Қоғам • 02 Ақпан, 2023

Берекеге бәріміз жауаптымыз

293 рет
көрсетілді
6 мин
оқу үшін

Қазір адам санасынан туындаған ғаламаттарға емес, қанша тырыссаң да түсінікке сыймайтын нәрселерге таңғалумен келеміз. Бұл, әсіресе, адами мінез-құлық, адамгершілік құндылықтарына қатысты. Шетелдің шектен шыққан «хайптары» емес, өз елімізде бірінен соң бірі орын алып жатқан шетін оқиғалардың шеті жоқ – жыларыңды да, күлеріңді де білмейсің.

Берекеге бәріміз жауаптымыз

Коллажды жасаған Қонысбай ШЕЖІМБАЙ, «EQ»

Жуырда Ақтау қаласында көшеде кетіп бара жатқан 39 жастағы азамат­тың үстіне диван құлады. Қажет емес жиһазды көпқабатты үйдегі пәтер иесінің бірі терезеден лақтырып жі­бер­­ген екен. Салмақты заттың ас­тын­да қалған жігіт ауыр халде ауру­­­ха­наға түскендігі хабарланды. Мо­йын омыртқасы сынып, жұлыны зақым­данған азаматқа кеше ғана Ұлттық нейрохирургия орталығының мамандары ота жасап, омыртқасын толықтай имплантпен алмастырды.

– Жұлынды қысып тұрған бөл­шек­тер алынып, жұлын босатылды. Науқастың отадан кейінгі жағдайы бірқалыпты ауыр. Қазір ол жансақтау бөлімінде жатыр, – дейді Маңғыстау облыстық ауруханасы нейрохирургия бөлімінің меңгерушісі Д.Мырзабеков.

Не айтуға болады? Қажет емес тұр­мыс­тық бұйымдарын, қоқыс-қалдық­та­рын арнайы орындарға апарып тас­тау­ға үй иесінің ақылы жетпеді ме, әлде мәдениеті кем бе? Жоғарыдан тасталған ауыр бұйым тұрмақ, шағын нәрсенің өзі тартылыс заңына сай жылдамдықпен, салмақпен құлап тиген жерін оңдырмасы, тірі жанды жазым етері есі кірмеген сәби мен ақылының ауытқушылығы бар жаннан басқаға түсіндіруді қажет ет­пейтін ұғым емес пе?! Діни түсі­нік бойынша бірнеше мыңдаған шақырым биіктіктен жерге түсетін жаңбыр тамшыларын періштелер тасып бұйрықты жеріне жайғастырады екен, әйтпесе соншалықты биіктен құлаған тамшы түскен жерін ойып ке­тері анық. Тіпті үй шатырынан там­шылаған тамшының өзі көк тасты тесе­тінін көріп жүрміз. Бір жылдары жер­гілікті телеарна Ақтауда жоғары қа­батта орналасқан пәтер иесі жөндеу жүргізу кезінде шығарылған құрылыс қалдықтарын балконнан лақтырғанын көрсеткен еді. Терезеден жалбыратып кір жаю, салбыратып ет жаю сынды сиықсыз көріністер өз алдына...

Жалпы, қазақ халқы – алыстан ора­ғы­тып, тереңнен қопарып алдын қамдай білетін көшелі ойдың, ке­рек­­ті мен керексізді екшей білетін ақыл­дың, пенде тұрмақ құмырсқаға зия­нын тигізуден тартынып, жан-жағына байыппен, ұстамдылықпен қарай­­тын парасаттың иесі. Бірақ қо­ға­­мымызда орын алып жатқан ойсыз іс-әрекеттер баба мінезін еш қиындықсыз мансұқтап, жаһандануға болмысымызбен сүңгіп жұтылып бара жат­қандай әсер береді. Тәртіптен гөрі тәл­піштікке, мәдениеттен гөрі мән­сіз­дік­ке бейімбіз.

Тойларда асабалардың өрескел ойын­дары мен сөздері, қонақтардың жасына, жынысына қарамай ерсі қылықтары күннен-күнге үдеп барады. Әлеуметтік желі арқылы қо­ғам қанша мінеп-сынап, кінәлап-күстәна­лағанмен айылын жиятын ағайын жоқ – жата қалып билеген әже, де­не­сін ебедейсіз қимылға салып ыр­жаң­дай ирелеңдеген ата, етегін түріп, бөксесін бұлаңдатқан әйел-қыз, жартылай ше­шініп, зорлықшыл кейіп көрс­ете­тін жігіт бірінен-бірі асып түсе­ді. «Атың шықпаса, жер өрте» деген­дей, аса­ба­ға керегі – ақша, келесі тап­сы­рыс­тың түсуі үшін тырбану. Бірде-бір той иесінің немесе қонақ­тар­дың көз алдында болып жатқан сүй­кім­сіз көріністерге басу айтып, ты­йым жасамайтыны өкінішті. Тойдан, қо­нақ­­тықтан тарқарда сөмке, қалта біт­кенді толтырып дастарқанды «тонап» кете­тін жабайылық та әлі қал­май келеді.

Алаңдарда өтетін қандай да бір іс-шараларда тегін немесе арзан бағада тара­тылатын палау, самса сынды та­мақ­тарға таласқанда астаудағы суға, жемге таласқан малдай бірін-бірі баса-көктеп есінен айырыла еліріп ке­те­­тінін қайтерсің?! Малға ойланып, сабыр сақтау қасиеті берілмеген, ал ақыл-ойы орнында, білімі толық адам баласына не жорық? Соғыс, ашар­шы­лық сынды зұлматы жоқ тыныш елде бір тостаған тегін тамаққа бола кісілігін таптап бастығырыла таласу – ұлтты ұятқа қалдыратын жағдай. Сол сәтте жеген немесе үйіне алып кеткен жарты тостаған астан не үнем, не талғажау?! Бір қасық жылы ас арман болып, көшеге түнеп жүрген үйсіз-күйсіз жандар болса бір сәрі... шырттай болып киініп, көшеге сауық іздеп шыққандардың тірлігі осы. Жақында Ақтау қаласында арзан бағамен аяқкиім сатылады деген хабар тарасымен әлгі дүкеннің алды опыр-топырға айналып, адамдардың бірін-бірі басып-жаншып, айқай-шумен өлермендікпен топырлаған видеосы жалпақ жұртқа тарады.

Барлық нәрседен абыройым жоға­ры болсын деп тілейтін дені таза, ділі мықты қазақтың мінезі неге өзгерді? «Өртеп өлемін, секіріп өлемін» деп қорқытып, биіктен немесе көпір, краннан салбырап тұратындар көбейді. Құдай сақтасын, ашулы немесе тағ­ды­рының қиындығынан әбден титықтаған адам бірден секіріп кете барады, ал «мені кім құтқарады?» деген­дей қырсық мінез көрсетіп екі ортада ілініп, ілгіштен айырылмай тұра­тындар полицейдің, өзге де құтқа­рушылардың өмірін оққа байлай­тын­дығын неге түсінбейді? Суға секір­гендерді құтқарамын деп қаншама адам ажал құшты?

«Үй артында кісі бар, шамала, шы­рағым» дейтін еді үлкендер. Жас­тарға осылай Құдайды, жараты­лысты, тылсым күшті, иман мен сабырды еске алып, тыйым беретін көп үлкеннің өзі делқұлы болып жүр­генде, берекетсіздігімізден «үй артын­да­ғы кісінің» өзі шошына безіп кетті ме деп қорқамыз.

Үлкен де, кіші де, әке мен ана да орнын біліп, асаба «пайдадан гөрі арды ойлап» қазақтың абыройын ойламаса, тойлар жын-ойнаққа, ұятты емес хайпты ойлаған, оңай олжаға таласқан, кез келген жерден қиқар мі­нез­бен жеңіп шығуды ойлайтын өзіміз бейпіл ауызды, жын-жыпырға көбірек ұқсап барамыз. Қазаққа тән сыпайы мінез, мәнерлі мәдениет қайда кетті?

 

Маңғыстау облысы