16 Тамыз, 2017

Ақиқат пен ашықтық керек

203 реткөрсетілді

Ел болған соң адамдар арасында дау-дамай да орын алып жатады. Мұндай келеңсіз жағдайлардың өршімеуі үшін айыпты дегендерді ұстап, қамау амалдарымен тосқауыл қою жеткіліксіз болатыны белгілі. Оның бәрінің ақ, қарасын анықтап, дұ­рысты – дұрыс, бұрысты – бұ­рыс деуде ақиқат пен ашықтық қа­жет. Сонда ғана қылмыстық істі ізгілендіру қағидаты айқындалады. Бұл Елбасының тапсырмасына сай, қылмыстық процесті жаңғырту болып табылады. 

Осылай деп сеніммен айтуымызға дәлелді негізге құқық қорғау орган­да­рының қызметін саралау барысында анық көз жеткіздік. Әсіресе, заңдылықты қадағалау саласында өзгелерден озық тұрған құзырлы орган – прокуратураның қазіргі таңда іске асырып жатқан жұмыстары назар аудартады. Өйткені, әр құқық қорғау органының келелі қызметі жалпы қыл­мыстың төмендеуіне, тәртіптің кү­шеюіне жол ашады. 

Әрине, адамзат жаратылғалы бері қылмыстың небір түрі жасалып келе жатқаны рас. Оған қанша жерден шектеу қойылғанымен, біреу біліп істейді, біреу білмей істейді дегендей, қосақ арасында қоса кететіндері де жасырын емес. Сонда байқасаңыз,  мұндай жұмыстарды әділ атқаруда дамыған елдердің прокуратура органдары адам құқығын қорғау үшін жұмыс істейді. Мұндай елдердегі прокуратураның басты міндеті – қылмыстық істер бо-
йынша заңдылықты қамтамасыз ету. Олар сот пен полицияның арасындағы сүзгі қызметін атқарады. Тергеудің кемшіліктерін жояды. Кінәлінің әрекетіне шынайы баға береді. 

Бұл жұмыстарды атқару айтуға ғана оңай. Өйткені, көбіне дәлел жет­кілікті болып тұрса да, тіпті кінәлі адам мойындап тұрса да, қылмыстық іс айлап тергеледі. Соған байланыс­ты жә­бірленушілер, куәлар өз жұмысын ы­сырып қойып, апталап тергеу орын­да­рында жүреді. Енді біздің еліміздегі құ­қық қорғау органдарының қазіргі қа­натқақты жобасына орай дәлелденіп тұрған істер әрі кетсе бір аптада те­р­геліп, тиісті шешімдері шығатын бол­ды. Әрине, бұл арада егжей-тегжейлі зерттеуді қажет ететін күрделі істердің орны бөлек. 

Қылмыстық істер қаралғанда тараптар неліктен реніш білдіреді? Олар көбіне заңдылықтың сақ­тал­май­тындығын айтады. Міне, қазіргі күнде осы кемшіліктерді болдырмау үшін Жоғарғы Сот пен Бас проку­ратура бірлесіп, ІТ технологиясы бойынша жасалған заңдылықты қа­дағалау жобасы кеңінен өрістеді. Атал­ған осы «заңдылық» жүйесінде Қыл­мыстық кодекстің барлық нормалары цифрланған. Сонда үкімнен, яки шешімнен кеткен қателіктер болса, оларды компьютер бірден көрсетеді. 

Бұл қандай қателіктер? Жаза тым қатал немесе негізсіз жеңіл емес пе, режім түрі қаншалықты дәл таң­дал­ды, дүние-мүлікті тәркілеу керек пе, қосымша жаза қалып қойған жоқ па, тағы басқа 100-ден астам п­а­раметр бойынша салыстыру жүр­гі­зіледі. Міне, осы база арқылы 2016 жылы 40 мың үкім тексеруден өт­кен. Соның нәтижесінде 559 үкім тү­зе­тілген. Демек, жоғарыда аталған дау-дамайды заңды шешуде бұл жо­ба қажеттілігін көрсетіп-ақ тұр. Сон­дықтан ол келесі жылдың басынан қол­данысқа толықтай енгізілмек. Сон­да сот шешімдеріндегі қателіктер мен кемшіліктер бірден азайған соң біт­пес дау-дамай да күрт азаяды деген үміт бар.

Әкімшілік құқық бұзушылық істердің саны жыл сайын 4 миллионнан асып жығылады екен. Хаттамаларды 64 мемлекеттік орган толтырады. Бұл салаға іс жүзінде бүкіл мемлекеттік аппарат пен әрбір төртінші тұрғын тартылған. Дегенмен, айыппұлдардың төленуі төмен. Істердің 60 пайызы жол ережесіне қатыстылығы жасырын емес. Ал жол полициясы қызметкері толтырған хаттама жоғалып қалуы ықтимал. Соның кесірінен орындалмай тұрған айыппұлдар көп. Адамдар шетелге шыға алмай, құқықтары шектеледі. Жемқорлыққа соқтыруы да мүмкін. Міне, енді жүргізуші жол ережесін бұзса, полиция қағазға емес, планшет арқылы электронды хаттама толтырады. Электронды хаттаманы жоғалту немесе қолдан жасау мүмкін емес. Ол прокуратураның Әкімшілік істердің бірыңғай реестрінен бірден көрінеді. Нәтижесінде рәсімдеу мен айыппұл төлеуге бар-жоғы 3-5 минут қана уақыт кетеді. Демек, Елбасы тапсырмасына сай қылмыстық процесті ізгілендіру барысында дау-дамайды да азайту ісі осылайша жолға қойылары хақ.

Александр ТАСБОЛАТ,
«Егемен Қазақстан»

Баннер
Соңғы жаңалықтар

Алматыда жиһаз қоймасы өртенді

Аймақтар • Бүгін, 15:46

Балуандарымыз бабында екен

Спорт • Бүгін, 09:39

Қазақ даласында 10 жыл ат үстінде

Аймақтар • Бүгін, 09:35

Ән мен дәм

Қоғам • Бүгін, 09:22

Әкенің беделі

Аймақтар • Бүгін, 08:59

Қазақтың алтын қазынасы

Руханият • Бүгін, 08:50

Әлеуметтік саясатқа ден қойды

Қазақстан • Бүгін, 08:35

Мәжілісте күн тәртібі нақтыланды

Парламент • Бүгін, 08:14

Ұқсас жаңалықтар