Сол бір сұрапыл шабыс…

Марат Сатыбалдиев – қазақ велосипедшілерінен шыққан тұңғыш әлем және КСРО чемпионы!
Егемен Қазақстан
15.08.2017 1954

Ол 1985-1990 жылдарда Кеңес Одағының 5 дүркін чемпионы болды. Мұндай биікке Мараттан басқа бірде-бір қазақ веложүйрігі жеткен емес. "Қазақ күрес пен боксқа ғана бейім, қалған спорт түрлерінен оларға несібе жоқ", деген «әу­лие­лер» кешегі Кеңес Одағы тұ­сында аз болған жоқ. Дәл осылай ойлайтын «білгіштер» қазір де бар. Тіпті өз қазағымыздың спорттан нан жеп жүрген кей­бір дөкейлері осы пікірді қос қолдап қуаттайды. Ал терең ойлап қарасаңыз, өз халқы туралы мұндай кемсітушілікке бой ұсыну − кешегі империя тепкінімен қанға сіңген құлдық сананың салдары немесе ата жұртының табиғатын терең білмегендіктің әсері. Әйтпесе, аяқ-қолы қысқа жапондар жү­зуден Еуропаның сырықтай жігіт­терінен қалай озып жүр?! Немесе осыдан жиырма жыл бұрын штанга мен күрестің маңайынан көрінбеген қара нәсілді жігіттер кейінгі жылдары әлемдік додаларда олжа сала бастады. Асылы, қай нәрсенің де көзін біліп, бабын табатын маманың болсын де.

Марат қазақтың қай салаға салсаң да жарып шығар ерекше қасиетін мұқым дүниеге, оның ішінде Алаш жұртының өзіне қолмен қойғандай дәлелдеп берген саңлақ ұлдарымыздың бірі әрі бірегейі. Бұлай дейтініміз: біздің халықтың ұл-қыздарының кеңес тұсында велосипедке деген аңсары күшті бола қойған жоқ. Талай жарысқа барып жү­ріп, алда-жалда бірлі-жарым қа­зақ спортшысын кездестірсек, нағашымызды көргендей қуа­натынбыз. 
Ал велосипедші Марат Сатыбалдиев Кеңес Одағының чемпионаттарын бидайықтың көл жайқаған жалғызындай армансыз дуылдатты. Ойлап қараңыз, сол тұста 286 миллион халқы бар Кеңес Одағында спортшы велосипедшілер саны ондаған мыңнан асып жы­ғы­латын. Солардың ішінде қа­зақтың үлесі жарты пайызға да жетпеуші еді. Осыншама қалың талапкерден суы­рылып шыққан өрен жүйріктер 1985-1990 жылдары біздің жалғыз Мараттың шаңына ілесе алмады. Сатыбалдиев КСРО-ның бес мәрте чемпионы! Одақ чем­пионаттарындағы күміс, қола жүлделерімен қоса, КСРО кубо­гының жеңімпазы.

Бұл Мараттың жеңісінің алғашқы белесі ғана. Оның әлем чем­пионы атанған кезіндегі кө­ңіл күйімізді тілмен жеткізу қиын. 
1989 жылы тамыздың 20-сынан 21-іне қараған түні ұйқыда маза болған жоқ. Таң бозынан теледидарға телміріп, радиоға құлақ түрумен болдым. Әлі есімде, таңғы сағат 7-ден 9 ми­нут өте бере Мәскеудің ор­талық теледидарынан Марат бауырдың әлем чемпионы атан­ғанын естідім. Көз шарасына ыстық жас іркілді. Тар ғана пәтер байтақ даладай кеңіп сала берді. Қойын дәптердегі: «1989 жылы тамыздың жиырмасыншы жұлдызында құрдасым Марат Сатыбалдиев велосипедтің со­ңына түскен қазақ жастарынан бірінші болып әлем чемпионы атанды...» деген жазу әлі күнге дейін ыстық көрінеді. 

Cодан Маратты тағатсыздана тостым. Алматыға жеткенін естіген бойда «Динамо» спорт қоғамына, біледі-ау деген адам­дарға телефон соқтым. Біразға дейін нақты хабары болмады. Ақыры, не керек, Алматыдағы «Динамо» қоғамының қонақ­үйінде жолықтық.
Қарапайым ғана қараторы жігіт. Әлем чемпионымын, деп мардымсу, кеуде керуден аулақ. Байыпты, тұйықтау кө­рінді. Көкейде жүрген біраз сауалды ортаға салдым. Марат ықыласпен жауап беріп отырды. 
Сол күні түн жарымында 92-автобуспен әуежайға жетіп, Қы­зылордаға шығарып салдым.

... Әлем чемпионатына жер шарының әр қиырынан маңдайы жарқыраған 48 жүйрік жиналған екен. Олардың ішіндегі ең атақ­тысы Олимпиада және әлем чемпионы, италиялық Фрост болатын. Ауыздығымен алыс­қан голландиялық Пелен, мек­сикалық Яшимат, тағы бір ита­лиялық жүйрік Балдато... Қыс­қасы, 50 шақырымға жа­рысқан спортшылардың ішінде осалы жоқ. Жарыс ережесі бойын­ша веложүйріктер 30 аралық мәресі бар тақтай жолды айнала құйын-перен заулауы керек. Әрбір аралық мәре тұсында спортшылар педальды жаныға басады. Себебі, аралық мәреден мойны озық өткен спортшыларға ұпай жазылады. Ақыл-айлаң өзіңнен сынық сүйем озып отырмаса, опық жеуің оп-оңай. 

Марат тас-түйін. Шүу дегеннен құйындатып тартқан тарланбоз бауыр мәреге жеткенше тізгін тартқан жоқ. Аралық мәре сайын ұпайын үстеп отырды. Мұндай сұрапыл шабыс үстінде қарсыластары Сатыбалдиевке түк қайран жасай алмады. Біздің бауыр күміс жүлдегер Балдатодан 12 ұпайға қара үзіп кетті.

Иә, Марат бұл жеңісімен қазағының аламан бәйге десе, жанып түсетін қасиетін жалпақ дүниеге қапысыз дәлелдеді! Ол әлем чемпионы атанып қана қойған жоқ, сол тұстағы империя бұғауында ғұмыр кешкен қазағының мерейін өсіріп, руxын көтерді. Ол кезде Алаш баласының әлемдік деңгейдегі әрбір жеңісі біз үшін сондай ыстық, сондай мәртебелі көрінетін. Себебі, біздің бауыр­лардың дәл осылайша жер­жаһанды дүркіретіп олжа салуы деген тым сирек, қазақты сағындырып, үздіктіріп барып қолға қонатын бақ құсы тәрізді еді. Сатыбалдиев қазақ ұландары жатырқай қарайтын, өзгелердің меншігіндей көрінетін велосипедпен әлемдік чемпионатта озып шыққанда мыңдаған қаракөз қандастарымыздың бө­лек бір әсерді, бөлек бір жан толқынысын бастан кешіргені кү­мәнсіз.

Осы екпінмен біраз дуылдады. Қызылорда басшылығы үш бөлмелі пәтер сыйлады. Кеңес Одағының партия хатшылары мінетін су жаңа «Волганы» кезексіз тақымына басты. Тегін емес, 16 мың сомға, өз құ­нына сатып алды. «Волгасы» талай­лардың көз құртына айналды: 50-60 мың сомға сат деп қыр соңынан жүгіргендер аз болған жоқ. Сорғалатып төккен маңдай тердің жемісі емес пе, ешкімге қимай, өзі мініп алды. 

Ақылгөй бабаларымыз ер жігіттің басында дәурен тұра бермейді деген ғой. Тоқсан бірінші жылы спортты доғарған Марат Қуанбайұлы далада қалғандай күй кешті. Он бес жыл алаңсыз жарыс қуыпты. Бар шы­ғынын үкімет көтеріпті. Әуелі бапкер болсам деп ойлаған. Жа­лақысы мардымсыз. Үш ай сен­деліп жүрді де, намысқа басты.

Оның тәуекелі заманның апай-топай тұсына дөп келді. Әуелі қырғыздардан жапон маг­нитофонын, шеттің кір жуатын ұнтағы мен балалардың киімін, люстра... таси бастады. Алматының шетіндегі «барахолкадан» орын алып, әкелген затын өзі сатты. Әуелде жұрт танып қоя ма деп ұят қысқан. Бірте-бірте «отбасымды жарты құрсақ күйге түсіргенше, нан тапқаным абзал», деген ойға нық бекіді. Ұзамай Алматының батыс жағындағы базарға Қытай мен Түркияның тауарын әкеле бастады.

Одан кейін Германиядан көлік тасуға кірісті. Мыңдаған ша­қырымды жалғыз еңсерген, ұйқысыз, мазасыз күндер, жолда рэкет ұшырасып, жүректі қауіп меңдеген сәттер қазір көр­ген түстей. Осылай, өзін шар­қайрақтай жанып жүріп бизнеске біржола бауыр басып кетті. 
Екеуміз сирек те болса кез­десіп тұрамыз. Сол баяғы сабырлы қалпы. Көп сөзге жоқ. Қазақтың спорт тарихына тың­нан түрен салған Марат құрдас осы мінезімен жаныма жақын, көңілге ыстық.

Қыдырбек РЫСБЕК 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.01.2018

Кабулдегі террорлық шабуылда 18 адам қаза тапты, соның біреуі Қазақстан азаматы

21.01.2018

Баянауылдың аэродромын аяқтау үшін 250 млн теңге қажет

21.01.2018

Павлодарда металлургтерге 10 көлік берілді

21.01.2018

Алексей Полторанин әлем кубогы кезеңінде топ жарды

21.01.2018

Аязға байланысты үш өңірде жол жабылды

21.01.2018

Павлодарда коттедждер кенті салынады

21.01.2018

Биыл Өскеменде 30 аула абаттандырылады

21.01.2018

Ертең Солтүстік Қазақстан облысындағы мектептерде сабақ болмайды

21.01.2018

Астанада энергетикалық кешеннің алдағы қатты аязға дайындығы тексерілді

21.01.2018

Түпқараған ауданында сүт зауыты ашылды

21.01.2018

ОҚО-да биыл «Индустрияландыру картасы» шеңберінде 9 жоба іске қосылады

21.01.2018

Өскемен мен Аягөздегі әскери бөлімдер жауынгерлік даярлықтарын пысықтады

21.01.2018

Ольга Рыпакова турниріне 8 мемлекеттің жеңіл атлеттері қатысты

21.01.2018

Ақтөбедегі автобус өртінен қаза тапқандардың толық аты-жөндері белгілі болды

21.01.2018

Алматыда «Ұлы Дала саздары» атты концерт өтеді

21.01.2018

Қазақстанның төрағалық етуімен Қауіпсіздік Кеңесінде министрлік деңгейінде дебаттар өткізілді

21.01.2018

Білім басқармасы ауа райы жағдайына байланысты сабақтарды тоқтату қалай қабылданатынын мәлімдеді

21.01.2018

Сыртқы істер министрі Нью-Йоркте бірнеше кездесу өткізді

21.01.2018

Қазақстан арқылы Әзербайжанға жөнелтілетін Қытайдың жүк пойызы жолға шықты

21.01.2018

Оңтүстік өңіріндегі көне қалалар бойынша деректі фильм түсірілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Дархан ӨМІРБЕК, «Егемен Қазақстан»

Сөз еркіндігі және балама пікірге төзімділік

АҚШ-та білім алып жүргенімізде екі апта бойы сөз бостандығы абсолют­тік болуы тиіс пе деген тақырыпты тал­қыладық. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ғажайып жаңалықтар

Заманауи экономиканың дамуы адамзатқа орасан зор жаңа мүмкіндіктер ұсынатындығын, соған сай экономиканың кейбір дәстүрлі салаларының түбегейлі өзгеріске түсетінін қазірдің өзінде байқауға болады. Тек бір ғана ауыл шаруашылығын алып қарайықшы.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Қайдасың, менің ертегім?!

Алпысыншы жылдардың басында мектеп табалдырығын аттаған біздің толқынның бала қиялын баураған ғажап – қазақтың ертегілері мен батырлар жыры еді-ау. Сол кезде сол бір ғажайыптар әлемінен санамызға сің­ген сансыз суреттер бұл күнде сағындырып, сабырымызды сарқып ішкендей болады. Сондағы небір керемет сиқырларды көруге көңіл ынтығып, көкірек көзі құмартып, құштарлана ашылғандай күйге енеті­німіз бар.

Дархан ҚЫДЫРӘЛІ, «Егемен Қазақстан»

Тажалды тізгіндеудегі байыпты бітімгерлік

Вашингтондағы кездесулер жоғары деңгейде өтті. Әлемнің белді, белгілі ақпарат құралдары да ол туралы жарыса жазуда. Маңызды кездесулердің өзекті тұсы – Қазақстанның ядролық қаруды таратпау жөніндегі табанды ұстанымы мен байыпты қызметін жоғары бағалау болды. Бұл іс жүзінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың жаһандық бейбітшілікті сақтау мақсатындағы жеке бастамалары мен осы бағыттағы қажырлы қызметіне, әлем­дік деңгейдегі қайраткерлік болмысы­на берілген баға деп пайымдаймыз. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Тілді кез келген жаста үйренуге болады

Әлемде қанша тіл болса, адам сол тілдерді үйренуге ұмтыла береді жә­не бұл қызығушылық ешқашан тоқ­тамайды. Әрине кейде бір тіл басқаларына қарағанда маңызды, танымал, оңай, әдемі болып көрі­нуі мүмкін. Дегенмен адамның қы­зығушылығы мен сүйіспеншілігі ой­ға келмеген тілдерді де үйренуге жетелейді.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу