Нұрғожа ОРАЗ

Белгілі қазақ жазушысы және ақын, публицист, Қазақстан Рес­публикасының еңбек сіңірген қайраткері Нұрғожа Ораз 84 жасында өмірден өтті. Нұрғожа Ораз 1932 жылы 20 қазанда Қостанай облысының Уриц­­­кий ауданындағы «Октябрь» ауылында (қазіргі Сарыкөл ауданы «Маяк» кеңшарында) туған. 1947 жылы туған ауылындағы жетіжылдық мектепті, 1950 жылы Гурьев педучилищесін тәмамдаған соң, қазіргі Атырау облысында мұғалім болған. 1956 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітіріп, тағы да екі жыл мектепте мұғалім болып еңбек еткен. Журналистика саласына ауыс­қан соң, Қостанайдағы об­лыстық «Коммунизм жолы» газетінде, одан соң өлкелік «Тың өлкесі» газетінде жеті жыл­дай редактор болды. 1959 жылы Қазақстан Журналистер одағының тұңғыш мүшелерінің бірі атанды. 1965 жылы КСРО Жазушылар одағына мүшелікке қабылданып, алдымен Қазақстан Жазушылар одағының өлкелік бөлімшесін, кейін солтүстік бес облысты қамтыған Целиноград облысаралық бөлімшесін 1991 жылға дейін басқарды. Нұрғожа Ораз Қазақстан Жазушылар ода­­ғының съездерінде сегіз рет Қазақстан Жазушылар одағының Басқарма мүшесі болып сайланды. 90-жылдардың басында аймақтық «Сарыарқа» (кейін «Жа­ңа Сарыарқа», әдеби көркем журналының негізін қалап, көп жылдар бойы әдеби процестің дамуы­на өлшеусіз үлес қосты. Ол 40-тан астам кітаптың авторы. Оның шығармалары оқырмандар мен әріп­тестерінің жоғары бағасын алды. 1964 жылы Нұрғожа Ораздың «Тұң­ғыш кітабы» шықты. Кейіннен «Кім табады?», «Достар хаты», «Қиядағы қақтығыс», «Шұғыла», «Көңіл көктемі», «Тың түлегі», «Қырандар ұясы», «Жауқазын шақ», «Тың ырғақтары», «От кешкен балалық», «Өрімталдар», «Мәңгілік махаббатым», «Дәуір додасы», «Мама батыр», «Тәуел­сіздік таңы атты», «Алтын той», «Аққуым бар көлімде», «Үш та­ған» атты шығармалары жарық көрді. Нұрғожа Ораздың жазушылық таланты драматургияда да айқын көрінді. Көрермен аудиториясы жазушының «Қиядағы қақтығыс», «Икс» және «Ар­мысың, таңым» пьесалары бойынша қойы­лым­дарды өте жылы қабылдады. Прозаик, публицист, деректі жанрлар, проблемалық очерктер шебері ретінде оның қаламынан жоғары бағаланған және кең танылған кітаптар туындады. Оның дары­нының бұл қыры «Қаракүйік» романында, «Дала демі» деректі прозалық кітабында, «Таңдау», «Өмір өрнектері», «То, что остается с нами» әңгімелер мен хикаяттар жинағында, «Талқандалған тарихат» публицистикалық кітабында айқын көрінді. 2007 жылы Нұр­ғожа Ораз­дың таңдамалы шығармаларының 7 томдығы бірнеше баспадан жарық көріп, оның талантын құрметтейтін кең оқырман аудиториясының қа­зынасына айналды. Ол бірнеше әдеби сыйлықтың лауреаты болды. Нұрғожа Ораз қоғамдық жұ­мыстарға да белсене араласты. 1998 жылдан бері ол ҚР Президенті жанындағы рақым­шылық жөнін­дегі комис­сияның мүшесі, ҚР Пар­ламентін­дегі БАҚ туралы Заңды әзірлеу жөніндегі ко­миссияның мүшесі, Астана әкімшілігінің ономастика және экология жөніндегі ко­миссиясының мүшесі болды. Ел астанасы Ақмолаға ауысқан кезде Нұрғожа Ораз Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздерін қабылдаған және қаланың символикалық кілтін табыстаған құрметті 7 ақсақалдың қатарында болды. Ол көптеген медальдармен, ҚР Президентінің Құрмет грамотасымен марапат­талды.Ұзақ жылдар бойғы ерен еңбегі үшін «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» және «Мәдениет қайраткері» құрметті атақ­тары берілді. Жасының біразға келіп қал­ғанына қарамастан, ол өте жігерлі еді, жаңа шығармашылық жоспарлар құрып жүрді, ұлттық рухани мәдениетке өз үлесін қоса жүріп, студент жастармен және көптеген оқырмандармен қазақ әдебиетінің тарихы мен теориясына қатысты терең білімін бұрынғысындай бөлісуге дайын болды. Бірақ тағ­дырдың дегені басқа екен. Ол өте қарапайым, мейірбан, парасатты және зиялы адам, адал дос, өз отбасының ұйытқысы бо­ла білді. Біздің жадымызда, өзі жақын және қымбат болған жандардың бәрінің есінде ол дәл осындай болып қала бермек. Қазақстан Республикасының Мәдениет және спорт министрлігі, Қазақстан Жазушылар одағы, Астана қаласының әкімдігі.

Менің Нұрғожам

«Менің Әкімім» дейтін маған. Онысын сондай жүректі жылытып, жаныңды нұрландырып айтатын. Жазушылар одағының хатшысы кезімде, кейіннен одақтың Астана бөлімшесіне жетекшілік еткенімде өзі­не бастық тұтқандай етіп, «менің әкімім» деген сыңай­да әзілдеп те айтатын. Қалай десе де, жарасып тұратын. Нұрғожамен Астананың Ақмола тұр­мақ, Целино­град кезінің өзінде жақын араласып-құраласып кеткенмін. Целиноградқа Нұрғожа үшін келген кездерім де бар. Нұрғожа Ораз жаны жайсаң, ер көңілді, сері мі­незді азамат еді. Жазушылығы, ақындығы, әдебиетшілігі тең түсетін. Қаламгер ғана емес, қайраткер де болатын. Арқа жерінде қазақтың намысы кететіндей тұстың бәрінен табылатын. Айтыс ұйымдастыру дейсіз бе, мектеп ашу дейсіз бе, көшеге ат беру дейсіз бе, сондай шаруалардың ортасында, қалайда ұлттың ұпайын ұттырмаудың қамымен жанын жеп жүретін. Соның барлығында діттеген мақсатына жетпей қоймайтын. Астанаға көшіп келген соң тіпті жақын араласып кетіп едік. Қатарласымның, қаламдасымның, досымның қазасы қабырғамды қайыстырып жіберді. Қайтейік, өлшеніп берілген өмір сызығының жеткен жері осы шығар. Шүкір, артында мол мұрасы қалды, үбірлі-шүбірлі ұрпағы қалды, жақсы аты қалды. Соған тәубе дейміз. Қош, топырағың торқа болсын, менің Нұрғожам. Әкім ТАРАЗИ.

Жанымда жақсылығы қалды

Соңғы бір жарым ай маған өте ауыр тиді. Бірінен соң бірі бақилық болған бес-алты жақын ағайын, дос-жаран, қымбатты жандардан айырылып қалдым. Одан Алматыда сондай бір қа­залы жаназада жүргенде жарты ғасырдан бергі жан досым, сеніскен жолдасым, ардақты Нұр­ғожа Ораздың қазасы туралы хабар келіп жетті. Сөйтіп, заманымыздың бір аяулы жанының Мұқағали айтқан «келместің кемесіне» мініп суыт жүре бергенін естіп, жүрегім қан жылап Астанаға қайта асыққан жайым бар. Бар саналы ғұмырымыздағы сырымыз да, шынымыз да бір еді. Терең толғамның тек­ті парасатымен ұғысқан қимастар, әзілі жарасқан заманы бір құралпастар едік. Бұрынғы Целиноградта қазақ мұңын мұңдаған, ана тілімізде жырлаған екі адам болса – бірі, біреу болса – нақ өзі менің Нұр­ғожа досым болатын. Ұлан асу, асқар тауыма балайтынмын. Саят­­­­­шы­лығыма – сая, наласы көптеу жан-жүрегіме – ая болып өзімді бірден-бір ұғып-түсінетін ұлағатты да Нұрғожадай асыл бауырдан тапқан едім. Сондай салқар сырбазымнан айырылып, кең дүнием, міне, тарылып жүре бергенін қараңызшы!.. Нұрғожа достың ендігі ғұ­­­мы­рын жұрт енді әулетінен, от­ба­сы шырақшысы – жан жарынан, ұрпағынан алар. Ақын-жазушылығының өміршеңдігі жазған-сызғанында, өлең-жыр­ларында, қатпары қалың романдарында қалар. Ал өзінің жақсылығы ел аузындағы жақсы пікір, құрмет арқылы заңды жалғасын табар. Ізгілігі мен жарқын бейнесі өзін білетін адамдардың, оның ішінде мен сияқты сеніскен досының жүрегінде сақталар.  Қасым ТӘУКЕНОВ, еңбек ардагері. АСТАНА.

Ол – аға, мен іні едік

Қазақтың тағы да бір қадірлі қаламгері дүниеден озды. Өзінің бар саналы өмірінде ата әдебиетіміздің кемелдене түсуіне өз хал-қадірінше үлес қоса білген Нұрғожа аға Оразовпен сонау алпысыншы жылдардың орта тұсында ол – аға, мен – іні бо­­лып табысып едік. Целиноград тұсында тағдырдың жазуымен бір қалада тоқайласып, бір мақсатта жұмыс істеген де тұстарымыз болды. 1965 жылы Нұрекең Қазақ­стан Жазушылар одағының Целиноград облысаралық бө­лімшесінің жауапты хатшысы болып тағайындалғаннан бас­тап шығармашылық қа­рым-қа­тынасымыз нығая түс­ті. Кейіннен «Сарыарқа», «Жа­ңа Сарыарқа» журналын шы­ғарып, Қазақстанның орта­­лық, солтүстік аймағындағы облыс­тар қаламгерлерінің қа­лам қары­мын қанаттандырып, ізденістерін жетілдіре түсуге ке­ңінен жол ашты. Журнал беттерінде олар­дың шығармаларын кеңінен наси­хаттауға мүмкіндік жасады. Уақытпен бірге өзі де кемелденіп, тәжірибесі мен шығармашылығы толыса түсті. 1963 жылғы «Тұң­ғыш кітабынан» бастап келе-келе поэзия мен про­залық шы­ғармалары жарық көре бастады. Поэма, повесть, романдары қалам қарымын байқатып үлгерді. Өз оқырмандарының қадір-құрметіне бөленді. Нұрғожа аға өзінің табиғи көркем мінезімен, адам сыйлағыш сырбаздығымен ерекшелене­тін. Ұзақ жылдар бірге жүріп Нұр­е­кеңнің аузынан әлдекімдер туралы ауыр сөз, орынсыз ғайбат күстәналауды естімеппін. Міне, қатал тағдыр осындай көркем мінезді абзал азаматқа да ажалдың құрығын салыпты. Амал қанша! Пенделік мінезімізге бағып, бақұл бол ардагер аға, асыл азамат дейміз. Соңында қа­лып бара жатқан қадірлі жеңе­шемізге қайғырып көңіл айтамыз. Ұрпағыңызға есендік, баян­ды да бақуатты ұзақ ғұмыр тілейміз. Нұрлы бейнеңіз менің де жүрегімде ұзақ сақталады, ар­дақты Нұраға! Иманыңыз жолдас болып, пейіште нұрыңыз шалқығай! Төлеген ҚАЖЫБАЙ, Қазақстан Жазушылар одағы Ақмола облыстық филиалының директоры. Көкшетау.

Жастардың жанашыры

Өнегелі ғұмыр кешкен, қазақ әдебиетінде өзіндік үні мен орны бар ақын Нұрғожа Ораз ағамыз солтүстік өңірдегі рухани болмысымыздың іргелі-кейінгі кезеңдердегі өсіп-өркендеуіне айтарлықтай үлес қосқан аға ұрпақ өкілдерінің бірі еді. Ке­ңестік кезеңнің өзінде тілі мен ділін қызғыштай қорғай білген ағамыз, әсіресе, әдебиетсүйер жастарға жанашырлық танытып, оларға қамқоршы бола білді. Солтүстік өңірдің Жазушылар одағы бөлімшесіне басшылық жасап жүргенінде сонау Алматыға қаламының қарымы бар жас­тарды әдеби ортаға үкілеп әкеліп таныстырғаны әлі есімде. Ал Ас­танамыздың өзінде қа­шанда әдебиеттің жанашыры екенін білдіріп, біздерге үнемі ақыл-кеңесін айтып отыратын. Өзі басқарған «Жаңа Сарыарқа» журналы арқылы да әдебиетімізді өзіндік белеске көтеріп, талай жас таланттарға қамқорлық көр­сетті. Ал әдебиетіміздің айтулы тұлғалары Ғабит Мүсі­ре­пов­пен пікірлес болып, Тұман­бай Молдағалиев сияқты біртуар лирик замандасымен етене ара­ласып, жақын досы болған Нұрағамыздың кейінгі ұрпаққа айтары көп еді. Артында асыл мұрасы, өнегелі өмір жолы қалған ағамыздың пейіште нұры тасысын. Несіпбек АЙТҰЛЫ, Қазақстан Жазушылар одағы Астана қалалық филиалының директоры.