Экология • 21 Қыркүйек, 2023

Табиғаттың құбылмалы өзгерісі ойлантады

239 рет
көрсетілді
6 мин
оқу үшін

Тіршілік нәрінің жетіспеушілігі мен құрғақшылық салдарынан еліміздегі астық өнімділігі бірден 37 пайызға кеміген. Эколог мамандар су үнемдеу мен оны пайдаланудың тиімділігін арттыру үшін өңірлерде жеке бағдарламалар қабылдануы керек деп есептейді.

Табиғаттың құбылмалы өзгерісі ойлантады

Павлодарда «Қолайлы қоршаған орта құрудағы азаматтық қоғамның рөлі» атты өңірлік азаматтық форум өтті. Келелі жиында Мемлекет бас­шысының биылғы Жолдауында басымдық берілген экологиялық бағыттар талқыланып, мамандар қоршаған ортаны қорғау, ауа және су ресурстарын тиімді пайдалану мәселелерін көтерді.

Азаматтар үшін қолайлы орта құру – мемлекетіміздің басымдық беріп отырған мәселелерінің бірі. Елі­мізде бұл тұрғыда оң өзгеріс­тер­дің болып жатқаны сезіледі. Аза­мат­тық қоғам өкілдері, атап айт­қанда үкіметтік емес ұйымдар осы өз­геріс­тердің басында болуымыз керек деп есептейді. Себебі мықты аза­маттық қоғам – қуатты мемлекеттің тірегі.

«Әрбір өңір – өзінше бір әлем, сол себепті біз әрбір өңірде жеке-жеке форумдар өткізуді жөн көр­дік. Павлодар облысының халқы үшін экология тақырыбы өзекті болғандықтан, форум арнасын сол бағытқа бұрдық. Өздеріңіз білетіндей елімізде «Қоғамдық бақылау туралы» заң жобасы қабылдануға жақын. Жаңа заң қоғамдық бақылау жүйесінің құқықтық негізін, сондай-ақ азаматтық қоғамды одан әрі жетіл­діруге арналған құқықтық жағ­дайларды айқындауды қарастырады. Енді еліміздің әрбір тұрғыны мемлекет қаражатының іске асу барысын қадағалап, тексеруге мүмкіндігі болады. Заң жобасында петициялар инс­титуты да енгізілді. Болашақ заң жобасы бұқара мен билік ара­сындағы байланысты күшейтетін ма­ңызды құжатқа айналып, мемле­кетіміздің өркендеуіне үлкен пайдасы тиеді деп есептейміз. Ел тұр­ғын­дары бұған қоса экологиялық бақы­лауға да ат­салысады», деп атап өтті «Қазақ­стан­ның Азаматтық альян­сы» ЗТБ президенті Бану Нұр­ғазиева.

Мамандардың сөзіне ден қойсақ, қоршаған ортада экологиялық ахуа­л күрделенген сайын адамзат та­би­ғатты қорғау шараларына саналы түрде қадам жасай бастайды екен. Қазіргі алмағайып заман­да жер бе­тінде небір дүлей апаттар орын алып, климаттық өзгерістер бас­талғанына бәріміз куә болып отыр­мыз. Мұндай жайттар ел тұр­ғын­дарын бейжай қалдырмауы керек. Халықаралық азаматтық институттар бұл тұрғыда көптеген әдістеме әзірлеп, экологиялық жобаларды өміршең етіп жатыр. Мысалға жақын жылдары Орта Азия халқы үшін су мәселесі одан сайын күрделене түсіп, Қазақстанда құрғақшылық өте өзекті мәселеге айналады деп күтіліп отыр. Мұны Мемлекет бас­шысы Қасым-Жомарт Тоқаев би­ылғы Жолдауында атап өткені де мәлім. Мұның салдарынан жер бетінде климаттық миграция басталып кетуі ғажап емес.

Су және климат мәселелері жө­­ніндегі халықаралық сарапшы Болат Есекиннің түсіндіруінше, елімізде қазіргі күні климаттық өзгерістер өте жылдам жүріп жатыр. Су жеткіліксіздігі 60 пайызға өсіп, құр­ғақшылық кезеңдері жиілей түс­кен. Аптап ыстықтардың өту кезеңі де ұзара түсіп, су тасқыны, лай көшкіні, дала және орман өрті сияқты табиғи апаттар адамдардың тіршілік ортасын қиындатып жатыр. Мұндай факторлардың салдарынан елімізде астық шығымдылығы бірден 37 пайызға кеміп, жұмыс орын­дары мен азаматтардың табысы төмендеген. Мұның сыртында әлгін­дей апаттардан қоғам арасында өр­ши түскен түрлі аурулар да аз емес.

«Бұл жайттардың барлығы біз­дің азаматтарымызды әлемде қа­былданған экологиялық стандарт­тарды сақтауға мәжбүрлейді. Сон­дықтан отандық эколог мамандар бейімделу жоспарына 4 негізгі ба­ғытты ұсынып отыр. Олар – не­гізгі шаралар мен су ресурстары, ауыл шаруашылығы, орман сек­торы және экстремальды табиғи құ­былыстар. Су қорғау негізгі басым­дық берілетін сектор болмақ. Қазіргі күні өнеркәсіп орындары, көлік жуатын орындар суды есепсіз пайдаланады. Адамдарды тіршілік нәрін есеппен, үнеммен пайдалануға үйрету үшін өңірлік, қалалық және аудандық деңгейде бейімделу орталықтарын құру маңызды. Олар климаттық тәуекелдер мен осал тұстарды ба­ғалап, өз жоспарларын соған сай жүзеге асырады. Әр аймақ су үнемдеу және су пайдаланудың тиімділігін арттырудың бағдар­ламасын қабыл­дауы керек деп есеп­тейміз. Мем­лекет басшысы айт­қандай, бізге әр өңірде жаңадан су қорлары, су қоймалары қажет. Су басқару жүйесін «Бассейндік әлеуметтік корпорация» формасына айналдыруды ұсынамыз. Бұл халық пен бизнес өкілдерінің жаңа­шылдықтарды жатырқамай, тез арада қабылдауына жол ашар еді. Себебі мұндай корпорацияның негізгі мүддесі әлеуметтік, эколо­гиялық және коммерциялық тиім­ділікке жұмылдырылады», дейді ол.

Экологтарды тыныс алу жолдары және қан айналым жүйесі аурулары бойынша өлім жайттарының азаймай отырғаны да алаңдатып отыр. Былтыр елдегі адам өлімі жағ­дай­ла­рының 10,3 пайызына қатерлі ісік аурулары себеп болса, қайтыс болғандардың 9,70 пайызы тыныс алу жолдарының, тағы 22,60 пайызы қан айналым жүйесіндегі аурулардан көз жұмыпты. Ауа ластануы жағынан еліміз әлемде 40-орында тұрғанын ескерсек, мұндай сүреңсіз статистика жуық уақытта өзгере қой­масы анық. Ал мемлекетімізде ауаға қатысты стандарттар сонау 1980-жылдардан бері өзгермепті. Сондықтан табиғат қор­ғаушылар мен азаматтық қоғамды әлі де қыруар шаруа күтіп тұр.

 

Павлодар облысы