Бұл туралы Ұлттық банк төрағасы Данияр Ақышев журналистерге берген баспасөз конференциясында да айта келіп, теңгенің қысқа мерзімді бағамы қазір биржадағы сұраныс пен ұсынысқа қарай белгіленетінін айтқан еді. Мысал ретінде бас банкир осыдан бірер апта бұрынғы ахуалды еске алды. Наурыз айының басында аздап төмендеген мұнай бағасына қарамастан, теңгенің құны көтеріле түскен болатын. Өйткені, нарықтағы саудагерлер теңгеге ұзақ мерзімді бәс тігіп, жаппай сатып ала бастаған. Осылайша, сұраныстың көбеюі теңгенің нығаюына жол ашқан-ды.
2017 жылғы доллар-теңге қатынасы қалай болады дегенде сарапшылар екі түрлі факторды алға тартады. Бірі – мұнай бағасы, екіншісі – доллардың өзіндік құны.
Мұнай бағасының биылғы көрсеткіші өткен жылдың соңында шешілгендей болды. 2016 жылдың желтоқсан айында ОПЕК мүшелері мен ұйымға кірмейтін Қазақстан секілді өзге де мұнай экспорттаушы елдер 2017 жылдың 1 қаңтарынан бастап жылдың ортасына дейін мұнай өндіру көлемін тәулігіне 1,8 млн баррельге дейін азайту туралы ортақ келісімге келді. Осы келісім аясында Қазақстан да тәулігіне 20 мың баррель кем өндіруге міндеттеме алып, биылғы жылдың алғашқы үш айында оны артығымен орындап тастады. Үкімет отырысында сөз алған елдің Энергетика министрі осы туралы айта келіп, сәуір айында да өндірістің сәл азаятынын ескертті.
Жалпы, ОПЕК+ (ұйымға мүше және оған кірмейтін мұнай экспорттаушы елдер) елдері қазіргі таңда жоғарыда аталған міндеттеменің 93 пайызын орындап тастады. Соның ішінде, Қазақстанмен бірге Сауд Арабиясы да жоспарлы көрсеткішті асыра орындаса, Ресей әзірге өзіне тиесілі 600 мың баррельдің үштен бірін ғана қысқартып үлгерген. Ал ОПЕК+ комитетінің Кувейтте өткен отырысында ұйым басшысы Мұхаммед Баркиндо жұмыстың кестеге сай жүріп жатқанын айтып, қазіргі мұнай бағасына көңілі толатынын жеткізді. Дегенмен, әлгі келісімнің тек бірінші жартыжылдыққа ғана қатысты екенін ескерсек, жылдың ортасынан бастап мемлекеттер өндіріске қайта қарқын беріп, бағаны төмендетіп алуы мүмкін деушілер бар. Дей тұрғанмен, жақында Мәскеуге жұмыс сапарымен барған Ирактың мұнай министрі ОПЕК елдерінің аталған келісімнің мерзімін созуға мүдделі екенін айтып қалды. Яғни, биылғы жылдың соңына дейін ОПЕК+ елдері мұнайды 1,8 млн баррель кем өндіру туралы келісімді ұстап тұруы ықтимал. Дей тұрғанмен, қазір мүше мемлекеттердің ешқайсысы да алдын ала сөз бермей, әліптің артын бағып отыр.
Демек, 1 маусымға дейін мұнай бағасы қазіргі деңгейде, яғни долларына 50-54 доллар дәлізінде сақталмақ. Олай болса, теңге бағамының да айтарлықтай құбыла қоймасы анық. Дегенмен, ұлттық валютаның бағамына әсер етуші екінші фактор доллардың өзіндік құны да биыл мың құбылып тұр. АҚШ-тың Федералдық резерв жүйесі (ФРЖ) өкілдері жақында 2017 жылдың соңына дейін доллардың базалық үстемесінің 4 рет көтерілетіні туралы қауесет таратып, нарықты бір сілкіп алған. Бұған дейін, наурыз айының басындағы ФРЖ отырысында доллардың үстеме ақысы былтырғы 0,50-0,75 пайыздан 0,75-1,00 пайызға көтеріліп, нәтижесінде доллардың өзге валюталарға шаққандағы бағамы күрт өсті. Әсіресе, еуро мен фунт қатты зардап шекті. Әрине, ол кезде теңгенің бағамы кей сарапшылардың күткеніндей құлдыраған жоқ. Оны мамандар сол кездегі мұнай бағасының көтерілуімен түсіндіреді.
Екінші жағынан, доллардың базалық үстеме пайызын көтеру арқылы құнын арттырмақ болған ФРЖ-ға АҚШ-тың ішкі экономикасы да кедергі келтіруде. Зейнетақы жүйесіндегі қаржы тапшылығы мен жұмыссыздықтың өршуі, елдің тұтыну көрсеткішінің төмендеуі Америкадағы инфляцияға қарқын беруде.
Енді жыл соңына дейін ФРЖ-ның тағы алты отырысы өтіп, соның екеуінде доллардың базалық үстемеақысы көтерілуі тиіс. Инвесторлардың болжамынша, бұл шілде мен қыркүйек айларындағы отырыста болуы мүмкін. Олай болса, жыл біткенге дейін доллардың базалық үстемесі 1,25-1,50 пайызға дейін артпақ. Әрине, бәріне уақыт төреші...
Бауыржан Мұқанов,
«Егемен Қазақстан»
