Әуестік пен әбестік

Ана тілімізді шұбарламай сөйлейік, қазақ тілінде сауатты жазайық деп, өзге тілдерден енетін термин сөздерге басымыз қатып жүргенде, мына бір жайт тіліміздің тазалығына ашық нұқсан тигізгелі тұр. Бұрындары көше бойларындағы алабажақ атауларды, сауда үйлері мен түрлі тұрмыстық қызмет көрсету орындарының маңдайшаларындағы бөтен сөздерді түзету мұң болатын. Кейде тіпті оларға көзің түсіп кеткенде өзіңді Еуропаның бір бейтаныс қаласында келе жатқандай сезінетінсің. Бұл жерде нақты мынадай-мынадай орындардың аты деп әрине, ағылшынша атауларды қаздай тізіп көрсетуге болар еді, бірақ одан не пайда? Біздікі көрген-білгендерімізді жұртпен бөліссек деген ой ғана.
Егемен Қазақстан
11.08.2017 185

Мұны не үшін сөз етіп отырмыз? Өйткені, бұған қазір бірте-бірте көзіміз үйренгені соншалық үн-түнсіз қабылдай салуға дағдыланып бара жатырмыз. Егер ол осы қарқынмен кете берсе, түбі немен бітерін бір Құдай білсін? Бір кездері   көше бойларының ғана қателігі сияқты көрінген бұл «дерттің» біртіндеп жалпы қоғамның денесіне білінбей жайылып кетіп бара жатқанына дабыл қақпай болмайды. Обалына не керек, электронды поштамызға түрлі салалардан күніне сандаған баспасөз парақшалары қазақ тілінде келіп түсіп жатады. Бұқаралық ақпарат құралдарының аузына шайнамай жұта беретіндей етіп дайын мақалаларды жөнелтіп отырған ондағы әріптестерімізге атқарған қыруар жұмыстары үшін алғыстан басқа не айтамыз, әрине. Алайда, айтайын деген әңгімеміз олардың кәсіби шеберлігіне тікелей қатысты болғандықтан әуелі бізді мазалап отырған негізгі мәселеге көшсек пе деймін.

Соңғы уақытта, шынын айту керек, ақпарат құралдарында, әлеуметтік желідегі жазбаларда ағылшынша атаулар егіске ентелеген шегірткедей қаптап кетті. Бұлардың және мұрты бұзылмаған күйі, сол қалпында жарияланып жатқаны кім-кімді де ойға шомдырады. Ал ағылшынша атауларды өзгертпей қабылдай берудің ар жағында ана тілге деген құрметтің, жанашырлықтың азайған белгісі менмұндалап тұрған жоқ па дейсің ғой баяғы.  Бірақ бәрі бірдей олай деу-ден аулақпыз. Мысалы, «ЭКСПО» сөзінің өзін оқырманға түсінікті қаріпке салып алып пайдаланып жатқанымызда, ағылшынша басқа терминдер мен атаулар ондай икемге көне қоймайды деп кім айтады? Қонақ үйлер мен дүкендердің, т.б. орындардың атауларын, қызды-қыздымен кейде көркем туындылар мен фильмдердің аттарын аудар­май, сол күйінде жаза салуға жайбарақат қарайтын болып алдық. Бұлай жалғастыра берсек, жазбаларымызда орысша тіркестер аздай, енді ағылшынша ұзақ-сонар дәйексөздер өріп жүрмесіне кім кепіл?! Тіпті мына түрімізбен Чарли Чаплинді Charlie Chaplin, Уильям Шекспирді William Shakespeare деп адамдардың аттарына дейін түпнұсқадағыдай жазамыз-ау бара-бара. Сол шіркіндер біздің аты-жөндерімізді,  қазақша атауларды өзгертпестен, қазақ қоғамы тұтынып жүрген үлгімен бедерлер болса бір сәрі, мұндай үрдіс әлемдік тәжірибеде ежелден бар тәсіл екен дер едік. Әттең, бірақ олай емес қой.  

Мұндай өрескелдік ағылшынша атаулардың қазақ тілінде бір ізге дұрыс  жүйеленбеуінен орын алып отыр. Ең қауіптісі, баспасөз парақшасында жиі кездесетін ондай кірме сөздерді қымсынбай сол күйінде қонжита салуға соңғы уақытта өзіміз де бейім болып бара жатқанымызды жасыра алмаймыз. Өйткені қай жаққа бағыт түзей бастағанымыз жалпақ жұрттың көз алдында өтіп жатқан жоқ па? «Осындай жағдай тек бізде ғана орын алып отыр ма, жоқ әлде басқаларда да бар жайт па?» деген оймен өзгелердің өміріне көз жүгіртіп көргенімізде, бұл сабазыңыз алыс-жақын елдердің рухани алабын түп-түгел арам шөптей жаулап алыпты. Қайран  қазағымның кең-байтақ даласы-ай! Сырттан келген қонақтың бәріне құшағын айқара ашып, шуағын шашарда сондай кеңпейіл дарқан-ау, көл-көсір-ау. Құдай пейілді ешқашан тарылтпасын лайым деген қазақтың баласымыз ғой қашанда. Алайда, тіліміздің айдынына мұндай жомарттықтың қаншалықты пайдасы бар деп ойланып көрдік пе?  Қазақша судыратып оқып келе жатқанда кенет бөтен қаріп, мүлде бөлек сөз алдыңыздан кесе-көлденең шыға келгенде, тасқа тұяғы сүрінген аттай жарты жолда шоқалақтап қалмайсыз ба? Сондықтан әңгімеміздің соңын патриоттық рухта түйіндегіміз келеді. Әр қазақтың көкірегінде әрдайым оны бөтеннің бөзінен қорғар жауынгерлік рухқа толы қоңырау үні күмбірлеп соғып тұруын тілейміз. Әңгімеміз құрғақ болмас үшін мысалы баспасөз парақшасы арқылы тараған «Mega Silk Way», «EXPO 2017 Football Cup» атауларын алайық. Мұны «Мега Силк Уэй», «ЭКСПО 2017 Футбол Куп, не Кап» деп неге жазбасқа? Олай өзгерткен күнде «Біздің сөзімізді неге олай басқаша жазасыңдар?» деп сырттан біреу-міреу мұнымыз үшін мұқата қоймас.

Шектен тыс әуестіктің аяғы әбестікке, әнтектікке соқтырарын ежелден ер жүрек ата-бабаларымыз айтып кетпеп пе еді? Ал шеттен енген сөздерді қазақшаға аударып беру мәселесіне келсек, бұл одан мүлде басқа арнадағы әңгіме. Біздің бүгінгі айтпағымыз шет тілдерінен енген атауларға барынша абай болу мәселесі. Ана тілдің арасына бөтен сөз бен ажарсыз ажырықты араластырмау. Сонда ол тұнық, мөлдір, таза қалпында сақталады.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.05.2018

Азия ойындарында жүлдегер атанды

25.05.2018

Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Азаматтық мәселелері жөніндегі комиссияның кезекті отырысы өтті

25.05.2018

Алакөлге 15 маусымнан бастап пойыз жүреді

25.05.2018

Қармақшы ауданында жаңа мектеп пен балабақша ашылды

25.05.2018

Бақытжан Сағынтаев Қостанай облысындағы технологиялық жаңғыртумен танысты

25.05.2018

Атырау облысында бес мыңнан астам мектеп бітіруші үшін соңғы қоңырау соғылды

25.05.2018

Премьер-Министр Рудный студенттерімен кездесті

25.05.2018

БАӘ инвесторлары Атырау облысында жобаларды іске асыруға қызығушылық танытты

25.05.2018

Соңғы қоңырау сыңғыры

25.05.2018

Қызылорда облысында қосалқы станцияның құрылысы аяқталды

25.05.2018

«Сыр дарыны» медалімен марапатталды

25.05.2018

Қазақстан құрамасы дзюдодан Қытай Гран Приінен 3 медаль алды

25.05.2018

Рудныйда Бақытжан Сағынтаевқа «Ақылды құс фабрикасы» жобасы таныстырылды

25.05.2018

Бақытжан Сағынтаев Қостанай облысының аграршыларымен кәсіпкерлік туралы жаңа заңды талқылады

25.05.2018

Азаматтардың барлық санаттарына арналған арзан пәтерлер сатыла бастады

25.05.2018

Асқар Мамин Петербург халықаралық экономикалық форумына қатысты

25.05.2018

Демалыс күндері Астанада күшті жел соғып, бұршақ жауады

25.05.2018

Қазақстан ғалымдары ойлап тапқан жаңа құрылғы сынақтан өтіп жатыр

25.05.2018

Сенатта балық шаруашылығын қолдау шараларын нақтылау ұсынылды

25.05.2018

Астана мектептеріндегі соңғы қоңырау: Ж.Жабаев атындағы 4 мектеп-гимназиядан фоторепортаж

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Діни еркіндік пен бетімен кетушілікті ажырата білейік

Қазақта «Дінің тұрсын дін аман» деген ізгі тілекке негізделген, жамағат жиі айтып жүретін нақыл сөз бар. Осы нақылдың ішкі өзегіне тереңірек үңілетін болсаңыз, оның мән-маңызының қаншалықты жоғары екенін аңғармай қалуыңыз мүмкін емес.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Жаһандық экономика жаңғырығы

Соңғы жылдары әлемдік экономикада өсім көлемі төмендеп, халықаралық сауданың даму қарқыны баяулағаны мәлім. Отандық сарапшылардың пайымдауынша, жаһандық саясаттағы қатынастардың күрделене түскеніне байланысты биылғы жылы да экономикалық көрсеткіштер көңіл көншітерлік деңгейге көтерілмеуі мүмкін. 

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

Музей – тарихпен тілдесу мүйісі

Аспан асты, жер үстінде өсіп-өн­ген қай халықтың болмасын адамзат тари­хы­нан алар орны олардың ғаламдық өрке­ниет көшін ілгерілетуге қосқан ірілі-ұсақ­ты жетістіктерімен өлшенері талас тудырмаса керек. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе мамандық таңдауда емес, оқу бітірген соң жұмыс табуда

Абайдың жиырма бесінші сөзіндегі «Мына мен айтқан жол – мал аяр жол емес. Құдайдан қорық, пендеден ұял, балаң бала болсын десең – оқыт, мал аяма! Әйтпесе бір ит қазақ болып қалған соң, саған рақат көрсетер ме, өзі рақат көрер ме, яки жұртқа рақат көрсетер ме?» деген қағидаға табан тіреген қазақ ұл-қызын оқытуға ұмтылумен келеді.       G M T     Определить языкАзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский   АзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский                     Звуковая функция ограничена 200 символами     Настройки : История : Обратная связь : Donate Закрыть

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Мектеп вальсі туралы ой

Соңғы қоңырау – мектеп бітіруші түлектердің жанын тербететін аяулы сәт. Алабұртқан сезім, алып-ұшқан арман, үміт пен күдік. Одан өзге? Мектеп вальсі. Иә, мектеп вальсі туралы әр жүрек түкпірінде жазылмаған бір-бір шығарма бар шығар. Бұл – мектеп қабырғасымен, дос-құрбылармен ғана қоштасу емес, іште бұғып жатқан мөлдір, алғашқы алақұйын сезімдермен де қоштасу.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу