Ортақ мүдделер орайындағы басқосулар

Достастыққа мүше елдер басшыларының бір күнде өткен екі маңызды отырысы табысты аяқталды

Кеше Бурабайда ТМД-ға мүше елдер Мемлекеттер басшылары ке­ңесінің және Жоғары Еура­зиялық эко­но­микалық кеңес­тің кезек­ті отырыстары өтті. Қазақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың төра­ғалы­ғымен өткен ТМД Мемле­кет­тері басшы­лары­ның бас­қо­суында лаңкес­тік қа­тер­­лерге қарсы бірлес­кен іс-қимылдың, қауіп­сіз­дік пен құқық тәртіп­терін қам­та­масыз етудің, Достас­тық­қа мүше мем­ле­кет­тер­дің күш­тік органдары ынты­мақ­тас­ты­ғының негіз­гі жайттарын қамтыған тақы­рыптар тал­қыланды. Ал Қазақстан, Ресей, Бе­ла­русь, Қырғызстан және Ар­­мения президенттерінің қа­ты­суымен өткен Жоғары Еура­зиялық экономикалық кеңес отырысында әріптес мем­­лекеттер арасындағы ық­пал­­дастық үдерістерін дамы­туға баса назар аударылды.  Басқосуда 17 мәселе қаралды Сәл кейінге шегіне сөйлер бол­сақ, өткен жылы Беларусь аста­насы Минск қаласында ұйым­дас­тырылған ТМД-ға мүше Мемлекеттер басшылары кеңе­сінің отырысында дәл осындай келесі басқосуды Қазақстанда өткізу туралы шешім қабылданған еді. Минскідегі алқалы жиында Қазақстан Президенті ТМД-ны дамытудың жаңа тұжы­рымдамасын әзірлеуді ұсынған-ды. Нақтылай айтқанда, Мемлекет басшысы сол жолы ТМД-ға төрағалық 2015 жылы Қазақстанға өтетініне тоқ­тала келіп, «Мүмкін мемлекет бас­шыларымен кеңе­сіп, ТМД-ны дамытудың жаңа тұжырымдамасын дайындау жө­нінде уағдаласып, одан әрі қалай жұмыс істейтінімізді айқындап алармыз. Бұл құжат ТМД-ның құрылғанына 25 жыл толуына орай әзірленеді, Қазақстан оны дайындап, сіздермен кеңесетін болады. Сауда қатынастарын, еркін сауда аймағын дамыту ба­ғы­­тындағы жұмыстарды тоқтат­пай­мыз. Біз енді көлік, агро­өнер­кәсіп­тік кешен, азық-түлік қауіп­сіз­дігі саласындағы ынтымақ­тас­тық­ты нығайтуға күш саламыз және біздің төрағалық осы мә­се­ле­лерді, гуманитарлық ынтымақ­тас­тық сала­сындағы қауіпсіздік мәсе­ле­лерін қамтиды», – деп мәлім­деген болатын. Міне, Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың 2014 жы­лы айтқан жоғарыдағы сөздері аталған кеңестің биылғы отырысына негіз болды. Сонымен, Бурабайда өткен Тәуелсіз Мемлекеттер Дос­тас­тығына қатысушы Мемлекеттер басшыларының кеңесі алдымен шағын құрамдағы келіссөздер­мен басталды. Нұрсұлтан Назарбаев төрағалық еткен жо­ғары деңгейдегі бұл жиынға Арме­ния Президенті Серж Сар­­гсян, Беларусь Пре­зи­денті Алек­­сандр Лукашенко, Қыр­ғыз­­стан Президенті Алмазбек Атам­баев, Ресей Президенті Вла­­­димир Путин, Әзербайжан Пре­­зиденті Ильхам Әлиев, Тә­жік­стан Президенті Эмомали Рах­­мон, Өзбекстан Президенті Ис­лам Кәрімов, Түрікменстан Ми­нистрлер кабинеті төра­ға­сы­­ның орынбасары Сатлык Сат­лыков, Молдова Сыртқы іс­тер жә­не еуропалық интеграция ми­нистрінің орынбасары Андрей Галбур қатысты. Басқосуды ашқан Қазақстан Пре­зиденті, ТМД-ға мүше Мем­лекеттер басшылары кеңесінің Төрағасы Нұрсұлтан Назарбаев қатысушыларға арнайы атбасын бұрып келгендері үшін алғысын білдірді. Сондай-ақ, ол Беларусь басшысы Александр Лукашенконы президенттік сайлаудағы жеңі­сімен құттықтады. «Алдымен бар­лы­ғымыз әріптесіміз әрі досымыз Александр Григорьевич Лука­шен­коны президенттік сайлаудағы айқын жеңісімен құттықтап, оған зор денсаулық пен табыс­тар тілегеніміз дұрыс деп ойлаймын. Сіздің басшылығыңызбен Беларусь барлық бағыттағы біздердің интеграциялық үде­ріс­терді одан әрі нығайта береді деп сенемін», – деді Қазақстан басшысы. Сондай-ақ, ол 4 қазанда Қыр­ғызстанда парламенттік сай­лау­дың табысты өткеніне қатысты Алмазбек Атамбаевқа жылы ле­бізін білдірді. «Бұл – ерекше оқиға. Өйткені, Қырғызстанда көп­теген жылдан бері сайлау алғаш рет тыныш өтті және халық бейбіт мемлекетте өмір сүруді қалай­тын­дығын кезекті мәрте өз даналы­ғымен көрсетті», – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Нұрсұлтан Назарбаев Қазақ­стан ТМД құрылғалы бері елдеріміздің арасындағы көпжақты ынтымақтастықты жандандыруды, іс-қимылдың негізгі бағыттары бойынша интеграцияны тереңдете түсуді дәйектілікпен жақтап келе жатқанын айтты. ТМД – бұрынғы кеңестік кеңіс­тіктегі 11 мемлекетті біріктіретін біре­гей құрылым. Біздің өңірде оған балама жоқ. Біз мұндай кездесу­лер аясында халықаралық саясат­тың ең маңызды проблема­лары бойынша сенімді ыңғайда пікір алмасып, көпжақты ынты­мақ­тастығымыздың кез келген мәсе­лесін талқылай аламыз. Біздің бү­гін­гі іс-шарамыз ТМД-ны дамы­ту ісіне өз үлесін қосатынына се­нім­­­ді­мін, – деді Мемлекет басшы­сы. Қазақстан Президенті сондай-ақ, 17 мәселе қаралатын бүгінгі оты­­­рыс­­тың күн тәртібі тығыз еке­нін айтты. Мәселелердің елеулі бөлігі қауіпсіздік және құқық тәртібін қамтамасыз етуге арналған, халық­аралық шарттар топтамасына қол қою, бағдарламалық құжат­тарды бекіту, сондай-ақ, ТМД-ға мүше мемлекеттер басшы­ларының халықаралық терроризмге қарсы күреске және БҰҰ-ның 70 жылдығына арналған мәлі­м­демелерін қабылдау жоспарланған. Ұсынылған құжаттардың іс жү­зіндегі мәні зор және оларды қабылдау елдеріміздің ынты­мақ­тастығын нығайта түсуге ықпал ететін болады, – деді Елбасы. Ынтымақтастық арта береді Қазақстан Президенті ТМД-ға мүше елдер Мемлекет басшылары кеңесінің кеңейтілген құрамда өткен отырысына қатысты. Қа­зақ­стан басшысы өз сөзінде шағын құрамда өткен Кеңес отырысында ТМД ахуалы мен даму келе­шегінің мәселелері егжей-тегжейлі талқыланғанын айтты. Бүгінде әлемде ауқымды өзгерістер болып жатқаны ешкімге құпия емес. Әңгіме ең алдымен экономика және қауіпсіздік жөнінде болып отыр. Болып жатқан жайттар біздің ұйымның да жаңа жағдайларға бейімделуін талап етеді. ТМД да өсіп, жаңа жағдайларға ыңғайлануы, жаңа қауіп-қатерлерге қарсы барынша тиімді әрекет ете алуға тиіс, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Қазақстан Президенті талқы­лау­дан өткен тақырыптың бірі ха­лық­аралық қауіпсіздік саласын­дағы ахуал болғанына назар аударды. Террорлық топтардың қимылы жанданғанын, олардың әрекеті орныққан әлемдік қалыпты бұзып жатқанын айту керек. Бұл жерде халықаралық терроризм көптеген елдер мен өңірлердегі жағдайға бүл­діргіштік тұрғыдан ықпал ете­тінін атап өткен жөн. Зорлық-зом­былықтың ушығуы бейбіт тұр­ғындардың, әсіресе, әйелдер мен балалардың арасындағы құрбандар санын ұлғайтты. Нәтижесінде, бұл жағдай Солтүстік Африка және Таяу Шығыстан Еуропаға ағылған қарапайым халықтың Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ең ауқымды мәжбүрлі миграциясын тудырды. Бұл мәселені шешу үшін орасан экономикалық ресурстар қажет болады. Оған қоса, тұрақсыздық ошақтарын қалыптастыруды діттеген терроршылар босқын атымен жасырынып жүруі мүмкін, – деді Мемлекет басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев ТМД мем­лекеттері басшылары тер­рорлық қауіпті жоюдың уақ­­ты­лы әрі тиімді шараларын қа­был­дауға ортақ ниет танытып отырғанын айтты. Менің БҰҰ Бас Ассам­блея­сы­ның мінберінен айтқанымдай, Ұйымның келісімімен террорлық ұйымдармен күрестің дүниежүзілік желісін құру қажет. Бізге осы бағыттағы жұмысты күшейтіп, ТМД Терроризмге қарсы күрес орталығының әлеуетін барынша пайдалану керек. Сондықтан ТМД мемлекеттері басшыларының Біріккен Ұлттар Ұйымының 70 жылдығына және халықаралық тер­роризмге қарсы күреске қа­тысты мәлімдеме қабылдауын дер кезінде жасалған әрі қажетті шара деп санаймын, – деді Қазақстан Пре­зиденті. Сонымен қатар, Мемлекет бас­шысы Қазақстанның ТМД-ға төрағалығы экономикалық тұр­ғы­дан күрделі кезеңге тап келгенін, бірақ барлық қажетті талаптар орындалғанын айтты. Достастық аясында жоспар­ланған шараның бәрі өтті. Бұдан бөлек, таяуда Астанада ТМД елдерінің шығармашыл және ғы­лыми зиялы қауымының Х мерей­тойлық форумы өтеді. Ал Душан­беде ТМД-ға мүше елдер Үкі­мет басшылары кеңесінің отырысы болады. Осы шаралармен Қазақ­станның Достастықтағы төра­ға­лығы аяқталады, – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Шара барысында А.Лукашенко Қазақстан Президентіне Бела­русь­тің мемлекеттік наградасы – «Ха­лықтар достығы» орденін тапсырды. Нұрсұлтан Назарбаев өзінің бай жұмыс тәжірибесін пайдалана отырып ТМД-ның қалыптасуы мен дамуы үшін өте көп жұмыс атқарды, еуразиялық ықпалдастық идеясы да оған тиесілі. Осының бәрі халықтар арасындағы дос­тық­ты нығайтып қана қоймай, елде­рі­міздегі адамдар тұрмысын жақсарта түседі, – деді Беларусь Президенті. «Тәуелсіз Мемлекеттер Дос­тастығына Қазақстанның төр­ағалығы аяқталады. Шын мәнінде, біздерге экономикалық тұрғыда өте қиын кезең тура келді. Бірақ, біз өз миссиямызды лайықты дәре­жеде орындауға тырыстық. Дос­тастық аясында жоспарланған бар­лық шара өткізілді», – деді Елбасы. Елбасы атап өткендей, таяу күн­дері елордада ТМД мемлекет­терінің шығармашылық және ғылыми зиялыларының 10-шы мерей­тойлық форумы, сонымен қа­тар, Душанбеде ТМД-ға мү­ше мемлекеттер Үкімет басшы­лары кеңесінің отырысы өткі­зілмек. «Бұл шаралармен біз өз төрағалығымызды түйін­дей­міз. Осы сәтті пайдаланып, Дос­тас­тықтағы барлық серіктестерімізге түсіністіктері үшін, ТМД-дағы біздің төрағалығымызға қолдау білдіргені үшін алғысымды айтқым келеді», – деді Н.Назарбаев. Кеңесте Беларусь Респуб­ли­касының Төтенше жағдайлар жөніндегі министрі Владимир Ващенко осыдан 30 жыл бұрын орын алған Чернобыль апаты жөнінде айтып өтті. Сондай-ақ, жиын кезінде ТМД терроризмге қарсы күрес орталығының басшысы, полиция генерал-полковнигі Андрей Новиковтың өз қызметін одан әрі жалғастыра беретіні белгілі болды. Нақтылай айтқанда, ТМД-ға мүше елдер Мемлекет басшылары кеңесінің бекітуімен А.Новиковтың өкілеттілігі 2018 жыл­дың 31 желтоқсанына дейін ұзартылды. Оның аталған орта­лыққа 2006 жылдан бері бас­шылық жасап келе жатқанын айтып өтуіміз керек. ТМД-ға мүше Мемлекеттері басшылары кеңесінің отырыс қорытындысы бойынша төмен­дегідей құжаттарға қол қойылды: – ТМД Мемлекеттері басшы­лары­ның Біріккен Ұлттар Ұйы­мының 70 жылдығына байланыс­ты мәлімдемесі; – ТМД Мемлекеттері басшы­ларының халықаралық терро­ризмге қарсы күрес туралы мә­лім­демесі; – ТМД Мемлекеттері басшы­ла­рының Чернобыль АЭС-індегі апаттың 30 жылдығына байланыс­ты үндеуі; – ТМД-ға мүше мемлекеттердің төтенше жағдайларды ескерту және жою саласындағы ынты­мақ­тастық туралы келісімі; – ТМД-ға мүше мемлекеттердің 2020 жылға дейінгі әскери ынты­мақ­тастық тұжырымдамасы; – ТМД-ға мүше мемлекеттердің 2016-2020 жылдарға арналған сырт­қы шекаралардағы қауіпсіз­дік­ті нығайту саласындағы ынты­мақ­тастық бағдарламасы. Жұмыс тиімділігі – нәтижесінен Осы күннің екінші жарты­сында Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің (ЖЕЭК) кезек­ті отырысы басталды. Оған Қазақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назар­баев, Ресей Президенті Влади­мир Путин, Беларусь Прези­денті Александр Лукашенко, Қыр­ғыз­стан Президенті Алмазбек Атам­баев және Армения Президенті Серж Саргсян қатысты. Жиында сөз алған Нұрсұлтан Назарбаев Жоғары Еуразиялық эко­номикалық кеңестің кезекті отырысына келген әріптестеріне өзінің құттықтау сөзін арнады. Сонымен бірге, Қазақстан Президенті. «Бұл алқалы жиын біздің ықпалдастық бірлестігіміздің одан әрі дамуына өз үлесін қосатынына сенімдімін. Бүгінгі отырыста Еура­зиялық экономикалық одақ­тың толыққанды мүшесі ретінде Қыр­ғыз Республикасының Прези­денті Алмазбек Атамбаев қаты­сып отыр. Сізді отырысқа қаты­суыңызбен құттықтаймын», – деді. Келіссөздердің жемісті бол­ға­нын, сондай-ақ, қол қойылған құ­жат­тардың маңыздылығын атап өтті. Жиынды жүргізіп отырған Александр Лукашенко Жоғары Еура­зиялық экономикалық кеңестің бұл жиынын ұйымдастыруда Қа­зақ­стан тарапының тыңғы­лықты дайындалғанын, бұл орайда Президент Нұрсұлтан Назарбаевтың табанды еңбек еткенін айрықша атап көрсетті. Кеңес барысында Беларусь Пре­зиденті Александр Лукашенко жиын қорытындысы бойынша 15 құжатқа қол қойылғанын, оның барлығы да кеңінен талқыланып, сүзгіден өткенін жеткізді. «Өздеріңіз көріп отырғандай, бүгін өте қарбаласқа толы күн болды. Тәуелсіз Мемлекеттер Дос­тас­тығы елдері басшыларының және Жоғары Еуразиялық эконо­микалық кеңестің көптеген мә­селелерді жан-жақты талқыға сал­ған маңызды құжаттарға, бағ­дар­ламаларға қол қойылған айтулы жиыны өтті. Ең бастысы, көп­теген мәселелер өз шешімін тапты. Біз Жоғары Еуразиялық эко­номикалық кеңестің осы отырысында барлығы 15 мәселе қарастырдық. Оның ішінде биылғы жылы мүшелікке өткен Қырғыз Республикасы да бар. Қырғызстан халқы Алмазбек Атамбаевты бұл тұрғыдан қолдады. Олардың ортақ на­рыққа мүше болудан ұтатын тұс­тары көп. Сондықтан, бұл ше­шімдеріне өкінбейтін болады деп ойлаймын. Басқосу нәтижесінде төмен­дегідей шешім қабылданды. Ке­лесі жылдың 1 ақпанынан бас­тап, Еуразиялық экономикалық одақтың комиссиясына Армения Рес­публикасы төраға болады. Комиссияны Арменияның бұ­рынғы премьер-министрі Тигран Сар­гсян басқарады. Ол бір кез­дері Ресей Федерациясының Пре­зидентімен бірге жұмыс істеген. Өте тәжірибелі маман. Сондықтан, 2016 жылдың 1 ақпанынан бас­тап, оған комиссияны басқаруды сеніп тапсырып отырмыз, – деді Беларусь Президенті. Сонымен қатар, А.Лукашенко Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің келесі отырысы алдағы желтоқсан айында Мәскеуде өтетінін мәлім етті. Түйіп айтқанда, тараптар ЕАЭО жұмысының қоры­тын­дысын шығарып, дамудың жаңа перспективаларын белгіледі. Одақ қызметінің мәселелері тал­қы­ланды, соның ішінде Еуразиялық экономикалық комиссия алқасы құрамының саны бекітіліп, оның жұмыс кестесіне өзгеріс енгізілді. Сонымен бірге, ЕЭК-тің келесі жылғы басшысының канди­­да­турасы келісілді. Жаңа мүше­лер қабылдау және ЕАЭО-дағы мүшелікті доғару тәртібі қабыл­данды. Отырысқа қатысушылар ЕАЭО мен «Жібек жолы экономикалық белдеуі» жұмысын үйлестіру жө­ніндегі іс-қимылдарға арнайы тоқталды. Мемлекеттер басшылары Одақтың үшінші елдермен және халықаралық ұйымдармен өзара іс-қимыл тәртібін талқылады. Мәселен, Израильмен еркін сауда аймағы туралы келісім жасауға қатысты келіссөздерді бастау туралы шешім қабыл­данды. Еліміздің ДСҰ-ға кіруіне бай­ланысты негізгі жайттар Қазақ­стан тарапының бастамасымен қарастырылды. Сонымен қатар, қызмет көр­сету секторларының тізбесі бекі­тілді, осыған орай ЕАЭО аясын­да қызмет көрсетудің бірың­ғай нарығын қалыптастыру ырық­тандыру жоспарына сәйкес жүр­гі­зілетін болады. Кеңес отырысы аяқталған соң Жоғары Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы Виктор Христенко арнайы мә­лім­деме жасады. «Бүгінгі кеңес жұмысы өте қарқынды өтті және күн тәртібінде ЕАЭО жұмысының келешегіне қатысты көптеген мәселелер қа­­ралды. Комиссия жұмысын 2016 жылдың 1 ақпанынан бас­тап жаңарту бойынша шешімдер қабылданды. Соның нәтижесінде комиссияның 10 алқа мүшесі министрлерден тұратын болады. Осылайша, алқада мемлекеттердің өкілдігі екі адамнан құралады. Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше болуына байланысты мемлекеттер басшылары мәліметтерді Одақ нормаларында жүзеге асыруды қамтамасыз ететін құжаттар пакетін қа­был­дады. Бұл бір жағынан Қазақ­станның ДСҰ-ға кіруімен қа­былданған міндеттемелерін нарықта қолдануына мүмкіндік береді, екінші жағынан, Одақ бойынша серіктес мемлекеттерге ешқандай шығын келтірмейтіндей, тариф айырмашылығына алып келмейтіндей етіп басқару жүйесін құруға жол ашады», – деді. Виктор Христенконың сөзіне қарағанда, осы күні Мемлекеттер басшылары Қазақстанның ДСҰ-ға кіруіне байланысты өнімдердің қысқаруы туралы халықаралық келісімшартқа қол қойды. Сондай-ақ, мыңнан астам тауарлық жайғасымның тарифтері бойынша нормаларды Одақ нормалары аясында жүзеге асыру туралы шешім қабылданды. Оның айтуынша, бұл үдеріс ұлттық парламенттерде 15 желтоқсанға дейін аяқталуы керек. Сонымен қатар, В.Христенко: «Еуразиялық экономикалық одақтың 2015-2016 жылдарға арналған халықаралық қызметінің негізгі бағыттары мен орташа мерзімді келешекте ЕАЭО-ның негізгі серіктестерімен сауда-экономикалық ынты­мақ­тас­тықты дамытуға арналған әдістер мәселесі күн тәртібінде көп назарға алынды. Өздеріңіз білетіндей, қазір Мемлекеттер басшылары сауда-экономикалық келісім құру бойынша Қытай Халық Республикасымен жұмыстар жүргізу туралы шешім қабылдады. Дәл сол сияқты Үндістан, Иран, Мысыр және басқа да бірқатар елдермен өзара іс-әрекеттің тәртібін құруға қатысты мәселелердің үлгісі анықталды», – деді. Соңында шараға қа­ты^­­сушылар күн тәртібі маз­мұн­ды, ат­қа­рылған жұмыс тиім­ді бол­ғанын атап өтті. Сонымен, бір күнде өткен қос маңызды отырыс аяқталды. Ондағы қаралған мәселелердің барлығы да өзекті. Сондықтан да, осы күні қабылданған әрбір шешім, бекітілген әрбір құжат еліміз үшін аса қажет әрі мәні зор екені анық. Бақберген АМАЛБЕК, Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан» – Бурабайдан. Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.