Дубляждың дарабозы

Өнер • Бүгін, 20:48

Біздің Люй-Ко

Өнер • Бүгін, 20:46

Шоқан бейнесіндегі Сағи

Кино • Бүгін, 20:44

Өмірмен қоштасу әні

Өнер • Бүгін, 20:42

Рух

Спорт • Бүгін, 20:38

Тау шаңғысын қалайтындар көп

Қысқы спорт • Бүгін, 20:34

Бап кем бе, бақ кем бе?

Бокс • Бүгін, 20:27

Көне құмыра және кестелі тері

Жәдігер • Бүгін, 20:14

Финалда жолы болмады

Теннис • Бүгін, 20:11

Әлем кубогінде жүлде алды

Спорт • Бүгін, 20:08

Төрт рет тізе бүктірді

Хоккей • Бүгін, 20:07

Ұқсас жаңалықтар