Қаржы • 12 Желтоқсан, 2023

Корпоративтік басқару игілігін қашан көреміз?

144 рет
көрсетілді
8 мин
оқу үшін

Астанада қаржыгерлер жиналып, корпоративті басқару және осы бағытта туын­дайтын қиындықтар мен тәуекелдерді талқыға салды. Қатысушылар әр алуан пікір айтты, соның ішінде көбінің бір арнада тоғысқан көзқарасы – салаға жаңа стандарттарды енгізу жайы. Онсыз алға жылжу, бизнесті өркен­дету, өсімді арттыру күн санап қиындай бермек. Әрине, халықаралық тәжіри­бені дер кезінде ескеріп, жақсысынан үйреніп, жаманынан жиреніп отыру да маңызды.

Корпоративтік басқару игілігін қашан көреміз?

Үкімет басшысының орынбасары Ғалымжан Қойшыбаевтың айтуынша, Қазақстан тек мемлекеттік кәсіп­орын­дар­да емес, жеке секторда да есептілік ашық жүргізілетін корпо­ра­тив­ті саясат енгізуді дұрыс деп санайды.

«Біз мемлекеттік компаниялардағы корпоративті басқару бойынша ЭЫДҰ-ның (Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы – ред.) басқарушылық ұстанымдарына қосылғымыз келеді. ЭЫДҰ стандарттарын корпоративтік бас­­қаруға енгізу жаһандық капитал на­­рық­тарын отандық компанияларға қол­жетімді етеді. Биыл ЭЫДҰ кеңесі салалық министрлер деңгейінде корпо­ра­тивтік басқарудың жаңартылған қа­ғи­­даттарын қабылдап, кейіннен ол «Жиыр­­малық топ» көшбасшыларымен бекі­тілді. Тиімді стратегиялық және тран­с­­парентті менеджмент – ұзақмер­зімді кезеңде компаниялардың тұрақты дамуын қамтамасыз ететін негізгі элемент. Сол себепті Үкімет корпоративтік басқару үдерісіне озық тәжірибелерді ен­гізуге ерекше мән береді», дейді Ғ.Қойшыбаев.

Ұлттық экономика вице-министрі Абзал Әбдікәрімов елімізде квазимем­ле­кеттік сектордың қызметін және олар­дың мемлекетпен өзара әрекет­тес­ті­гін реттеудің кешенді құқықтық базасы құрылған дейді.

«Үкімет Дүниежүзілік банкпен бір­ле­­сіп бәсекелестікті дамытуға және мем­­­­­­ле­кеттік үлесті қысқартуға, эконо­­­­­­ми­­калық әрі экономикалық емес ұйым­­­­дардың аражігін ажыратуға, кор­пора­тивтік басқаруды жетілдіруге, сон­дай-ақ квазимемлекеттік сектордың ашық­­­­­­тығын қамтамасыз етуге ба­ғыт­­­­­­­тал­ған жұмыстарды жүргізіп жатыр. Бұл тә­сілдер ЭЫДҰ-ның озық тәжірибелерімен және стандарттарымен байланыстырылды. Сонымен қатар тиімді әрі ашық квазимемлекеттік сек­тор­ды қалыптастыру үшін қажетті жағ­дай жасауға мүмкіндік береді», дейді вице-министр.

«Teniz Capital Investment Banking» директорлар кеңесінің төрағасы, қаржыгер Ғалым Құсайынов бізде корпоративті бас­қарудың әлі қалыптаспағанын, бас­шы­лардың жұмыс күшіне адал және әділ қарамайтынын айтты.

«Біріншіден, біздің елімізде ESG туралы өте көп айтылады, бірақ біз әлем­­дік лидерлермен бәсекелескіміз ке­ле­­тін жасыл экономика жағдайында (кө­­мір­­тегі бейтараптығы, су проблемасы, жаң­ғырмалы энергия көзіне көшу) ғана. Бұл – өте дұрыс бастамалар, бірақ ESG түсінігінде қоршаған ортаны қорғау тақырыбы – басқару қағидаттары мен бизнестің әлеуметтік жауапкершілігі дамығаннан кейінгі соңғы тақырып. Екіншіден, дамыған елдерде корпоративті басқаруды құрып, әлеу­меттік жауапкершілікті дамыт­қан­нан кейін ғана экология тақырыбы көбірек қозғала бастады. Батыс елдерінде ESG туралы айтқанда, олардың анық­та­масы бойынша корпоративтік басқару және әлеуметтік жауапкершілік мәсе­ле­лері шешілген болып саналады. Бізде соңғы екі мәселе бойынша бәрі керемет емес және корпоративтік басқарусыз әлеуметтік жауапкершілікті құру мүмкін емес екенін түсінуіміз керек. Ал адам еңбегін қорғау мәселелерін шешпей, эко­ло­­гиялық мәселелерді шешуге көшу­дің мағынасы жоқ», дейді.

Оның айтуынша, Арселордағы, Қа­зақ­мыстағы трагедиялар, өнеркәсіптік өңір­лердегі онкологиялық дертке шал­дығу, өндірістегі мертігу бойынша статистика белең алып тұрғанда биз­нес­тің жоғары деңгейлі әлеуметтік жауап­кер­ші­лігі туралы сөз қозғау қиын.

«Біз әзірге жабайы капитализм ке­зеңін­деміз. Өйткені бізде жұмысшы құ­қығы үлкен мәнге ие емес, содан үнем­деп көбірек пайда тапқысы келеді. Уран кен орнында жұмыс істеп жүріп, Канададағы ірі кен орнына жолым түсті. Онда адам кенді қолымен ұстамайды, бәрін робот істейді және жұмыс үдерісі автоматтанған. Сосын барлық жерде бетперде және өте күшті желдеткіш пен аспирация бар. Біздің шахталарда желдеткіш пен аспирация ресми атрибут ретінде ғана жасалар еді. Қазақстандағы кор­поративтік басқару қажеттіліктен гөрі формальдылыққа ұқсайды, ал тәуел­сіз директорлар институты қалып­тасу кезеңінде. Бүгінгі таңда банк секторы ғана азды-көпті жақсы құрылған кор­поративтік ортамен мақтана алады және бұл елге ондаған миллиард доллар шы­ғын әкелді. Сондықтан біздің әуелі ірі бизнесте және квазимемлекеттік сек­торда корпоративті басқаруды дамытумен айналысқанымыз маңызды. Содан кейін ғана еңбек жағдайы және әлеу­меттік жауапкершілікпен айналы­са­йық. Міне, осыдан соң ғана жасыл эконо­ми­каға көшуге болады», дейді Ғалым Құсайынов.

Еліміздегі кәсіпкерлер құқығын қор­ғау бойынша уәкіл Рустам Жүрсінов­тің айтуынша, Дүниежүзілік эконо­ми­ка­лық форумның бәсекеге қабілеттілік жаһандық индексіне (2017 жылы) сәйкес Қазақстан «корпоративті әдеп» индикаторы бойынша 59-орын және «менеджерлердің кәсібилігі» индикаторы бойынша 104-орын алған (алдыңғы жылмен салыстырғанда сегіз позиция төмендеген).

«Осыған байланысты Президент ха­лыққа Жолдауында корпоративті бас­қару мен менеджмент сапасын әлем­дік деңгейге дейін көтеруді тапсырды. Үкі­мет бастамасымен корпоративті бас­қа­ру бойынша Ұлттық кеңес құрылып, оның жұмысына жүзден аса сарапшы тартылды. Халықаралық мамандардың қатысуымен корпоративтік басқару ко­декс­тері, оларды мемлекет қатысатын ком­панияларда және жеке компанияларда қолдану жөніндегі нұсқаулықтар да­йындалды. Әзірленген стандарттар ұлт­тық палата төралқасының мақұлдауына ие болды және Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен келісілді, одан бұрын корпоративтік директорлар, мем­лекеттік және жеке компаниялардың кор­поративтік хатшылары мен сарап­шылар арасында кең талқылаулар ұйым­дастырылды. Біздің ұлттық кодекс әлемдік тәжірибеге және ЭЫДҰ ұс­та­­нымдарына толық сай келеді. Оны құру кезінде біз ішінара ЕО ұсыныс­та­рына, IFC стандарттарына және Ұлы­бри­танияның корпоративтік басқару кодексіне сүйендік», дейді.

Сарапшының сөзінше, елде атқа­ры­лып жатқан біршама бастамаға қара­мастан, корпоративті басқару жүйе­сі ұлт­тық холдингтер шеңберінде бөлшек­те­не дамып жатыр.

«Бұл инвестиция тарту құралы ретін­де озық халықаралық тәжірибені енгізу­ге бағытталған мемлекеттік және жеке ак­ционерлік қоғамдар үшін базалық мем­лекеттік ынталандырулардың болмауына байланысты. Оның орнына мемлекеттік назар қазір корпоративтік бас­қарудың үлгілік кодексін бекіту сияқ­ты мемлекеттік органдарға тән емес функ­цияларды орындау арқылы негізінен мем­лекеттік акционерлік қоғамдарға аударылып отыр. Корпоративтік бас­қару­дың ұлттық стандарттарын іске асыру бойынша мемлекеттік органдармен өзара ынтымақтастық тетіктері жоқ», дей­ді арнайы уәкіл.

Бұл түйткілдерді шешу үшін келесі­дей қадамдарды жасау ұсынылады. Бі­рін­шіден, «сақта және түсіндір» ұста­ны­мына негізделген корпоративті бас­қа­рудың ұлттық стандарттарын енгізу үшін заңнамалық жұмыстармен айналысу. Екіншіден, акционерлік қоғамдарды депозитарийдің веб-сайтында заңды жауапкершіліксіз, бірақ акционерлер мен инвесторлар алдындағы беделіне әсер ететін қаржылық есептілік туралы жыл сайын хабардар ету талабын заңмен бекіту. Үшіншіден, мемлекет қатысатын компаниялардағы директорлар кеңесіне мемқызметкерлердің қатысуын болдырмау мақсатымен тәуелсіз директорлар мен корпоративті хатшылар институтын дамыту бойынша іс-шаралар қабылдау. Төртінші ұсыныс – өкілетті орган және кәсіби қауымдастық ынтымақтастығы негі­зінде тәуелсіз директорлар мен кор­по­ративтік хатшылардың бірыңғай реестрін құру.