ҚР Парламенті Мәжілісі Аппараты басшысының орынбасары Болат Кальянбеков жағдайға қатысты өз пайымын білдірді. Ол өзінің егжей-тегжейлі жазбасында азаматтармен жүздесу тәжірибесіне және ресми мәліметтерге сүйене отырып, заңның қабылдану логикасын түсіндірді.
Оның айтуынша, жақында туған қаласы Саранға барған сапарында жеке секторда тұратын және үй жануарлары бар туыстарының көптеген сұрақтарына жауап беруге тура келген. Бұл заңның негізгі ережелерін тәптіштеп түсіндіруге қосымша себеп болды.
Заң – қоғам сұранысына жауап
Автордың назар аударған бірінші мәселесі – заң азаматтардың көптеген өтініштеріне жауап ретінде қабылданды. Соңғы жылдары депутаттардың өңірлерге сапары мен халықпен кездесулері кезінде қаңғыбас иттердің көбеюі мен олардың агрессия таныту жағдайларының жиілеуі туралы шағымдар үнемі айтылып келді.
Б. Кальянбековтің айтуынша, іс жүзінде барлық өңірлерде халық қазіргі қолданыстағы ОСВВ әдісінің (аулау – стерильдеу –вакцинациялау – қайтару) күтілетін нәтижені бермейтінін атап өткен. Бұл ұстанымды түрлі фракция депутаттары да білдірген.
Цифрлар мен статистика: мәселе өзектілігін жойған жоқ
Әлеуметтік желілердегі белсенді талқылаулар мәселенің бар екенін растады. Соңғы жылдары ОСВВ әдісін іске асыруға бюджеттен қомақты қаражат бөлінді, алайда сарапшылардың пікірінше, олардың тиімділігі сұрақ тудырады. Сөз шамамен 15 миллиард теңге көлеміндегі сома туралы болуы мүмкін.
Қазақстанда иесіз жануарларды тегін вакцинациялау тоқтатылады
Экология министрлігінің ресми статистикасы да мәселенің асқынғанын айғақтайды:
- 2022 жылы 243 574 жануар ауланған;
- 2026 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша – 276 282 жануар (+32 708);
- Иттердің адамдарға шабуыл жасау саны 2022 жылғы 36 746 жағдайдан 2025 жылы 41 366-ға дейін өсті (+4 620).
Осылайша, қомақты шығындарға қарамастан, қаңғыбас жануарлар мен агрессия жағдайларының саны азаймай отыр.
Сонымен қатар ОСВВ жақтастары мәселе әдістің өзінде емес, қаражаттың тиімсіз жұмсалуында деп санайды. Олардың пікірінше, тиісті қаржыландыру және қаңғыбас жануарлар популяциясының 70 пайызына дейін қамту кезінде жүйе жұмыс істей алар еді.
Осы тұрғыда депутат Е. Жаңбыршин Астана бойынша ОСВВ-ны іске асыруға шамамен 400 миллион теңге алған ұйымға қатысты сауал жолдағаны атап өтіледі. Бұл бюджет қаражатының нақты қалай пайдаланылғанын анықтаудың алғашқы қадамы болуы мүмкін.
Жаңа тәсілдер: ОСВВ-дан бас тарту және бақылауды күшейту
Заң жобасын әзірлеушілер ағымдағы жағдайды ескере отырып, қаңғыбас иттерге қатысты ОСВВ әдісінен бас тартып, қайтарымсыз аулауға көшуді ұсынды. Олардың пікірінше, бұл адамдардың қауіпсіздігіне төнетін қатерді тезірек азайтуға мүмкіндік береді. Мұндай тәсілдер халықаралық практикада да қолданылады.
Үй жануарларын чиптеу: Жануарлар туралы жаңа заң бойынша иелердің жауапкершілігі күшейтіледі
Заңда бірқатар маңызды нормалар қарастырылған:
Жануарларды ұстау мерзімі: Ауланған иттерді ұстаудың ең қысқа мерзімі – 5 күн болып белгіленеді. Жергілікті мәслихаттар өңірлік жағдайға қарай бұл мерзімді ұзарта алады. Мысалы, Ақтауда тұрғындар шабуылдардың көптігіне байланысты эвтаназияны жиі қолдаса, Алматы немесе Қарағандыда жағдай басқаша болуы мүмкін.
Үй жануарларына арналған ережелер: Ұстау мерзімі 60 күнге дейін. Егер жануар чиптелген болса, оның иесі тез табылып, үй жануарын алып кете алады.
Маңызды: Мысықтарға қатысты ОСВВ әдісі сақталады, өйткені олар адамдарға тікелей қауіп төндірмейді.
Ашықтық және қоғамдық бақылау: Заң панажайлардың қызметіне бақылауды күшейтеді. Енді қоғам өкілдері жануарларды ұстау жағдайын тексеріп, қаражаттың жұмсалуын қадағалай алады.
Иелерінің жауапкершілігі: Иттер мен мысықтарды міндетті түрде чиптеу енгізіледі (бұрын бұл ерікті болатын). Бақылауды жергілікті атқарушы органдар жүзеге асырады. Алғашқы бұзушылық үшін – ескерту, қайталанса – айыппұл, ал бұдан әрі елемеген жағдайда жануарды тәркілеу мүмкіндігі қарастырылған. Сондай-ақ иелері өз жануарлары келтірген залалды өтеуге міндетті.
Жазаны күшейту: Жануарларға қатыгездікпен қарап, олардың өліміне әкеп соқтырған жағдайда екі жылға дейін бас бостандығынан айыру түріндегі қылмыстық жауапкершілік енгізу ұсынылады. Әкімшілік айыппұлдар да өседі.
Түсіндіру жұмыстары және фейктермен күрес
Б. Кальянбеков заң төңірегіндегі жалған ақпаратқа ерекше назар аударды. Ол мына жайттарды баса айтты:
- Үй жануарларына ешқандай салық енгізілмейді.
- Жануарларды атуға немесе қатыгездікпен жоюға тыйым салынған, ол үшін жаза қарастырылған.
- Эвтаназия жаңа норма емес – ол қолданыстағы заңнамада бұрыннан бар.
Мәселені кешенді шешу
Жалпы алғанда, автор атап өткендей, заң мәселені кешенді түрде шешуге бағытталған: бір жағынан – қаңғыбас жануарлар санын реттеу шаралары болса, екінші жағынан – иелерінің жауапкершілігін күшейту және жануарларды қатыгездіктен қорғау.
Түзетулер Мәжіліс сайтында орналастырылған. Азаматтарды эмоцияға емес, нақты фактілерге сүйеніп пікір қалыптастыру үшін құжатпен танысуға шақырады.
Жануарларды қорғау және қоғам қауіпсіздігі: Қаңғыбас иттердің шабуылына қалай тосқауыл қоямыз?
Пайдаланушылар пікірі:
- «Осы салада тәртіп орнату қажеттілігін толық қолдаймын. Эмоцияға емес, нақты фактілер мен статистикаға сүйену маңызды».
- «Нақты цифрларды келтіргеніңіз өте маңызды. Жағдай зерттелмеді деген айыптаулар айтылып жатыр. Мен өзім күшік алдым, оған екпе жасап, чиптеймін. Жануар үшін мен жауаптымын».
Заңға енгізілген түзетулер жануарларға жауапкершілікпен қарау тақырыбы қоғамдағы ең сезімтал мәселелердің бірі екенін көрсетті. Түзетулер адамдардың қауіпсіздігі мен жануарларға гуманды қарым-қатынас арасындағы теңгерімді іздеуге бағытталған. Олардың тиімділігі жергілікті жерлердегі орындалуына және азаматтардың жауапкершілігіне тікелей байланысты болмақ.
