Қазақстанның латын әліпбиіне көшуінің Түркі әлеміне әсері

Елбасы Н.Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласында латын қарпіне көшу жөнінде жариялаған болатын. Президенттің бұл қадамын түркі әлемі жылы қарсы алды. Соның нәтижесі шығар, таяуда Түркияның Daily Sabah басылымында «Қазақстанның латын әліпбиіне көшуінің Түркі әлеміне әсері» атты мақала жарық көрді. Соны ықшамдап оқырман назарына ұсынып отырмыз.

 

Егемен Қазақстан
06.09.2017 5374
2

Мақала авторы әуелі Қазақ­стан жөнінде жан-жақты ақ­парат бере келе, латын әліп­биіне көшу мәселесі қалай туын­­­­­да­ға­нына тоқ­та­лады. Оның пікірінше, жаңа қаріпке көшу Қазақ­станның саяси бағытының бір құралы.

«Орталық Азия мем­лекет­терінде орыс тілі ортақ қатынас құралы ретінде қалыптасса да, жаңа мыңжылдықта олардың бі­разы латын әліпбиіне ауыса­ бас­­тады. Назарбаевтың он жыл­­дай бұрын жаңа әліпбиге кө­шу жөнінде айтқан пікірі Қазақ­станда қызу талқыға түсті. Қазақ­тардың көшбасшысы саяси, эко­номикалық және мәдени жағ­дайлар бір араға тоғысқанда мұн­­­дай қадамға баратыны жө­нінде мәлімдеген-ді. Сәуірде Н.Назарбаев әліпбиді ауыстыру жө­ніндегі ұсынысын «Егемен Қа­зақстан» газетінде жариялады», – дейді Daily Sabah.

Басылымның жазғанына сү­йен­сек, жаңа әліпбиге көшу қа­зақи жаңа болмыстың мәдени және әлеуметтік қажеттіліктерін қамтамасыз етеді. 
«Назарбаев 2025 жылға қарай латын әліпбиін бүкіл ресми құ­жаттарда, кітаптарда, басылым беттерінде, медиа және басқа салаларда қолдануға пәрмен етті. Қазақстан билігі осы жылдың соңына таман 42 әріптік кирилл әліпбиін латынға ауысты­ру реформасына кіріседі. Ел билігі 1940 жылы кирилл қар­піне көшу қазақ ұлтының болмысына сына қақты деп есептейді. Сондықтан, қолданыстағы әліп­­биден бас тарту қазақи жа­ңа бол­мыстың мәдени және әлеу­меттік қажеттіліктеріне сай келеді»,  деп хабарлайды мақала авторы.

Daily Sabah Елбасы Н.Назарбаев­тың латын қарпіне көшу жөніндегі шешімін Мұста­фа Кемал Ататүріктің әрекетімен салыстырады. «Түріктердің атасы» Түркия Республикасы құрылғанда елдегі әліпбиді ла­тынға көшіру жөнінде қарар қабылдағаны тарихтан мәлім. Одан әрі мақалада латын әліп­биінің түркі халықтарына әсері жөнінде өрбіген. Daily Sabah Н.Назарбаевты түркі әлеміндегі дана көсем ретінде сипаттай келе, оны «Көшпелілердің ұр­пақтарын» біріктіруге күш сал­ғанын айтады. 

«Назарбаев «Түркі тілді мемлекеттер саммиті» секілді түркі елдерінің бірнеше кездесуіне бастама жасады. Бастапқыда сам­мит қалаған нәтижеге қол жеткіз­бесе де, 2009 жылы Түркі кеңесі­нің құрылуына ұйытқы болды. Қазақстан, Әзербайжан, Қырғыз­стан және Түркия бас­тамасы­мен құрылған Кеңес түр­кі халық­тарының символына айналды. Саяси және эко­номикалық ұйымның орнына, Түркі кеңесіне мүше елдер арасында мәдени, білім және байланысты нығайтуға күш салынады», – деп мәлімдейді Daily Sabah. 

Басылымның пікірінше, Қа­зақ­станның латын әліпбиіне көшу жөніндегі шешімі Түркі кеңесінің қызметіне сай келеді. 

«Қазақстанның Орталық Азия­­дағы маңызын, түркі тіл­де­­рін ресми және бейресми түр­де латын қарпіне ауыстыру «Түркі жаһандануы» деп ата­­латын үдерісті бастайды. Бұл термин түркі халықтарына ортақ тіл қалыптастырып, түр­лі әліпби кедергісін жоюға кө­мектеседі. 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу