Қоғам • 29 Тамыз, 2023

Көмір бағасы көңіл жылытпайды

215 рет
көрсетілді
6 мин
оқу үшін

Жылу маусымы таяған сәтте көмірдің бағасы аспандап шыға келетіні қараша халықтың арқасына аяздай бататыны шын. Қазба байлық өндіретін монополист компаниялардың шешіміне жауапты министрлік те, жергілікті билік те әсер ете алмайтынын көріп жүрміз. Сүреңсіз жайт биыл тағы қайталанғалы отыр. «Майкөбе» кеніші отынның тоннасын бірден 500 теңгеге көтерсе, Шұбаркөлдің көмірі облыс орталығында
22 500 теңгеден сатылып жатыр.

Көмір бағасы  көңіл жылытпайды

«Майкөбе» кенішінен шығатын қара көмір халық арасында аса сұ­ранысқа ие. Қызуы жоғары әрі шығатын ­күлі аз болғандықтан оны же­ке үй­лер ғана емес, бюджеттік ны­сан­дар да көптеп сатып алады. Антра­циттің артықшылығын білетін кеніш қожайындары күзде пайданың астында қалуды көздей ме, әйтеуір әр тамыз айында бағаны көтеріп кеп жібереді. Былтыр тоннасын бақандай 1 000 теңгеге, енді биыл 500 теңгеге қымбаттатып отыр. Яғни қазіргі күні кеніштен тоннасы 8 мың теңгеден босатылуда. Бұдан «Майкөбемен» қатар орналасқан «Сарыкөл», «Талдыкөл» кеніштері де қалыспайтыны анық. Себебі олар қазып шығаратын көмір­дің сапасы да әлгіге жетеғабыл. Дей­тұр­ғанмен былтыр соңғы аталған қос кеніш тізгінді тарта ұстап, ба­ғаны көтермей ұстап қалған еді. Есе­сіне Екібастұздағы «Богатырь-Көмір» кеніші жыл соңына дейін бағаны біртіндеп өсірмекке әрекет­тенуде. Energyprom.kz сайтының мә­ліметтеріне сүйенсек, биыл «Бо­гатырь-Көмірде» көмір құны 2023 жылдың 1 қаңтарынан 30 маусымға дейін 7 пайызға өскен. Яғни ол қазір­дің өзінде 2 968 теңгеге дейін жетіп қалды. Ал жыл соңына дейін отынның тоннасы 3 092 теңгеге дейін көтеріледі екен. Жалпы, биыл өңірде тасымалдаумен бірге есептегенде көмірдің орташа құны 17-25 пайызға артады деп болжанып отыр. Әзірге Павлодар облысы бо­йынша бір тонна көмірдің орташа бағасы шамамен 15-16 мың теңгені құрайды.

Енді облыс орталығындағы кө­мір жеткізуші компаниялардың тір­лігі жайында баяндасақ. Ірі жеткі­зушінің бірі «Элит.kz» ЖШС-де әзірге майкөбелік көмір жоқ, тек «Шұбартаудан» жеткізілген отын тон­насына 22 500 теңгеден боса­ты­лып жатыр. Ал «Max» және «Ри­­нат» жеке кәсіпкерліктерінде «Май­­көбе» көмірінің тоннасы – 14 мың, «Богатырь-Көмірдің» қатты оты­­ны 10 мың теңге тұрады. Бұған көмір­­ді қала ішінде жеткізу құнын қо­сыңыз, кемі 6-7 мың теңгенің айнала­сында. Қай жағынан қарасақ та, тұты­нушылар үшін көмір бағасының біршама өсіп кеткенін байқауға болады. Салыстырмалы түрде айтсақ, былтырғы дәл осы кезеңде майкө­белік көмірдің тоннасы – 12 мың, Шұбаркөлдікі 18 500 теңгеден са­тыл­ған еді. Былтыр қарағанды кө­мірінің тоннасы 3 500 теңгеге қым­­­баттаса, ал биыл бақандай 4 мың теңгеге өсіп шыға келген. Жет­­кізу­­ші­лер қымбатшылыққа жа­нар-жағар­май құны мен тасымал шығын­дарының өсуі себеп дейді.

Өңірлік энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығы басқармасының басшысы Ержан Салхановтың дерегінше, Павлодар облысында көмірді тұтыну көлемі жыл санап өсіп келеді. Алдағы жылу маусымына шамамен 536 мың тонна қатты отын қажет делінсе, оның 350 мың тоннасы жеке тұтынушыларға тиесілі.

– Елдегі инфляциялық жағ­дай­лар мен соған сәйкес өзге де факторларға байланысты тұтыну саласындағы тауар мен қызмет түрлерінің құны өсу үстінде. Өңір­дегі көмір бағасының қымбаттауы тек «Майкөбен-Вест» ЖШС-де ғана байқалып отыр. Облыс билігі жуықта «Богатырь-Көмірге» және Баянауылдағы үш кенішке көмір бағасын биылғы наурыз айын­дағы деңгейінде ұстап қалу туралы меморандум жолдады. Оған кәсіп­орын басшылары қол қоюы керек деп отырмыз. Себебі алдын ала келі­сім бар. Ал «Богатырь-Көмірде» көмір қымбаттаған жоқ. Алдағы жы­лу мау­сымы толық аяқталғанша өңір­де көмір бағасы қымбаттамайды. Екін­­шіден, осыдан бірнеше күн бұ­рын Павлодар қаласындағы көмір жет­кізуші компаниялардың басшыларымен кездесіп, олармен де бағаны өсір­меу жөнінде келісімге келдік. Сон­дықтан биыл алаңдатарлық жағ­дай болмайды деп ойлаймыз, – дейді ол.

Бір қызығы, облыс орталығын­дағы теміржол тұйықтарында орна­ласқан жеткізуші компаниялардың көбінде әлі күнге көмір жоқ. Ресми статистикада жеке тұтынушылар үшін олардың қолында 15 мың тонна ғана көмір бар деп көрсетілген. Ал әлеуметтік нысандарға қажет отынның 13 пайызы ғана тасылған. Қыркүйек айында өңірде көмірді жаппай тасу басталады. Осы кезде кеніштерде кезек қалыптасып, күз бойы дүрбелеңге ұласады. Сол аласапыранды пайдаланып, кеніштер бағаны тағы көтеріп жібермесіне кім кепіл?

Экономист мамандардың түсін­діруінше, қатты отынның түп­кі­лік­ті құнына делдалдардың үсте­ме мөлшерлемесінен бөлек, темір­жол көлігі қызметтерінің құны, тұйық жерлерді жалға алу, өңірлік ком­паниялардың, жеке автотасымал­даушылар жұмысына ақы төлеу және тағы басқа жайттар әсер етеді. Тұтынушылар үшін қатты отын­ның түпкілікті құны көмірді тұйық­тан тұтынушыға жеткізу байланысында бастапқы бағасынан 3-4 есе өсетіні де сондықтан. Екінші тұрғыдан, отандық көмір нарығы монополистердің ырқымен жүреді. Үш ірі жеткізуші – «Богатырь-Көмір» ЖШС, «Қаражыра» АҚ және «Шұбаркөл» компаниялары нарықтың 80 пайызын иеленіп отыр. Энергия өндіруші ұйымдарға тәуелді емес шығындардын ұлғаюы­на және алдағы күзгі-қысқы кезеңге дайындыққа байланысты қатты отынның құны қыркүйек-қазан айларында әлі де өсуі ғажап емес.

 

Павлодар облысы