Әкелер мен балалар

Жер бетінде Адам Ата әулеті жаратылғаннан бергі сан ықылым замандарда әкелер мен балалар арақатынасы мәселелерінің тоқсан тоғыз толғаулы сүйегі, жетпіс жеті желілі сабақтастығы бір сәтке де үзіліп көрген емес. 

Егемен Қазақстан
13.09.2017 89

Тарих сахнасындағы билеуші династиялардың тақ мұрагерлігіне назар аударып көрелікші. Патша тағы әкеден балаға мирас болып ауысып отырды. Әке мен бала түсіністік тапқан империялардың тасы өрге домалап, әулет мүддесін көздеген әуелгі ақылман саясат ата өсиетінен қия баспай жалғастырылды. Осылайша әкеден балаға, атадан немереге монархиялық мұрагерлік жолымен көшкен атышулы Шыңғыс хан, Осман, Әмір Темір империялары, ағылшын және француз корольдіктері нешеме ғасырлар бойы жасап, салтанат құрды. Арғы тарихты айтпағанның өзінде, осынау ортағасырлық дәуірлердегі билеуші әулеттерде әкелер мен балалар драмасы, трагедиясы да аз орын алған жоқ. Дүние тұтқасын ұстаған, әмірін ешкім екі етпеген патшалар мен корольдер де, қаһандар мен хандар да әке мен бала мәселесінен, оның түйткілді сұрақтарынан, көңілді алаңдатар ахуалдарынан айналып өте алмаған.  

Мүдделер қайшылығы мен жеке бастың менмендігі таразыға салынып таласқа түскен кезде ізгілікшіл адами сезімдерді қаталдық пен ашкөздік, жауыздық пен қанішерлік алмастырды. Әкелер мен балалар қатынасындағы түсінбестіктердің салдарынан ақыл-парасаттың тұмшалануына, қан төгілуіне, әділетсіздік пен қиянатқа жол берілді. Кінә әкелер жағында көбірек пе, әлде, балалар жағында басымырақ па – тап басып айта да алмаспыз. 

Шекспир трагедияларындағы әкелер мен балалар тартысының терең иірімдері әлі күнге дейін толғандырады. Жошының анық ажалы ақсақ құланның тұяғынан емес, үлкен ұлдың тым еркінсіп кетуін кешірмей кектенген қаһарлы қаһан әкенің әмірімен жеткен жансыздың жебелі қияғынан болды-мыс деген сыпсың күйді Ұлытаудың желі әлі күнге дейін аңыратады. Мақтаулы түрік сұлтандарының ғасырлап қалыптасқан дәстүрінде тақтың нақ мұрагерінен басқа ұл балалардың өмірі әрқашан қыл үстінде болған, солардың көбінің ажалы кісі қолынан келген. Алтын тақтың талас-тартысы осындай азалы халге жеткізген. Ресей патшалығын алар болсақ, Грозный атымен мәлім Қанқұйлы Иван Төртінші бір сәттік ашу үстінде көзі қарауытып, ұлына ажал құштырған. Қатал әкенің кәрін қылқаламмен өрнектеген «Иван Грозныйдың баласын өлтіруі» атты картина бүкіл әлемге аян. Петр Бірінші ұлын өз қолымен өлтірмесе де, өз әмірімен азап пен ажалға қиған. Бұл қайғылы жайлардың себеп-салдарын да бір ауыз сөзбен түйіп, төрелігін айтып тастау қисынға келмейтін шаруа. 

Ал енді бір ғажап нәрсе, Құдай­дың құдіреті деп айтайықшы, өз топыра­ғымыздағы Қазақ хандығының толайым тарихында әке мен бала қақтығысына әсте жол берілмегенін байқаймыз. Қазақ ордасының билеуші хандар әулетінде әкені сыйлау, ағаны құрметтеу, әке сөзін екі етпеу, ал ұлды ардақ тұтып аялау салтынан еш айнымаған. Тақ айналасындағы талас-тартыстың жұрнақ-жұқанасы да болмаған. Осы қасиет халқымыздың қанына дарығанын мақтанышпен айтуымызға болады-ақ. 

Бірақ бұл қазақ жұртында әке мен бала мәселесі болмады деген сөз емес. Әрине, ол мәселе болды, әйткенмен, жоғарыда айтылғандай асқынған сипаттарда көрініс тапқан жоқ. Керісінше, біздің ата-бабаларымыздың байырғы байырқалы, ізгілікті дәстүріне сай, кеңқолтық та кеңпейіл әке мен бала қатынасы түсіністік пен сыйластыққа негізделді. Бала әкені тыңдады, әке балаға тәлімін үйретті, ұлағатты ұрпақ қалдыруды мұрат тұтты. Қазақтағы әке мен бала қатынасының ғибратты үлгісі Құнанбай қажы мен хакім Абайдың арасында айқын көрінеді. Бұл жерде Құнанбай мен Абайды тартыстыру кеңестік идеология қыспағындағы шарасыздық болғаны да рас. Шын мәнінде, Абай өз әкесін пір тұтқан. Қараңыз: «Мұқым қазақ баласы, Тегіс ақыл сұрапты. Тобықтыны ел қылып, Басын жиып құрапты, Мекеде уақыт үй салып, Пәтер қып, жаққа шырақты». Қыршын кеткен ұлы Әбдірахманды: «Жаңа жылдың басшысы – ол, Мен ескінің арты едім» деп ардақтаған. 

Осының өзінен әкелер мен балалар арасындағы рухани сабақтастықты әрі айырмашылығын орыстың сол замандағы озық жазушысы Тургеневше толғап пайымдауды көреміз. Қазақ қоғамындағы әке-бала мәселесінің түйткілдерін ашып айта білген ойшыл Абайдың: «Өзің үлкен, қылығың – бала-шаға, Балаша мәз боп жүрсің тамашаға. Әкесі ұрысса балаға ол да – достық, Баласы ұрысса әкеге жараса ма?» деген ғақлия нақыл жырының өзектілігі бүгінгі өмір ақиқатымен де астарласып жатуы керемет. Бүгінгі әке де, бала да Абайдың осы ұлағатын қаперіне ала жүрсе, ешкімнен кем болмайды, дүние дидарланып ғажаптана түспек. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2017

Абаев Қазақстан мен АҚШ президенттерінің телефонмен сөйлесуіне пікір білдірді

21.09.2017

Дәурен Абаев: ИЫҰ саммитінің мәртебесі ЕҚЫҰ саммитінен кем түспейді

21.09.2017

«Цифрлық Қазақстан» бағдарламасының маңызы зор - министр Абаев

21.09.2017

Ұлттық ұланның халықаралық турнирі басталды

21.09.2017

ОҚО-да ЭКСПО-2017 көрмесіне атсалысқан ерікті жастар марапатталды

21.09.2017

Астанада EXPO-2017 көрмесінің 16 «жасыл» жобасы іске асырылмақ

21.09.2017

«Kostanay Invest–2017» инвестициялық форумында 26  меморандумға қол қойылды

21.09.2017

Келер жылы мектеп бағдарламасына қоғам және дінтану сабағы енгізілуі мүмкін

21.09.2017

Қазақстанда қалайы өндіруге салық мөлшері азайтылмақ

21.09.2017

Біртанов МӘМС бойынша жиын өткізді

21.09.2017

Чемпиондар лигасының 2019 жылғы финалы Мадридте өтетін болды

21.09.2017

Жас журналистерге арналған жоба іске қосылды

21.09.2017

Студенттерге елордадағы хостелдерден жеңілдік ұсынылды

21.09.2017

«Zhangyru» корпоративтік оқыту» жобасына іріктеу басталды

21.09.2017

ЭКСПО-2017 Маңғыстау облысына қуатты серпін берді - Е.Тоғжанов

21.09.2017

Отбасылық еңбек өтілі 100 жылдан асқан ұстаздар марапатталды

21.09.2017

Құл-Мұхаммедтің төрағалығымен партиялық тыңдау өтті

21.09.2017

Мемхатшы әлеуметтік қамсыздандыру мәселесін талқылады

21.09.2017

Астана әуежайындағы автотұрақ бағасы арзандайды

21.09.2017

Сағынтаев экономика мәселелері жөніндегі Сараптама кеңесінің кезекті отырысын өткізді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қайрат ӘБІЛДИНОВ, «Егемен Қазақстан»

Сапасыз білім сан соқтырады

Спортшылардың «спорттық ғұ­мы­ры» қамшының сабындай қыс­қа. Жұрттың бәрі Головкиндей отыз­дың жуан ортасында жай оғындай жар­қылдап жүрмейді. Жасы келіп, күш-қуаты кемігенде боксшы қолғабын, фут­­болшы бутсысын шегеге іледі. Иә,­­ талай жылғы серігімен қош ай­­­тыс­қан ардагер спортшының қай-­қайсысы болса да «Әрі қарай не­ істеймін?» деген тағдыршешті сұрақ­қа түбі бір маңдай тірейді. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Өрелі өрен іздеймін

Халқымыз  «Ұлың өссе ұлық­ты­мен, қызың өссе қылықтымен ауылдас бол» деп бекер айтпаған. Өйткені, жа­ңа көктеп келе жатқан жас шыбық қа­тарына қарап бой түзейді, бір-бі­рінің ойын байытады немесе кері әсерімен қисық, қыңыр болып өсуіне де әсерін тигізеді. Қанатты сөз осындайларды көріп ой түйгеннен туса керек.

Ғалым ОМАРХАН, «Егемен Қазақстан»

Такси мен «тәбет»

Астанадағы автобустардың қыз­мет көрсету сапасы жайлы мақала шық­қан­нан кейін («Қоғамдық көлік және жолаушы мәдениеті», «Егемен Қазақ­стан», 7 қыркүйек, 2017 жыл) бірнеше оқырман хабарласып, «Так­сист болып бір-екі күн жұмыс істеп көріңізші, біраз мәселеге қанығар едіңіз» деп ой тастады. 

Жанат МОМЫНҚҰЛОВ, Сарапшы

Қазақстанның миссиясы айқын

Еліміздің сыртқы әлемдегі абы­рой-атағы мен халықаралық бе­делі жүзеге асырылып жатқан ірі­ бас­тамалар мен кең ауқымды іс-шаралардан көрініс тауып, өзі­нің тиісті бағасын алып отыр. 

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ, кинотанушы

Рухани айналымға түспеген фильмдер

Кино туралы сөз қозғалса, жұрттың назары әсіресе тарихи-биографиялық, комедиялық фильмдерге көбірек ауатыны белгілі. Қоғамдық пікір негізінен осы екеуінің айналасында өрбіп жатады. Қазіргі біздің жағдайы­мыз да дәл осындай. Оның себебі түсі­нік­ті ғой.  

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу