Қазақстанның латын әліпбиіне көшуінің Түркі әлеміне әсері

Елбасы Н.Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында латын қарпіне көшу жөнінде жариялаған болатын. Президенттің бұл қадамын түркі әлемі жылы қарсы алды. Соның нәтижесі шығар, таяуда Түркияның Daily Sabah басылымында «Қазақстанның латын әліпбиіне көшуінің Түркі әлеміне әсері» атты мақала жарық көрді. Соны ықшамдап оқырман назарына ұсынып отырмыз.

 

Егемен Қазақстан
06.09.2017 4853

Мақала авторы әуелі Қазақ­стан жөнінде жан-жақты ақ­парат бере келе, латын әліп­биіне көшу мәселесі қалай туын­­­­­да­ға­нына тоқ­та­лады. Оның пікірінше, жаңа қаріпке көшу Қазақ­станның саяси бағытының бір құралы.

«Орталық Азия мем­лекет­терінде орыс тілі ортақ қатынас құралы ретінде қалыптасса да, жаңа мыңжылдықта олардың бі­разы латын әліпбиіне ауыса­ бас­­тады. Назарбаевтың он жыл­­дай бұрын жаңа әліпбиге кө­шу жөнінде айтқан пікірі Қазақ­станда қызу талқыға түсті. Қазақ­тардың көшбасшысы саяси, эко­номикалық және мәдени жағ­дайлар бір араға тоғысқанда мұн­­­дай қадамға баратыны жө­нінде мәлімдеген-ді. Сәуірде Н.Назарбаев әліпбиді ауыстыру жө­ніндегі ұсынысын «Егемен Қа­зақстан» газетінде жариялады», – дейді Daily Sabah.

Басылымның жазғанына сү­йен­сек, жаңа әліпбиге көшу қа­зақи жаңа болмыстың мәдени және әлеуметтік қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. 
«Назарбаев 2025 жылға қарай латын әліпбиін бүкіл ресми құ­жаттарда, кітаптарда, басылым беттерінде, медиа және басқа салаларда қолдануға пәрмен етті. Қазақстан билігі осы жылдың соңына таман 42 әріптік кирилл әліпбиін латынға ауысты­ру реформасына кіріседі. Ел билігі 1940 жылы кирилл қар­піне көшу қазақ ұлтының болмысына сына қақты деп есептейді. Сондықтан, қолданыстағы әліп­­биден бас тарту қазақи жа­ңа бол­мыстың мәдени және әлеу­меттік қажеттіліктеріне сай келеді»,  деп хабарлайды мақала авторы.

Daily Sabah Елбасы Н.Назарбаев­тың латын қарпіне көшу жөніндегі шешімін Мұста­фа Кемал Ататүріктің әрекетімен салыстырады. «Түріктердің атасы» Түркия Республикасы құрылғанда елдегі әліпбиді ла­тынға көшіру жөнінде қарар қабылдағаны тарихтан мәлім. Одан әрі мақалада латын әліп­биінің түркі халықтарына әсері жөнінде өрбіген. Daily Sabah Н.Назарбаевты түркі әлеміндегі дана көсем ретінде сипаттай келе, оны «Көшпелілердің ұр­пақтарын» біріктіруге күш сал­ғанын айтады. 

«Назарбаев «Түркі тілді мемлекеттер саммиті» секілді түркі елдерінің бірнеше кездесуіне бастама жасады. Бастапқыда сам­мит қалаған нәтижеге қол жеткіз­бесе де, 2009 жылы Түркі кеңесі­нің құрылуына ұйытқы болды. Қазақстан, Әзербайжан, Қырғыз­стан және Түркия бас­тамасы­мен құрылған Кеңес түр­кі халық­тарының символына айналды. Саяси және эко­номикалық ұйымның орнына, Түркі кеңесіне мүше елдер арасында мәдени, білім және байланысты нығайтуға күш салынады», – деп мәлімдейді Daily Sabah. 

Басылымның пікірінше, Қа­зақ­станның латын әліпбиіне көшу жөніндегі шешімі Түркі кеңесінің қызметіне сай келеді. 

«Қазақстанның Орталық Азия­­дағы маңызын, түркі тіл­де­­рін ресми және бейресми түр­де латын қарпіне ауыстыру «Түркі жаһандануы» деп ата­­латын үдерісті бастайды. Бұл термин түркі халықтарына ортақ тіл қалыптастырып, түр­лі әліпби кедергісін жоюға кө­мектеседі. 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.08.2018

«Ғарыш-Экология» ғылыми-зерттеу орталығы» РМК нысандарында баспасөз турын өткізді

20.08.2018

Б. Сағынтаев Шымкентті республикалық маңыздағы қала ретінде дамыту жөнінде кездесу өткізді

20.08.2018

Ригада «Шахмат патшалығы» атты анимациялық фильмі таныстырылды

20.08.2018

Ақмола облысының әкімі Дмитрий Алексанинге құттықтау жеделхатын жолдады

20.08.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Алик Шпекбаевты қабылдады

20.08.2018

«Жас Отан» мен «Қазақстанның Киберспорт Федерациясы» өзара меморандумға қол қойды

20.08.2018

Жұлдыз Ешімова еркін күрестен әйелдер арасында 53 келіде күміс медаль иеленді

20.08.2018

Маңғыстауда биыл 16 600 бала бірінші сыныпқа барады

20.08.2018

Мемлекет басшысы Астана қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев меморгандарды қайта орналастыру жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Черногорияда суға батқан әйелдерді құтқаруға ұмтылған қазақстандық мерт болды

20.08.2018

«7-20-25» бағдарламасы бойынша несиеге мыңнан аса өтініш мақұлданды

20.08.2018

Фариза Алдоңғарова Азия ойындарының қола жүлдегері атанды

20.08.2018

Франциядағы әйгілі кинофестивальде қазақстандық режиссердің туындысы көрсетіледі

20.08.2018

26 тамыздан бастап Ресейден бензин әкелуге тыйым салынады

20.08.2018

Мәжіліс депутаттары «iKomek» орталығының жұмысымен танысты

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев мемлекеттік органдарды Шымкенттен Түркістанға көшіру барысымен танысты

20.08.2018

Шахматтан Еуропа чемпионатында «balapan» арнасының анимациялық мультхикаясы таныстырылды

20.08.2018

Азиада-2018: Академиялық есуден қазақстандық спортшылар келесі кезеңге өтті

20.08.2018

Спортшы Сергей Левадний қайырымдылық шарасын бастады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Уикипедияның үйретері не?

Бүгінде адамдар қолдарына кітапты жиі ала бермейді. Оған себеп – интернет. Халық қажет деген мәліметтерді компью­терді ақтарып, уикипедиядан іздейді. Мұның өзі өскелең уақыттың талабы. Бі­­рақ сол ақпараттық технологияңыз уақыт­­тың талабымен үндескенімен, нақты ақпарат алып, тарихи шындыққа көз жет­кізгісі келген талғампаз адамдардың талабына сай келе бере ме? Міне, мәселенің осы жағына келгенде үлкен күмән туындай­тын тәрізді.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу