Қоғам • 30 Сәуір, 2023

Қызылжардың асыл қазынасы

176 рет көрсетілді

Қадау-қадау ғасырлардан бері сақталған халқымыздың рухани мұрасы атадан балаға жалғасып келеді. Қай дәуірде болсын, ұлтымыздың өзіне ғана тән салт-дәстүрі мен рухани қазынасы тәрбиелік маңызын жойғаны жоқ. Сол үшін де оны біз бүгінгі күнде арнайы ғылым ретінде зерттеп, ұрпақтар санасына сіңіруіміз – күн тәртібіндегі мәселенің бірі. Біз үшін салт-дәстүр байлық, сарқылмас мұра есебінде.

Қызылжардың асыл қазынасы

Күні кеше Қазақстан Республикасы Ұлттық музейінде «Сарыарқаның рухани, мәдени мұрасы» атты дөңгелек үстел өтті. Аталған іс-шара аясында «Солтүстік Қазақстан облысының материалдық емес мәдени мұрасы: экспедициялық зерттеу­лер» атты кітаптың таныстырылымы болды.

Жаңадан баспадан шығып, оқырман қолына тиген кітап өнертанушы PhD Ардаби Мәулеттің Солтүстік Қазақстан облысының елді мекендерінен жинап, республикалық Ұлттық музейінің қорына тапсырған жәдігерлерінің жиынтығы. Ардаби Мәулеттің айтуынша, Солтүстік Қазақстан облысындағы ұлтымыздың рухани мұрасының байырғы үлгілерін жинау, сақтау, зерттеу мақсатында 2022 жылы облыстың 3 ауданы бойынша кешенді ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізіліп, нәтижесінде ұлтымыздың салт-дәстүрі мен аспаптық музыкасының жауһарлары саналатын қазіргі таңда жас ұрпақтың санасынан ұмыт бола бастаған қыруар құндылықтар жазылып сақталған. Бұл еңбек Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің тікелей қолдауымен, «Солтүстік Қазақстан облыстық музей бірлестігі» КМҚК «Солтүстік Қазақстан облысының аумағында сақтаулы қазақ халқының материалдық емес мәдени мұрасын жинау, сақтау, насихаттау» атты жобасы аясында дайындалды.

Зерттеу кітабына 50-ден астам музы­ка­­лық /нота/ құндылықтар, 100-ге жуық қара өлең мен бақсылық сарындағы өлеңдер, сыңсулар, жұмбақтар да енген.­ Аталған дөңгелек үстелге мемлекет және қоғам қайраткері, көрнекті ғалым Мырзатай Жолдас­бе­ков, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, ақын Несіпбек Айтов, Сенат депутаты­ Алтын­бек Нухұлы, ғылым докторы Бақты­бай Әшімбекұлы Қасымбеков, күйші, өнер­та­нушы Жанғали Жүзбаев, этнограф Ақеділ Тойшанұлы қатысты.

Мырзатай Жолдасбеков өз сөзінде: «Мен бұл кітапты оқып шықтым, халқы­мыз­дың осындай байырғы мұраларын кітап етіп, оны бүгінгі оқырманға ұсынып отырған Ардаби Мәулетке алғысымды айтамын. Қазіргідей кезде ел аралап, табаннан тозып, халық мұрасын жинау екінің бірінің қолынан келе бермейді, ал сен осыны істей алдың. Ел арасында әлі де талай құнды жәдігерлер бар, сол мұралар сенің келесі кітаптарыңа енсін. Нағыз ғалым осындай игілікті іспен, елге қажетті шаруалармен айналысады», деп ризашылығын білдірді.

Ал ақын Несіпбек Айтұлы: «Қолы­мыз­дағы кітап тек Солтүстік Қазақстан облы­сының тек үш ауданынан табылған рухани қазыналар екен, ал соның көзін тауып, ерінбей-жалықпай жинап, кәдеге жаратып отырған Ардаби бауырыма сүйсініп отырмын. Кітапқа енген ел естімеген ән-күйлер, бақсы сарындары сияқты құндылықтар келесі ұрпаққа ұлтымыздың мол рухани қазынасының ғасырдан-ғасырға жалғасатынына көз жет­кі­зеді», деді.

Ер арасындағы рухани қазынамызды кітап етіп шығарған Ұлттық музей «Қазақтың дәстүрлі мәдениеті» бөлі­мі­нің­ жетекшісі Ардаби Мәулет аталған ғылы­ми экспедицияның алда тағы да жал­­ғасатынын атап өтті. Іс-шара аясын­­да Ертіс өңірін зерттеу қажеттілігі тура­лы да ұсыныс айтылып, кітаптың тұсауы кесілді. Мәдениет және спорт министрлігі Мәдениет комитетінің музейлер мен кітапханалар басқармасының басшысы Гүлзейнеп Анафияқызы Пазы­ло­ва өз сөзінде: «Келешекте экспе­ди­ция­лық жұмыстарды жалғастыра отырып, еліміздің кәдесіне жарайтын іс атқа­руы­мыз керек. Осылайша, тарихымызды­ то­лық­­тырып, құндылықтарымызды дәріп­тей­міз», деді.

Кітаптың соңғы бөлімінде аталған жо­ба аясында Тайынша, Ғ.Мүсірепов, Ш.Уәлиханов аудандарында жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмыстары негізінде жиналып, жәді­гер иелерінің өтініштері бо­йын­ша Ұлттық музейдің қорына алынған жәдігерлер бізді бейжай қалдырмады. Мұнда ұлттық оюмен әдіптелген сырмақ, алаша, басқұр, қоржын, кілем тоқитын көптеген бөліктен тұратын күрделі тоқыма құралы мен ескі домбыра, тәрелке, ертоқым, тоқым, өмілдірік, пыс­т­ан, құйысқан сияқты ат әбзелдері енген.

Бір сөзбен айтқанда, ұлтымыздың сонау арғы ғасырларға тән рухани мұраларын ұрпақтар санасына сіңіріп, оны насихаттау үшін осы саламен тынбай айналысып жүрген ғалымдар мен этнографтардың еңбегі зор. Осы өңірден жиналған рухани һәм заттық мұралар еліміз жастарының өз халқының ұлттық мәдениетін тануына, рухани кемелденуіне жол ашады.