Қазақстанның латын әліпбиіне көшуінің Түркі әлеміне әсері

Елбасы Н.Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында латын қарпіне көшу жөнінде жариялаған болатын. Президенттің бұл қадамын түркі әлемі жылы қарсы алды. Соның нәтижесі шығар, таяуда Түркияның Daily Sabah басылымында «Қазақстанның латын әліпбиіне көшуінің Түркі әлеміне әсері» атты мақала жарық көрді. Соны ықшамдап оқырман назарына ұсынып отырмыз.

 

Егемен Қазақстан
06.09.2017 4677

Мақала авторы әуелі Қазақ­стан жөнінде жан-жақты ақ­парат бере келе, латын әліп­биіне көшу мәселесі қалай туын­­­­­да­ға­нына тоқ­та­лады. Оның пікірінше, жаңа қаріпке көшу Қазақ­станның саяси бағытының бір құралы.

«Орталық Азия мем­лекет­терінде орыс тілі ортақ қатынас құралы ретінде қалыптасса да, жаңа мыңжылдықта олардың бі­разы латын әліпбиіне ауыса­ бас­­тады. Назарбаевтың он жыл­­дай бұрын жаңа әліпбиге кө­шу жөнінде айтқан пікірі Қазақ­станда қызу талқыға түсті. Қазақ­тардың көшбасшысы саяси, эко­номикалық және мәдени жағ­дайлар бір араға тоғысқанда мұн­­­дай қадамға баратыны жө­нінде мәлімдеген-ді. Сәуірде Н.Назарбаев әліпбиді ауыстыру жө­ніндегі ұсынысын «Егемен Қа­зақстан» газетінде жариялады», – дейді Daily Sabah.

Басылымның жазғанына сү­йен­сек, жаңа әліпбиге көшу қа­зақи жаңа болмыстың мәдени және әлеуметтік қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. 
«Назарбаев 2025 жылға қарай латын әліпбиін бүкіл ресми құ­жаттарда, кітаптарда, басылым беттерінде, медиа және басқа салаларда қолдануға пәрмен етті. Қазақстан билігі осы жылдың соңына таман 42 әріптік кирилл әліпбиін латынға ауысты­ру реформасына кіріседі. Ел билігі 1940 жылы кирилл қар­піне көшу қазақ ұлтының болмысына сына қақты деп есептейді. Сондықтан, қолданыстағы әліп­­биден бас тарту қазақи жа­ңа бол­мыстың мәдени және әлеу­меттік қажеттіліктеріне сай келеді»,  деп хабарлайды мақала авторы.

Daily Sabah Елбасы Н.Назарбаев­тың латын қарпіне көшу жөніндегі шешімін Мұста­фа Кемал Ататүріктің әрекетімен салыстырады. «Түріктердің атасы» Түркия Республикасы құрылғанда елдегі әліпбиді ла­тынға көшіру жөнінде қарар қабылдағаны тарихтан мәлім. Одан әрі мақалада латын әліп­биінің түркі халықтарына әсері жөнінде өрбіген. Daily Sabah Н.Назарбаевты түркі әлеміндегі дана көсем ретінде сипаттай келе, оны «Көшпелілердің ұр­пақтарын» біріктіруге күш сал­ғанын айтады. 

«Назарбаев «Түркі тілді мемлекеттер саммиті» секілді түркі елдерінің бірнеше кездесуіне бастама жасады. Бастапқыда сам­мит қалаған нәтижеге қол жеткіз­бесе де, 2009 жылы Түркі кеңесі­нің құрылуына ұйытқы болды. Қазақстан, Әзербайжан, Қырғыз­стан және Түркия бас­тамасы­мен құрылған Кеңес түр­кі халық­тарының символына айналды. Саяси және эко­номикалық ұйымның орнына, Түркі кеңесіне мүше елдер арасында мәдени, білім және байланысты нығайтуға күш салынады», – деп мәлімдейді Daily Sabah. 

Басылымның пікірінше, Қа­зақ­станның латын әліпбиіне көшу жөніндегі шешімі Түркі кеңесінің қызметіне сай келеді. 

«Қазақстанның Орталық Азия­­дағы маңызын, түркі тіл­де­­рін ресми және бейресми түр­де латын қарпіне ауыстыру «Түркі жаһандануы» деп ата­­латын үдерісті бастайды. Бұл термин түркі халықтарына ортақ тіл қалыптастырып, түр­лі әліпби кедергісін жоюға кө­мектеседі. 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.02.2018

Премьер-Министрдің Бірінші орынбасары Асқар Мамин Түрікменстан Президентімен кездесті

24.02.2018

Заң бұзған мыңға жуық шетелдік елден шығарылды

24.02.2018

Олимпиада - 2018: Шаңғышы Денис Волотка жарыс жолынан шығып қалды

24.02.2018

Былтыр Маңғыстау облысының жергілікті атқарушы органдары халыққа 1 253 841 қызмет көрсеткен

24.02.2018

Францияның Ұлттық Ассамблеясында қазақстан-француз стратегиялық серіктестігінің болашағы талқыланды

24.02.2018

Минскіде Қазақстан мен Беларусь СІМ арасындағы саяси консультациялар өтті

23.02.2018

Сенатор Д.Назарбаева Сингапурда болды

23.02.2018

ШҚО әкімі тұрғындар алдында есеп берді

23.02.2018

Қазақстандық парламентшілер ЕҚЫҰ ПА қысқы сессиясына қатысты

23.02.2018

Энергетика министрлігінің кеңейтілген алқа мәжілісі өтті 

23.02.2018

Оралхан Бөкейдің ағылшын тілінде жарық көрген кітабының тұсаукесері өтті

23.02.2018

СҚО-да Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті - Елбасы Қорының күндері өтуде

23.02.2018

Банктер мен Қаржыгерлер қауымдастығы қазақстандықтарға үндеу жариялады

23.02.2018

Гүлшара Әбдіқалықова елшілерден сенім грамоталарын қабылдады

23.02.2018

Жылда 500-ден астам жол апаты автобус жүргізушілерінің кінәсінен болады - ІІМ

23.02.2018

Мати Алавер: Полторанин медаль медаль алмаса жалақымның бір тиынын қалдырмай қайтарып беремін

23.02.2018

Алматыда Әлемдік экономика және саясат институты алаңында сарапшылар кездесуі өтті

23.02.2018

Элизабет Тұрсынбаева Кореядағы Олимпиадада 12-орын алды

23.02.2018

Сарайшық ескерткіштерін ғылыми зерттеу жұмыстары қолға алынады - Арыстанбек Мұхамедиұлы

23.02.2018

Дәулетжан Махмұт. Портрет

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе заманда емес, адамда...

Адамның азаматтығы, жауап­кер­шілігі туралы қай кезде де кеңі­нен сөз болады емес пе? Сондай әңгіме барысында кейбіреулер әңгі­ме арқауына айналған жандарға ая­ныш білдіріп, «олар сатқындық жа­с­айын деді дейсің бе, амалдың жоқтығынан жасады ғой, бәріне заман кінәлі» дегені бар-тын. Сонда Ұшыға апам былай деген еді: «Күн де орнында, сол баяғыша шығады, сол қалпында батады. Ай да орнында сол бұрынғыша туады. Өзгерсе адамның пейілі, ниеті өзгерген. Заманға жауапкершілік жүктеудің жөні жоқ...».

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Эфирде бейбастақтыққа неге жол беріледі? 

Әуе толқынынан хабар тыңдап отырмын. Әңгіме бойтұмар жайында өрбуде. Радио хабарын жүргізуші әлемге танымал адамдардың бой­тұмар ретінде нені ұстайтынын айта келе Кэмерон Диазды мысалға алды.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Даму үшін әділдік ауадай қажет

Әділдік қашанда адамзаттың арманы болып келеді. Жасыратыны жоқ, кейде бір ұжым түгілі, бір отбасының өзінде әділдік кемшін қалып жатады. Осындай жағдайда оның тұтас мемлекетте орнауы орындалмас армандай көрінетіні рас.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

Атақты америкалық саясаттанушы Самуэль Хантингтон 1996 жылы өзінің әлемдік ғылыми қоғамдас­тық арасында кең талқылауға түс­кен «Өркениеттер қақтығысы және әлемдік тәртіптің трансформациясы» атты кітабын жарыққа шығарды. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу