Пайдасы ғасырларға кетер құндылық

Жер бетіндегі адамзатқа ортақ бір ғана қорқыныш бар, ол – соғыс. Қоршаған ортаны тоздырып, табиғаттың ұйысқан өзара әдемі үйлесімділігінің астаң-кестеңін шығарып, қара түтін мен қызыл қанға бояйтын жалғыз қасірет – соғыс. Еңбектеген баладан еңкейген кәріге дейін үрке қарап, лағынет айтатын сұмдық соғыстар қаншалықты қасіретті, қаншалықты қорқынышты бол­ғанмен, ең өкініштісі – оны адам баласының өздері саналы түрде жасап отыратындығы. Әлем тарихына көз жіберсек, адамзаттың соғыссыз, жанжалсыз өткізген жылдары сирек. Небір қиян-кескі соғыстардың зардабы мен жаңғырығы күні бүгінге жетіп жатыр. Мысалы, төл тарихымызға қатысы бар 1939-1945 жылдардағы екінші дүниежүзілік соғысты алып қаралық. Аяқталғанына 70 жылдан астам уақыт өтсе де сұрапыл жылдардың жарасы толық жазылып кете алған жоқ. Ел ішінде соғысқа кеткен боздақтарынан  хабар біле алмай күні бүгінге дейін соңынан бір дерек іздеп сабылып-сарсылғандар әлі көп. Қазіргі таңда Ливия, Сирия ел­дерінде болып жатқан қарулы қақтығыстар мен оның зардаптары, яғни қираған ауыл-қалалар, тұтқынға түскен тұрғындар, жылы үй мен жайлы тұрмысы тоз-тоз болып босқын күйге түскен халық, жоғалған соң тағдыры белгісіз күйінде қалып келе жатқан бірнеше мыңдаған балалар – ғасыр дерті. Әлі дабыры басылмаған Армения мен Әзербайжан арасындағы Таулы Қарабаққа қатысты шиеленіс қаншама адамның өмірін оққа байлап, қанша отбасыға қара жамылтты. Әлем елдерінің назарын аудартып, көршілердің көкейіне үрей мен мазасыздық ұялатты. Соғыс отының тұтануына негізгі себептердің бірі – жер мәселесі, шекаралық дау-дамай. Ата-бабадан қалған жердің ұлтарақтай бөлігі де қымбат, әйтсе де оны соғыссыз, бейбіт жолмен шешу де аса маңызды. Бірақ, осы ұғымды баршаның ұғына тұра ұстана алмауы, сабыр мен ұстамның артта қалып, мәселені қару арқылы шешуге жүгінуі көңіл жүдетеді. Бүгінгі таңда соғыстың бір түрі және өте аяусыз, қатыгез түрі – дін атын жамылып тұтанды. Адамдарды қойша бауыздап, қыз-келіншектерді жезөкшелік жолға мәжбүрлеген соғыс сипаты діншілдердің емес, нағыз «дінсіздердің» ісі екендігі айдан анық. Жекелеген елдерде орын алып отырған бұл жағдайлар әлем елдерінің жүйкесіне жүк түсіруде. Сонымен бірге, әртүрлі жағдайлар мен мәселелерге қатысты алып державалардың өзара қырғи-қабақ қатынасқа түсіп, түрлі экономикалық санкциялармен «соғысуы», қару-жарақ түрлерін жанталаса жетіл­діріп, тіпті, ядролық қару қорын молайтуға ұмтылуы біздің бүгінгі заманымызға әдемі, уайымсыз, қауіпсіз өң-сипат беріп тұрған жоқ. Вашингтон қаласындағы айтулы саммитте Елбасымыз Нұрсұлтан Назарбаев соғыс, оның зардабы мен зияны, соғысты болдырмау үшін жасалатын жұмыстар жөнінде толыққанды айтты. Ғалымдардың есебі бойынша 15 мыңнан астам соғысты, яғни әр жыл сайын 3 соғысты бастан өткеріп келген жер өркениетіне, әлемге тағы бір қауіптің тө­ніп тұрғандығын ескертті. Ха­лықаралық қатынастарда ымы­рашылдықтан гөрі жанжалдасу тәуекелділігінің артып тұр­ғандығына күйзеліп, ядролық қаруды таратпау жөніндегі шарттың өз міндеттерін толық орындай алмай отырғандығына, халықаралық лаңкестіктің айылын жимай, жан-жағын уысында ұстауға өршелене ұмтылып келе жатқандығына қынжылды. Планетамыздың тіршіліксіз қоқыс үйіндісіне айналмауы үшін барлық мемлекеттердің бәсекелестік пен жалған ұранға ырық бермей, сабырмен іс қылу қажеттігі айтылды. Ядролық қарудың қасіреті – біздің бүгінімізге ғана емес, ертеңгі, тіпті, болашақтағы ұр­пақтар өміріне балта шабатын аса залалды сипатқа ие. Қандай аса маңызды мәселе болмасын, оны ядролық қарудың күшіне сүйеніп шешуден бас тартқан жөн. Себебі, ядролық қару арқылы мәселе шешілгенмен, бір ел «батыр» атанғанмен, ол байлықтың да, ол «батырлықтың» да жемісін көретін жан баласы табылмай қалуы ғажап емес. Адамзаттың құрбандығымен келген жеңістің игілігін көру ешкімге бұйырмауы да мүмкін. Сондықтан, Елбасы осы жәйлердің бәрін ескерте келе, сорақылықтардың алдын алудың, соғысты болдырмау үшін жұмыстанудың жолдарын ұсынды. «XXI ғасыр: соғыссыз әлем» атты көлемді бағдарлама қабылдап, соғысты жою ба­ғытында үйлесімді қарым-қатынас, бірлескен жұмыстарды нақтылап отыру қажеттігін айтты. Ядролық қаруды жетілдіру нәтижесінің неге әкеліп соқты­ратындығын, аталмыш көлемді бағдарламаны қабылдаудағы мақсатты нақты үш түйінмен көрсеткен Елбасы ядролық қаруға қарсы әрекет ететін қоғамдастықтың негізгі бес бағытын ұсынды. Семей ядролық сынақ полигонын жауып, қуатты қару арсеналынан бас тартып, атом энергетикасын дамытуды МАГАТЭ аясында жоспарлап отырған мемлекеттерге арнап төмен байытылған ядролық отын банкін құрған Қазақстан БҰҰ Бас Ассамблеясының Ядролық қарудан азат әлем құру туралы жалпыға ортақ декларация­сын қабылдауына бастамашы болды. Жаппай қырып-жоятын ядролық, химиялық, биологиялық қаруларды таратпау ісінде ізгі бас­тамаларымен танылып жүрген Қазақстанның Президенті АҚШ-тың мінберінен тағы да маңызды бастамасымен көрініп, ғаламдық қауіпсіздік, ғасырлық тыныштық тұрғысында аса қажетті ойларын ортаға салды. Шетелдік бұқаралық ақ­парат құралдарының назарына ілігіп үлгерген бейбітшілік бас­та­масы­ның кең қолдау табатыны­на се­нім­діміз.  Мәнет ШЫРАҚБАЙ, «Жауқазын» балалар бақшасының меңгерушісі, Түпқараған аудандық мәслихатының депутаты Маңғыстау облысы, Түпқараған ауданы, Ақшұқыр ауылы