Қоғам • 28 Шілде, 2023

Есерсоқтар лаңы

241 рет
көрсетілді
7 мин
оқу үшін

Кейінгі кезде саясаттанушылар діни алауыздықты қоздырып, Құран өртеп жүрген есерсоқтарды қандай топқа жатқызуды білмей дал болып отыр. Мәселен, соңғы он күнде Солтүстік Еуропаның әсіреоң­шылдары үш мәрте Қасиетті кітапты отқа жаққан. Әлбетте бұл оқиға Ислам дінін ұстанатын мемлекеттердің наразылығын туғызды.

Есерсоқтар лаңы

Күні кеше Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Солтүстік Еуропаның бірқатар мемлекетінде болған Құранды өртеу актілеріне қатысты пікір білдірді. Президент бұл қадам қазіргі әлемдегі жағдайды шиеленістіруге, халықтар мен мемлекеттер арасындағы сенімге нұқ­сан келтіруге бағытталған аран­датушылық әрекет деп санайды.

Мемлекет басшысының пікірін­ше, жиілеп кеткен діни вандализм мен аталған елдер азаматтары­ның жауапсыз әрекеті мемлекеттер мен діндердің бейбіт қатар өмір сүруіне кері әсерін тигізеді. Бұл жалпыға ортақ нормаларға қай­шы келетін акция­лар ретінде бірауыз­дан айыпталуға тиіс. БҰҰ Бас Ассамблеясы да бұл мәселеге қатысты өз ұстанымын білдіруі керек.

Өткен аптада Копенгагенде әсіреоңшыл шерушілер Мысыр және Түркия елшілігінің алдында Құранды өртеді. Бұл акцияны өздерін «Дат патриоттары» деп атайтын топ ұйымдастырды. Оның алдында ғана Ирак елшілігінің алдына барып, Facebook желісінде тікелей эфирде Құран өртеген еді. Швецияда да осындай жағдай қайталанған-тұғын.

Түркия мен Ирак Қасиетті кітап­тың өртенуін айыптаса, Йемен секілді мұсылмандар көп елдерде адамдар көшеге шығып, наразылық білдірді. Бағдадта жүздеген шеруші бұған жауап ретінде Ирактағы Швеция елшілігіне басып кірді. Сондай-ақ Дания елшілігіне де ша­буыл­дауға тырысқан, алайда қауіп­сіздік күштері оларды тоқтатып үлгерді.

Ресми Анкара Даниядан қиям­пұрыстардың әрекетіне жол бермеуге шақырды. Мысыр билігі оқиғадан кейін Швецияның уақытша сенімді өкілінен жауап беруін талап еткен. Ал Ирак өткен бейсенбіде Шве­ция елшісін елден кетуін талап етті. Сондай-ақ Даниядағы елшілігі қызметкерлері елге оралатынын мәлімдеді.

Швеция мен Дания үкіметі Құранды өртеу оқиғасын айыптайтынын жеткізді. «Құранды немесе кез келген басқа қасиетті жазбаны қорлау, құрметтемеу және арандатушылық екені анық», деді Швеция Сыртқы істер министрі Тобиас Биллстрем.

Дания Сыртқы істер министрі Ларс Локке Расмуссеннің Twitter-дегі парақшасында Ирактың Сыртқы істер министрі Фуад Хусейнмен осы мәселеге қатысты пікір алмасқанын жазды.

Осы оқиғаға қатысты Еуропалық одақтың Сыртқы істер және қауіп­сіздік жөніндегі жоғарғы өкілі Жозеп Боррелл пікір білдіріп, Құранды өртеу акцияларын айыптады. Оның айтуынша, Ислам дінінің Қасиетті кітабын өртеу – қорлау, құрметтемеу және айқын арандатушылық.

«Әртүрлілік пен діни татулық Еуропалық одақтың негізгі құнды­лығы саналады. Нәсілшілдік, ксенофобия және басқа да қорлауға орын жоқ», деді Ж.Боррелл.

Осы орайда айта кеткен жөн, Қазақ­стан дінаралық және конфес­сияаралық татулықты басты ұстаным санайды. Еліміз Әлемдік және дәс­түрлі діндер көшбасшыларының съездерін өткізу­ге бастамашы болды. Атал­ған форум дәстүрлі діндер мен кон­фес­сия­лардың көрнекті өкілдері ара­сын­дағы тиімді әрі табысты диалог алаңына айналды.

Жер жаһанның дін басшылары жиналған алғашқы съезд 2003 жылдың 23-24 қыркүйегінде Астана қаласында өтті. Іргелі жиын кезінде елордадағы дөңгелек үстел басына әлемдік ірі конфессия өкілдерін бетпе-бет жинады. Бұл қалыптан тыс форматы мен мәні жөнінен бірегей, шынында да ғаламдық деңгейдегі оқиға болды.

Келесі кездесу үш жылдан кейін Астанада, съезд өткізуге арнайы салынған Бейбітшілік және келісім сарайында өтті. Жиынға әлемнің 26 елінен 29 діни делегация қатысты. Съезде «Дінаралық диалог принципі» және қақтығыстарды болдырмауға шақыру Декларациясы қабылданды.

Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының ІІІ съезі 2009 жылдың маусым айында өтті. Шар­­тараптың 35 елінен келген 77 де­ле­гация қатысқан жиында халық­аралық қоғамдастықты шынайы дінаралық диалог орнату үшін діни көшбасшылардың күш-жігерін қолдауға ықпал етуге шақырған үндеу қабылданды.

2012 жылғы 30-31 мамырда өткен Әлемдік және дәстүрлі дін көшбасшыларының IV съезіне 40 елден келген 85 делегация қатысты. Форумның басты тақырыбы – «Бейбітшілік пен келісім – адамзат­тың таңдауы». Іс-шара кезінде гуманитарлық форумдар мен ынтымақтастыққа бағытталған Дін көшбасшыларының кеңесі жұмысын бастады. Съездің қорытындысы бойынша жарияланған Үндеуде дін көшбасшылары бүкіл адамзатты болашақ өмір үшін өзара бірлікке, татулық пен бейбітшілікті сақтауға, әділ­дік пен жасампаздыққа шақырды.

2015 жылғы 10-11 маусымда өткен Әлемдік және дәстүрлі дін көш­бас­шыларының V съезіне мүйізі қара­ғайдай көшбасшылар жинал­ды. Астанада БҰҰ-ның бас хат­шы­сы Пан Ги Мун, Иордания королі Абдал­ла II, Финляндия президенті Саули Нийнисте, ЕҚЫҰ бас хатшы­сы Ламберто Заньер, ИЫҰ бас хатшысы Ияд бен Амин Мадани және өзге де саясаткерлер, дін және қоғам қай­раткерлері жиналды. Съезге барлығы 42 елден 80-ге жуық делегация келді.

Кезекті съезд 2018 жылы 10-11 қазан күндері Астана қаласын­да өтті. «Діни лидерлер қауіпсіз әлем үшін» тақырыбында ұйым­дас­­ты­рылған жиынға саяси қай­раткерлер мен халықаралық ұйым өкілдерінен құралған 46 елден келген 82 делегация қатысты. Жиында қабыл­данған Декларацияда форум қатысу­шылары ұзақмерзімді тұрақ­ты­лыққа қол жеткізу және өшпен­­ділік пен төзімсіздіктен туын­даған күштеп жасалатын әрекет­тердің алдын алу жөнінде күш-жігер қосуға Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларын барынша тартуға әзір екенін жеткізді.

Былтыр Астанада кезекті жиын өткені белгілі. Съезд қорытындысы бойынша Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің VII съезінің Декларациясы қабылданды. 35 тармақтан тұратын құжатта қазіргі таңдағы жаһандық проблемалар барынша қамтылған.

Қорыта айтқанда, Қазақстан жер-жаһанда дінаралық татулықты ілгері­летуге мол үлес қосып жүр десек, артық айтқандық емес. Онсыз да сабыры қашқан әлемді тыныш­тыққа шақырудың орнына түрлі құй­тырқы әрекетпен берекесін ала­тындардың табылатыны өкінішті-ақ.