Гүлорда

Елорда қалы кілемдей құлпырып тұр. Жайқалған желек, айналадағы қызыл-жасыл гүлдер ел мерейін өсіреді. Досты қуантып, тілеулес жандардың жүрегіне жылылық ұялатады. Кезінде: «Аязы – қатты, жері –сортаң, топырағы – құнарсыз», дегендер, гүл өсірудің нағыз технология­сы Астанада қалыптасқанына куә болды. Бас қалада гүл отырғызу жұ­мыстары мамыр айында басталып, әлі күнге дейін жалғасып келеді. Қаланың жасыл желегіне жауапты «Астана көгал­дандыру» АҚ мекемесі биыл 162 288 шаршы метр жерге гүл отырғызу жос­пар­ланғанын айтады. Оның ішінде біржылдық және көпжылдық өсімдіктер, 25 мыңға жуық раушан гүлінің көшеті бар. Ал, қала гүлбақтары мен көше гүлзар­ларын әрлеу үшін 7 млн. 700 мыңнан астам гүл егілген. Кез келген жоба идеядан бас­тау алатыны белгілі. Сол секілді елордалық гүл өсірушілер қаланы сәндеуде адам мен табиғат, технология мен дәстүр, зат пен түр арасындағы үйлесімдікке баса назар аударады. Нәтижесінде ашық алаңдарды жобалаудағы тәжірибе жыл өткен сайын жетіліп келеді. – Мына гүлдердің бәрі өзіміз­дің жылыжайда өсірілген. Көздің жауын алатын гүлтөсемнің жасалуы оңай шаруа емес. Отыр­ғызыл­ған гүлдер­дің түр-түсінің өзінен мерекелік салтанат сезілуі тиіс. Ол үшін түстерді тиімді қол­данып, гүл кілемдердің оюын айқындаймыз. Ажарын ашу үшін ақ мәрмәрдің қиыр­шық тас­тарын төсейміз. Ұлттық бояуымыз­ды көрсететін оюларды білікті де білімді дизайнерлеріміз жасайды, – дейді саябақты безендіруге жауапты қызмет­кер Гүлнәр Сыздықова. Айта кету керек, әлем елдері астана­ларының әрқайсысының өздеріне тән сипаты бар. Бірі көне ғимараттарымен танылса, бірі тарихи нысандарымен, енді бірі қайталанбас ескерткіштерімен ерекшеленеді. Ал, біздің елорда алуан-алуан гүлдерімен көр­ген жанның жанарында ұзақ сақталады. Мамандардың пікірінше, елор­даны көркейтуге көбіне бір­жыл­дық өсімдіктер қолданы­лады. Сол гүлдердің тамыры жай­қалғанға дейінгі күтімі бір­­неше кезеңдерді қамтиды, аса төзім­ділікті қажет етеді. Гүл­зар­лар­ды сапалы екпе гүл кө­шет­тері­­мен қамтамасыз ету үшін қалада 2 жылыжай кешені жұ­­мыс істейді. Онда 3 174 700 бір­­­жылдық және 800 000 кілем тәріз­ді гүл көшеттері өсіріледі. Жы­лы­­жайда шырайгүлдің 16, бар­­қыт­гүлдің 3, алиссиумның 2, арыс­­­тан ауыздың 5, виоланың 11, нар­­­қай­сардың 5 түсі бар. Жалпы, 85 түр­­лі гүлдің тұқымы егіледі екен. Әрине, гүл өсірудің маша­қаты көп. Жерді өңдеу, тұқымды егу, суару, желдету, қопсыту, отау, тыңайту, таңбалау секіл­ді жұ­мыс­тарға 1800 адам тартыл­ған. 253 арнаулы техника жұмыл­дырылады. Елордалықтарға, әсіресе түрлі пішіндегі жержамылғы гүлдері ұнайды. Қалемшелеу әдісімен өсі­рілетін алуан гүлдердің жиынтық саны 800 000-нан асатын көрінеді. Олардың қатарында альтернантера, седум, цинерария, эхеверия, қамыс, сенеция, бозот және тағы басқа гүлдер­дің түр-түрлері бар. Қаланың сәнін келтіріп тұрған піл, керік, тасбақа, хоккей ойыншысы, «Табиғатты аяла» композициясы, жер шары, түйелер, құмыра, футбол добы және басқа да жасыл мүсіндердің сырты осы гүлдермен безендіріледі. «Мұндай жасыл сұлбалар­ды жасау­дың өзіндік тәсілі бар. Алдымен темір сымнан қаңқа­сын жасаймыз. Оның ішін топырақ­пен толтырамыз. Сырты тор­мен қым­талып, гүл отырғызатын қа­лың материалмен көмкеріледі. Сурет­шілер сызып берген жобамен гүлдерді рет-ретімен отыр­ғы­за­мыз. Гүлдер тығыз орна­лас­қан­дық­т­ан, сұлбамыз әдемі көрінеді. Көбіне альтернантера, цинерария, сантолина секілді гүл түрлерін қолданамыз. Мәселен, бір ғана піл бейнесін жасау үшін 160 мың дана гүл егіледі», – дейді жылыжай агрономы Мария Царева. Оның айтуынша, тік көгалдан­дырудағы гүлзарлармен бірге 19 сәндік фигураға 643 мыңға жуық төселмелі кілем тәріздес өсімдік өсірілген. Бүгінде «Президенттiк» бақ, «Арай», «Жерұйық» саябақтары, «Ақорда», «Қазақ елі» алаңдары мен «Шабыт» шығармашылық сарайы, «Студенттер» саябағы мен қалалық әкімдік, Абай ескерт­кішінің аумағы және тағы басқа жерлер ұзатылған қыздың жасауындай жайнап тұр. Бұл ерен еңбектің, ортақ бей­неттің арқасында жазық дала­мыздың жасыл желекке айналып келе жатқанын айқындайды.

Елорда маңы – ен тоғай

Елорданың жасыл белдеуі Елбасының үнемі назарында екені жұртшылыққа етене таныс. Бас қаланың сәніне айналған жасыл желекті орман алқабының жыл сайын кеңеюі – осының дәлелі. Отандық ғалымдар орман шаруашылығындағы соңғы жетістіктерді пайдалана отырып, сортаң даланы жайқалтып тастады десек артық айтқандық емес. Бұйыртса, 2020 жылға қарай оның көлемі 100 мың гектарға жететін болады. Сонау, 1997 жылдан бері жүр­гізілген ерен еңбектің арқасында Астана айналасына егілген жасыл желек 70 мың гектарға жеткен. Орманда тек ағаштың түрлері ғана емес, аң-құстар пайда болды. Бүгінде 9,6 миллион ағаш пен 2 миллиондай тал-терек орманның сәнін келтіріп тұр. Ал, 2017 жылдан 2030 жылға дейін қосымша 9820 гектар жерге орман ағаштарын отырғызу көзделіп отыр. Сөйтіп Астананың «жасыл белдеуі» Бурабайдың бергі жағындағы Ақкөл ормандарына барып қосылмақшы. Ауқымды үш бағыт бойынша, атап айтқанда қалыптасқан аймақтардағы жасыл желекті одан әрі дамыту, қала аумағындағы бос жатқан жерлерге ағаш түрлерін отырғызып, игеру және демалыс орындарымен қамтамасыз ету – «Жасыл аймақ» мемлекеттік коммуналдық кәсіпорнының мойнында. Президент қаулысымен 2002 жылы құрылған мекеме қысы қытымыр, климаты құбылмалы өлкемізде қолдан орман тұрғыза білді, ал мамандар шұғыл континентті климатты жазық далада кең масштаб­ты орман алқабын құру оқиғасы бұған дейін болмағанын алға тартады. Рас, елорданы айналдыра ағаш егу ауа райының қолайсыздығын азайтты. Арқаның буырқанған аязы, аңызақ желі «жуасып», сортаң топырағы нәрленді. Ормандағы ең алғаш отырғызылған көшеттердің биіктігі 15-20 метрге дейін жеткен. Жылда 5 мың гектар аумаққа көшет отырғызылатынын ескерсек, алқап қаншалықты өркендеп келе жатқанын аңғаруға болады. Мұнда қарағай, қайың, шегіршін, қарақат, шие, жиде ағаштары жайқалып тұр. Орманшылар ағаш екпес бұрын, алдымен жер таңдайды. Зерттеу жұмыстарын жүргізеді. Қай ағаштың қай маңда тамыр жаятынына көз жеткізген соң барып, іске кіріседі. Саялы бәйтерекке айналса да, күтіп, баптайды. Жылдың барлық мезгілінде де ерекше күтімге алынады. Президент өз сөзінде, елімізде орман өсіру кәсібі іргелі ғылымға айнал­ғанын айтқан еді. Өйткені, сулы жерде ағаштар еркін қанат жайса, құрғақ жерден ылғал табу тек ғылымның жемісі. Дәл қазіргі кезде ауқымды жобаның екінші кезеңі басталған. Сондай-ақ, бас қаладан бас­тау алған «жасыл белдеу» жобасы елі­міз­дің барлық өңірінде қолдау тапты. Ел­ді мекендер Астанаға қарап бой түзеді. Тағы бір қуантарлығы, Астананың жасыл белдеуі ортасында «Сафари» саябағы бой көтерген. Сафари-парк қала қонақтары мен тұрғындарға әсем табиғатты, аң-құстарды тамашалауға мүм­кіндік береді. Сонымен қатар, ел аума­­ғында орналасқан аң шаруа­шы­лы­ғын жандан­­дыруға септігін тигіз­бек. Аумағы 300 гектар жерді алып жат­­қан демалыс саябағында аң-құс­тың түр-түрі бар. Әсіресе, елік, түлкі, қар­­сақ, қоян секілді аңдарды көптеп кез­дес­тіруге болады. Оған қоса жыл са­йын қырғауыл ұшырылып, марал жіберіледі. Орманы бар өңірдің байлығы да мол болады. Ағаш егу, гүл отырғызу, аң­дарды қорғау, құстарды көбейту, бы­лай­ша айтқанда экотуриз­м­нің эле­мент­тері. Еліміздің мәртебесін тағы бір ас­қақтататын «Экспо-2017» халық­аралық мамандандырылған көрмесіне келген қонақтарға осы байлығымызды паш ету жопарда бар көрінеді.

Жерсіндіру технологиясы жетілдірілді

Аманжол КЕБЕКБАЕВ, «Астана көгалдандыру құрылысы» АҚ бас агрономы: Біздің басты мақсат – Астананың эколо­гия­лық­ жағдайын барын­ша жақ­сарту. Осы уақыт­қа дейін түр­лі бағ­дар­ла­­ма­­лар қа­был­да­н­ды, ар­нау­лы шара­лар жүр­гі­з­іліп ке­леді. Топы­рақ­тың құна­ры, ауа райы­ның жай­­сыздығы ғылыми із­деніс­ті қажет етті. Нәти­же­сін­­де климаты қатал аймақ құл­­пырып шыға келді. Әсем шаһардың шырайын келтіру үшін нәзік гүлдердің бабы барынша күтімді қажет етеді. Биыл Алматы ауданында – 50 мың шаршы метр, Есіл ауданында – 90 мың шаршы метр, Сарыарқа ауданында 20 мың шаршы метр жерге гүл егіледі. Біздің мекеме елорданың жас көшеттерін отырғызып қана қоймай, оны бағып-қағумен айналысады. Сондықтан, жүктелген міндеттерді орындау үшін мекеме құрамында көгалдандыру құрылысы, күрделі құрылыс, тәлімбақ, жылыжай шаруашылығы, ландшафттық-жобалау шеберханасы, бас инженер қызметі сияқты 15 қызмет түрі іске қосылған. Біз елорданың қатаң топырақты-климат­тық жағдайларын ескере отырып, ірі ағаш­тарды жер кесегімен қоса жерсіндіру технологиясын қолданамыз. Яғни, ағаш арнайы контейнерлермен тасымалданып, егілу жерінің топырағы 100 пайыз ауыстырылады. Егілетін материал КЕЙС және ОПТИМАЛ арнайы мама­н­данған техникалар көмегімен дайындалады. Көшет егу келесі тәртіппен жүзеге асырылады: жер телімін бөлу, егу орындарын қазу, жарамсыз жерді тасып әкету, дренаж төсеу, көшетті орналастыру, сүйеу қазығын қағу, құнарлы өсімдік топырағын араластыру, қазыққа байлау, су құюға арналған жиегін жасау, суару, жабындау. Астанада ағаш пен бұта отырғызу меке­меміздің тәлімбағында дайындалатын жеке отырғызу материалы есебінен іске асатынын ерекше атап өту керек. Ол – кеңес заманынан сақталып келген, аумағы 349 гектарға тең, Орталық және Солтүстік Қазақстанда ғана емес, тұтас республика көлемінде 600 мыңға жуық түрлі ағаш көшеттерін өсіретін бірден бір ірі тәлімбақ саналады.

Сұлулығы көз суырады

Мерей МЕЙІРБЕКОВ, қала қонағы: – Бүгінде әлем ел­дері «жасыл экономи­ка­ны» дамытуды бас­тап кетті. Ол дегеніміз эко­логиялық ахуалды қалып­тастыру, алып зауыттардан шыққан у­лы түтіндерді залал­сыз­дандыру, қоршаған ор­та­ны адамзат игілігіне ай­нал­дыру. Бұл ретте қала­ның бастамасы жаман емес деп ойлаймын. Сәні мен сәулеті келіс­кен ғи­ма­рат­тар ғана емес, жасыл желегі де қуан­тады. Астана көшелері мен саябақтарында өсіп тұрған сан алуан гүлдер нағыз сұлулықтың символы. Әсіресе, «Президент» саябағы ерек­ше құлпырып тұр. Күйбең тірліктен шар­шағанда, жанға жайлы, көңілге медеу болатын нағыз демалыс орны деп білемін.

 Көкпен көмкерілген көркемдік

Әсел ЖАЙНАҚОВА, елорда тұрғыны: – «Бір тал кессең, он тал ек», деген бабалар аманаты бар. Осы аманат үдесінен шығып, айналамызды жасыл желекке айналды­ра берсек, келешектің де бізге айтар алғысы шек­сіз болар еді. Қаланың таза­лы­ғы­на әр тұрғын жауапты болса екен деймін. Отбасымызбен жыл сайынғы сенбіліктен қалмаймыз. Айналаны тазалап, ағаш егіп, оны суарып, бір кісідей көмектесеміз. Менің ойымша, елорда­ны көркейтуге әрбіріміз борыш­тымыз. Осыны ұғынғанда ғана бас шаһарымызды көкпен көмкеріп, гүлмен кестелей аламыз. Бетті әзірлеген Гүлмира АЙМАҒАНБЕТ, журналист