– Олег Александрович, бұл бағдарламаны қабылдау қажеттілігі неден туындады?
– Банк жүйесінің көптеген проблемалары өткен жылдары орын алған. Оларды шешуге қанша тырысқанмен, бұл жағдайды түбегейлі өзгерткен жоқ. Өткен жылы біз банктерге қатысты қадағалау қызметінің кейбір тәсілдерін өзгерте бастадық. Мемлекет басшысының банк секторын қалыпқа келтіру бөлігінде тапсырмалары болды, алайда кредиттеуді жандандыруға қатысты тапсырмаларды орындау үшін біз біртіндеп бұрынғы проблемаларды шешудің нәтижесінде ақырғы шешім қабылдаудың өте маңызды екендігін түсіндік. Іс жүзінде проблемаларды жасыруды тоқтату қажет болды. Сонымен бірге жаңа кредиттеуді ынталандыру несие портфелі сапасының жай-күйін және оны тиісінше провизиялауды түсінбейінше мүмкін емес. Өз кезегінде, әлеуетті тәуекелдерге қатысты резервтерді қосымша құру үшін банктерге капитал қажет. Осылайша, бұл жағдай қаржылық орнықтылық бағдарламасын әзірлеу үшін бастапқы себеп болды. Біз үшін проблемалардың маңыздылығын ескере отырып, бағдарламада жүйе құраушы банк – Казкоммерцбанкпен, ірі банктер тобымен байланысты блоктар сондай-ақ, реттеуші-қадағалаушы блок бөлінді. Бағдарламаның соңғы блогы қадағалаушы-реттеуші құралдардың көмегімен ескі проблемаларды шешу үшін жағдайлар жасауға және жаңа кредиттеуді арттыру мүмкіндігін қамтамасыз етуге арналған.
– Банк секторының негізгі проблемаларының бірі жұмыс істемейтін қарыздардың ауқымды мәселесі болып табылады, олардың бір бөлігі қайта құрылымдалған кредиттер санатында. Бұл жағдай оларды есептілікте проблемалы санатына жатқызбауға мүмкіндік береді. Осы рас па?
– Қарыздарды қайта құрылымдау әрдайым проблемаларды жасыру үшін жасалады деп айтуға болмайды. Кейбір қайта құрылымдау шын мәнінде қарыз алушының жағдайын жақсартуға және болашақта қарызды жұмыс істейтіндердің санатына ауыстыруға көмектеседі. Алайда, қайта құрылымдалған себепті ресми түрде мерзімі өтпеген кредиттер шын мәнінде проблемалы берешек болып табылмағандықтан банкке ақша ағынын әкелмейді. Бұл жағдай есептелген және іс жүзінде алынған пайыздық кірістерді салыстырған кезде айқын байқалады. Яғни, мысалы, қарыз бойынша пайыздар есептеледі, бірақ кредит қайта құрылымданғандықтан алынбады. Осылайша, бізде нақты ақша ағынынсыз «бухгалтерлік пайда» болады. Сондықтан біз банктердің балансы барлық әлеуетті тәуекелдерді, оның ішінде осы қарыздарға байланысты тәуекелдерді көрсету және портфельдің қажетті көлемде провизиялану міндетін алдымызға қойдық.
– Банктердің жиынтық портфеліндегі жұмыс істемейтін кредиттердің ресми статистикасы қандай және олардың қандай үлесі қалтарыста қалуы мүмкін?
– 90 күннен астам мерзімі өткен кредиттер ретінде айқындалатын жұмыс істемейтін қарыздар туралы айтатын болсақ, олардың жиынтық портфельдегі үлесі шамамен 11% болды. Біз қайта құрылымданған қарыздардың көлемі 15%-ға жуық болатынын білеміз. Осыған дейін атап өткенімдей, барлық қайта құрылымданған қарыздар проблемалы болмайды, алайда олардың сапасы да белгісіз. Сондықтан біз провизиялау бөлігінде барынша қатаң тәсілді іске асыру туралы шешім қабылдадық.
– Резервтерді қалыптастыруға қойылатын барынша қатаң тәсілге өткенге дейін Ұлттық Банктің банктер активтерінің сапасына кешенді бағалау жүргізуді жоспарлағаны белгілі. Бұл жұмыс қандай сатыда?
– Алдымен түсіндіре кетейін: бүгінгі күні біздің банктер халықаралық қаржылық есептілік стандарттарының (ХҚЕС) қағидаттары бойынша жұмыс істеуде, олар қарыздардың сапасын айқындайтын факторларды түсіндірген кезде субъективті факторларды қолдану үшін жеткілікті еркіндік береді. Әрбір банк бұл тәсілді қолдануда дербес жұмыс істейді және соның салдарынан бізде провизияларды қалыптастыру бөлігінде көп нұсқалар бар. Сондықтан банктердің несие портфельдерінің сапасына кешенді бағалау жүргізген кезде бірінші кезекте әмбебап әдіснаманы әзірлеу қажет. Бағалауды тікелей жүргізуге келетін болсақ, АҚШ пен Еуропада екі тәсіл қолданылады. Кейбір елдерде орталық банктер бұл бағалауды дербес жүргізеді, кейде бұл жұмысты жүргізу үшін тәуелсіз аудитор-консультант жалға алынады. Бұл не үшін қажет? Бұл жағдай портфельдің жай-күйін іс жүзінде бағалауды көрсетеді. Бұл бағалауды түсіне отырып, біз әрбір банкке олардың портфельдерінің жай-күйіне орай кейбір әлеуетті тәуекелдерге қатысты резервтердің немесе капиталдың қосымша қорын құру қажет екендігін айтуымыз керек. Бұл тәуекелдер әлі де әлсіз шығар, бірақ олар болашақта іске асырылуы мүмкін. Батыста да, Еуропаның барлық елдерінде де осылайша жұмыс істейді.
Біз осы практиканы зерделеп, Еуропа тәсіліне қатаң сәйкестікте жұмыс істегіміз келді. Алайда, біз қолданыстағы заңнамаға сәйкес өзіміздің мандатымызды бағалаған кезде тек инспекторлық тексеруге ғана құқылы екендігімізді анықтадық. Заңнамаға сәйкес біз банктерден реттеуші шегерімдерді жүзеге асыруды, реттеуші провизиялар құруды талап ете алмаймыз. Мандатқа сәйкес біз банктен капиталдандыруды ұлғайтуды және т.б. талап ете алмаймыз. Сонымен бірге, ақпаратты ашу мәселесі туындайды. Батыста барлық тәуелсіз бағалау нәтижелері жария болып табылады, себебі, бұл инвесторлардың құқықтарын қорғау мәселесі. Осындай негізгі элементсіз біздің жаппай күйреуіміз ықтимал еді. Өз кезегінде банктер де тәуелсіз бағалау жүргізудің классикалық нысанына қатысты күмәнді ойда болды. Сондықтан біз тәсілді шамалы өзгерттік: әмбебап әдіснама болу үшін біз активтердің сапасын тәуелсіз бағалау шеңберінде пайдаланылатын қағидатқа орай капиталды түзету қағидаларын әзірледік. Басқаша айтқанда, біз әдіснаманы өзіміздің болмысымызға, мүмкіндігімізге және нарықтың ерекшеліктеріне орай бейімдедік. Бұл ретте біз оны кейбір біржолғы зерттеу бөлігі ретінде алмай, оны іс жүзінде қадағалау практикасына қостық. Яғни, бұл ХҚЕС бойынша провизияларға қатысты ғана емес, сол сияқты біздің реттеуші тәсілімізге қарай да капиталдың жеткіліктілігін бағалауға банктерге тікелей талап болады. Реттеуші провизиялар Әділет министрлігінде тіркеліп, күшіне енгеннен кейін ғана біз инспекторлық қызмет шеңберінде банктердің осы әдіснаманы қаншалықты қолданатынына орай тұрақты түрде бағалауды жүргізе бастаймыз. Өз кезегінде бағдарламаның қаржылық бөлігінің шеңберінде біз банктің акционерлеріне олардың банкті капиталдандыруға қатысу талабымен қаржылық ресурстарды ұсынамыз.
Бағдарламаны іске асыруға біз жүйе құраушы қаржы институты – Казкоммерцбанкке арналған блоктан бастадық. Мәмілені жүргізудің негізгі талаптарының бірі оның қаржылық жай-күйіне тәуелсіз аудит жүргізу болды. Бұл тәуелсіз аудит біздің тарапымыздан бір сәтте және сол кезде әлеуетті сатып алушы – Халық банкінің тарапынан да кейбір шоғырландырылған нәтижелерге шығу үшін жүргізілді. Бұл – активтердің сапасын кешенді бағалау үлгісі. Яғни, біз жүйе құраушы қаржы институттарынан бастадық және инспекторлық тексерулердің шеңберінде біртіндеп осы қағидатты басқа банктерге қатысты іске асырамыз.
– Сіздің ойыңызша, Казкоммерцбанкке қолдау көрсетпеу туралы шешім қабылданса, салдары қалай болар еді?
– Егер басқа мемлекеттердің үлгісін алсақ, ешбір елде жүйе құраушы қаржы институты абсолюттік банкроттыққа жатпайды. Бізде түрлі квазимемлекеттік компаниялардың және БЖЗҚ-ның қаражаты болып табылатын жеке тұлғалардың бір триллион теңгеден астам, бір жарым триллионға жуық депозиттері, бейрезиденттер және басқа да заңды тұлғалардың алдындағы 400 млрд теңгеге жуық міндеттемелері бар банк болғанын назарға алу қажет. Казкоммерцбанктің жиынтық активтері шамамен 4 трлн теңге болды.
Бірнеше опция болды: бірінші нұсқасы – банкроттық. Алайда, бұл іс жүзінде Казкоммерцбанктің экономика алдындағы барлық міндеттемелерін жоғалтуын білдірді. Бүкіл экономика, тек бір банк секторы ғана емес, квазимемлекеттік компаниялар, жеке және заңды тұлғалар да зардап шегуші еді. Екінші опция – уақытша басқару, алайда, бұл да салымшылардың кетуі, бірнеше триллион теңге мөлшерінде өтімділікпен қолдау. Біздің заңнамамызда көзделмеген, бірақ әлемдік практикада қолданылатын үшінші опция бар. Бұл банкте капитал жеткіліксіз болған кезде банк кредиторларын қайта құрылымдауды жүргізуге, оларды акционерлер етуге мәжбүрлеу. Бұл опция bail-in деп аталады. Алайда, біздің заңнамада мәжбүрлеп bail-in көзделмеген. Бұл да шығынның бүкіл экономикаға таралуын білдірді. Ұлттандыру опциясы да болды. Алайда, ол нұсқа мемлекеттің капиталға ақша салуға тиіс екендігін ғана емес, сол сияқты банкті өтімділікпен қолдауды да білдірді, сондай-ақ, бүкіл ковенанттар қосылар еді. Көптеген шарттарда, оның ішінде бейрезиденттермен жасалған шарттарда ковенанттар, яғни мерзімінен бұрын өтеу құқығы орын алатын талаптар бар. Банкті ұлттық меншікке алу – осындай талаптардың бірі. Яғни, іс жүзінде банкке қолдау көрсету көлемі капиталға қолдау көрсетумен шектелмей, сыртқы және ішкі міндеттемелерді мерзімінен бұрын өтеу үшін айтарлықтай салым салуды талап етеді. Сондықтан бүкіл опциялардың ішінде банкті «нашар» және «жақсы» банк деп бөлу жалғыз балама болды. Мұндай тәсіл әлемде қолданылады – банктің балансы екіге бөлінеді, нашарын мемлекет алады, ал банктің жақсы бөлігі жаңа инвесторға беріледі. Казкоммерцбанк портфелінің проблемалы бөлігі айтарлықтай көлемде БТА Банкпен байланысты болды, ал белгілі бір бөлігі Казкоммерцбанктің меншікті проблемалық портфелі болды. 2015 жылы Казкоммерцбанктің проблемалы активтерінің бір бөлігі БТА Банкке берілгені есте болар. Алайда, Казкоммерцбанкте БТА Банк берген кредит болды. Тиісінше, осы проблемалы активпен кез келген жұмыс бұл қарыздың Казкоммерцбанкке қайтарылуында көрініс тапты. Алайда, ақша ағындары жеткіліксіз болғандықтан, тиісінше, бұл кредит іс жүзінде проблемалы кредит болды. Сондықтан Проблемалы кредиттер қоры арқылы оны сатып алу арқылы БТА Банкпен байланысты проблемалы портфельдің бөлігін «алып тастау» туралы шешім қабылданды. Содан соң нақты жағдайды көрсететін, инвесторларды да, кредиттік рейтингтік агенттіктер мен аудиторларды да қанағаттандыратын аудит жүргізу, сосын оны қажетті көлемде провизиялау туралы шешім қабылданды. Бұл да жасалды. Бірақ провизиялар үлкен сомаға жүргізілгені соншалықты, акционерлердің меншікті капиталы осындай көлемдегі резервтерді өтеуге жетпеген болар еді. Сондықтан да бұрынғы акционерлердің капиталы нөлге теңестірілді. Іс жүзінде мұндай операциядан Казкоммерцбанктің сол кездегі акционерлері зиян шекті. Бұл да қалыпты практика: жақсы және нашар банк бөлінген кезде, ең алдымен, зиян шегетін – бұрынғы акционерлер. Содан соң банкті іс жүзінде бір теңгеге сатып алған, бірақ капиталдандыруды банктің қажетті деңгейде жұмыс істеуі үшін қамтамасыз ететін инвестор тартылды. Осылайша, жақсы және нашар банкке бөлудің классикалық үлгісі іске асырылып, жаңа инвестор іздестірілді. Біздің банкті мәжбүрлеп бөлмегеніміз, сыртқы басқару арқылы мемлекеттің қатыспауы жалғыз ерекшелік болды. Банктің мөлшері, ұлттық банк етуден туындайтын тәуекелдер, ковенанттардың бар екендігі ескеріле отырып, айтарлықтай нарықтық схема таңдап алынды.
– Басқа ірі банктер үшін қаржылық орнықтылықты арттыру бағдарламасының негізгі қағидаттары қандай болды?
– Барлық қалған ірі банктерге ұсынғанымыз – капиталға қолдау көрсету, бірақ ол міндетті емес, мұндай талап егер акционерлер банктің кірістілігін қамтамасыз етуге, қажет болған кезде банкті үстеме капиталдандыруға, сондай-ақ, проблемалы қарыздармен жұмыс істеуге қабілетті болған жағдайда қойылды. Өзім айтып кеткендей, біз қолданған капиталға қатысты реттеуші шегерім бес жылдан соң капитал жеткіліктілігінің өлшеміне қатты ықпал ететін болады. Осы бес жыл ішінде акционер кірістілікті, қосымша ақша қаражатын қамтамасыз етуге, сондай-ақ, активтерді провизиялайтындай, не кепілдердің сапасын жақсартатындай, не тәуекелді қарыздарды өтейтіндей болуын қамтамасыз етуге тиіс. Сондықтан да бірінші қағидат – акционерлердің балансты жақсарту жөніндегі шаралар кешенін қабылдау міндеттемесі, екінші қағидат – акционерлердің үстеме капиталдандыруға бірлесіп қатысуы. Бағдарламаға сәйкес үстеме капиталдандыру сомасының үштен екісін Ұлттық Банк, үштен бірін акционер қамтамасыз етеді. Ал үшінші қағидат бойынша қаражатты Ұлттық Банк қайтарымдылық негізінде береді. Бізге банктердің негізгі капиталдарына кіру мүмкіндігін қарастыру бірнеше рет ұсынылды. Біз банктер капиталының бұл бөлігіне кірмейміз деп шештік, себебі банктер болашақта провизиялар құратын болса, онда олар оны ағымдағы пайда есебінен құрады. Ал егер мұндай пайда жеткіліксіз болса, провизиялар сол кездегі акционерлердің зияны есебінен құрылуға тиіс. Осылайша, егер біз банк акционерлерінің арасында болсақ, мемлекет ретінде біз де бағдарламаға қатысқанымыз үшін зиян шегуіміз керек. Одан басқа, бір жағынан қадағалай отырып және банктердің қандай да бір іс-қимылдарды орындауын талап ете отырып, екінші жағынан акционер ретінде белгілі бір жеңілдіктердің болуына мүдделі бола отырып, мүдделер қақтығысы туындаған болар еді.
Сондықтан да біз капиталға қатысты қолдау көрсетеміз, бірақ ол базалық капитал есебінен емес, пруденциялық нормативтерде есепке алынатын, бірақ зиянды өтеудің бірінші қаржы көзі болып табылмайтын қосымша капитал есебінен қолдау көрсетеміз дедік. Бағдарламаға қатысатын банктерге 15 жыл мерзімге қарыз беріледі, осы кезеңде ол нарықтық мөлшерлемеден төмен мөлшерлеме бойынша амортизацияланатын болады, ал ол қосымша талқыланатын мәселе.
– Дегенмен, бағдарлама банктердің қаржылық жағдайы нашарлаған кезде олардың акцияларына реттелген борышты конвертациялау мүмкіндігін көздейді емес пе?
– Мемлекет қаражатын алуға үміттенетін әрбір банк қаржылық орнықтылығын арттыруға бағытталған іс-қимылдар жоспарын ұсынуға тиіс. Әңгіме әлеуетті тәуекелдерді барынша азайту жайында болып отыр, себебі қазір банктер жалпы алғанда тұрақты, бірақ біз ықтимал тәуекелдер мәселесін жауып тастағымыз келеді. Егер бұл жоспар орындалмаса немесе оны орындау банктің қаржылық өлшемдерін жақсартуға әкелмесе, онда мұндай жағдайда пруденциялық нормативті бұзу сол кездегі акционерлердің үлесін алып, іс жүзінде банкті басқаруымызға мүмкіндік беретін ковенантты жүзеге асыру үшін негіз болады. Бірақ мұндай сценарийдің жүзеге асырылуы екіталай. Әрине, өмірдің өз сыйы болуы мүмкін, бірақ банкті дамытудың нақты моделінің болуы осындай реттелген қарызды беру талаптарының бірі болып табылады. Яғни, біз осы қадағалау жоспарында жазылған барлық іс-қимылдар іске асырылатындай деп санасақ қана реттелген борыш берілуі мүмкін. Сондықтан да біз жай капиталға конвертациялау ықтималдығы бұл жағдайда өте аз деп санаймыз.
– Қазіргі кезде осындай іс-қимылдар жоспарларын, сомаларды, мерзімдерін және т.б. келісу бойынша әлеуетті қатысушы банктермен келіссөздер жүргізу процесі жүріп жатыр емес пе?
– Капиталы 45 миллиард теңгеден асатын барлық банктерге біз тиісті өтінімдерді жібердік. Банктер бағдарламаға қатысуға келісімдерін берген бойда біз олардың әрқайсысынан банктің ағымдағы өлшемдері де, акционерлер тарапынан қосымша қатысу мүмкіндігі, активтер сапасын жақсарту жөніндегі іс-қимылдар, менеджмент құрылымы және тағы басқалары жазылған банкті дамыту моделін талап етеміз. Мұның барлығы басқармада қаралады және егер басқарма жалпы алғанда бұл жоспарды қолдаса, реттелген қарыз беріледі. Қыркүйектің соңына қарай банктерді дамыту модельдеріне қатысты өтінімдер пысықталып, осы айдың соңында және келесі айдың басында біз оларды басқарманың қарауына енгізуге дайын боламыз деп ойлаймын. Сондықтан да қыркүйектің соңы – қазан айлары біздің әрбір өтінімді қарап, бағалап, банктің бағдарламаға қатысатыны, не қатыспайтыны туралы шешім қабылдайтын өте маңызды кезең болады.
Сонымен қатар біз еншілес ұйымымыз – Қазақстанның қаржылық орнықтылық қорын құрудамыз. Заң бойынша Ұлттық Банк өтімділікке қолдау көрсету үшін ғана бір жылға дейінгі мерзіммен қарыздар бере алады. Бағдарлама шеңберінде қарыздардың ұзақ мерзімді болуына байланысты, еншілес құрылымды құру қажеттілігі туындады.
– Бұған дейін өлшемшарттарға қарай бағдарламаға әлеуетті түрде 15 банк қатысады деп хабарланған болатын. Бірақ олардың барлығы қатысуға ниет білдіре ме екен?
– Бағдарламаға қатысу ерікті болып табылады. Ұлттық Банк Басқармасының қандай да бір банктің бағдарламаға қатысу-қатыспауына қатысты шешім қабылдауы бұл нарыққа банкті дамыту моделінің шынайы екендігін, берілген өлшемдерді іске асыруға қабілетті екендігін білдіреді. Банктер бағдарламаға қатыспаса да болады. Олар бағдарламада көзделген шектеулерді өздеріне қабылдағысы келмеуі де мүмкін. Оның үстіне олар өз ресурстарына өздері иелік етуі немесе олардың бизнес-модельдері басқа опцияларды – бірігуді, сіңіруді, жаңа инвесторлар тартуды, жаңа инвесторларға сатуды және т.б көздеуі мүмкін. Банктің бағдарламаға қатысу-қатыспауына қарамастан, оның капиталының әлеуетті тәуекелдерді өтеу үшін жеткілікті болуы туралы талап бүкіл банк жүйесі үшін әмбебап талап болып табылады.
– Бүгінгі күні Ұлттық Банктің өз еншілес құрылымы арқылы бағдарламаға қатысушыларға қандай сома бөлетіндігі жайында айту әлі ерте ме? Бұған дейін 500 млрд теңге деген соманы естіген едік.
– Бұл сома – бізге арналған қандай да бір бағдар, себебі біз бағдарламаның кейбір базалық өлшемдерін айқындау үшін ішкі бағалауды жүргіздік. Өтінімдерді алып, олар басқармада қаралғаннан кейін цифрдың нақты болатыны белгілі және оны біз жария етеміз.
– Бағдарлама қорытындысы бойынша қандай нәтижеге қол жеткіземіз деп күтесіздер?
– Біздің пікірімізше, бірнеше нәтижеге қол жеткіземіз. Рейтингтік агенттіктер үнемі көтеретін негізгі проблемалардың бірі – бұл жұмыс істемейтін портфельдің нақты мөлшерінің статистика көрсететін мөлшерден жоғары болуы. Тиісінше, бұл банктердің өтімділігіне, кірістілігіне және жаңа кредиттеуге де қысым жасайды. Сондықтан да біз, біріншіден, әлеуетті тұрғыдан тәуекелі бар портфель көп көлемде провизияланып, банктердің провизиялау үшін, кейіннен бұл проблемалық қарыздардан тазарту және есептен шығару үшін капиталының жеткілікті қоры болады деп күтеміз. Біздің алдын ала жүргізген бағалауымыз бар, бағдарлама нәтижесі бойынша банк секторының жиынтық меншікті капиталы бір триллион теңгеден аса сомаға ұлғаяды деп күтеміз, бұл қаржылық тұрақтылықты және болуы мүмкін жаңа қолайсыз сыртқы факторларға орнықтылықты күшейтеді. Тиісінше, банк секторына қолдау көрсету жөніндегі шаралар, күткеніміздей, жұмыс істемейтін активтердің бес жыл бойы осындай сомаға қысқаруына әкеледі, бұл капиталдандыру, есептен шығару, кешіру және активтер сапасын жақсарту жөніндегі басқа шаралар есебінен тұтастай алғанда ел экономикасының дамуына мультипликативті әсер етеді. Сонымен қатар жаңа кредиттерді банктер неғұрлым қатаң рәсімдерді, неғұрлым жоғары андеррайтинг стандарттарын пайдалана отырып беретін болады деп күтеміз. Осылайша, тәуекел-менеджментін жақсарту, портфельді қалыпқа келтіру, жаңа кредиттер – бағдарламаның біз күтетін нәтижелері.
– Бағдарламаны сынаушылар мемлекет ақшасы банктерге өте арзан берілуде деген пікірде.
– Егер әлемдегі банк секторына қолдау көрсетудің кез келген бағдарламасын алсақ, ақша қаражаты ешбір жерде нарықтық талаптармен берілмейді. Егер банк реттелген қарызды нарықтық талаптармен 15 жылдық мерзімге тарта алатын болса, онда ол оны нарықта да істей алады. Бізде ондай нарық жоқ. Бірақ инфляцияның 4% төмендеуін күте отырып, қарыздың 15 жылға берілетінін ескерсек, реттелген қарыз бойынша мөлшерлеме ұзақ мерзімді мөлшерлемелердің төмендеу үрдісінде сақталуда. Жалпы алғанда мұндай тәсіл бағдарлама міндеттерін көрсетеді. Бұл міндеттер банкирлерге кіріс беруді емес, портфельді барынша провизиялауды көздейді. Егер осы қарыз есебінен алынған кірістің қандай да бір бөлігі провизиялар қалыптастыру үшін пайдаланылатын болса, бұл жалпы алғанда банктерді қалыпқа келтіреді.
Әңгімелескен
Асхат Райқұл,
«Егемен Қазақстан»
