Каталонияның тәуелсіздік жолындағы күресі туралы не білеміз?

Қазіргі таңда әлем назарындағы басты мәселелердің бірі - Каталонияның тәуелсіздікке ұмтылысы. Жалпы, каталондықтар деген кімдер? Олар референдумды қалай бастады? Испания Каталонияның тәуелсіздігіне неге қарсы? Осы және басқа да сұрақтарға жауап беріп көрсек...

Егемен Қазақстан
11.10.2017 2684

Каталондықтар деген кімдер?

Каталония – Испанияның ең бай аймақтарының бірі. Халық саны - 7,5 млн. Бұл Испания халқының 16,4%-ын құрайды. Халықтың 95 %-ы каталон тілін біледі. Бұл тіл Еуропада кең тараған тілдер рейтингінде 9-орында тұр. Бірақ Еуроодақтың ресми тілдер тізіміне енбеген. Каталондықтардың өз дәстүрі, мәдениеті, мыңжылдық тарихы бар. 

Каталон этносы орта ғасырларда Арагон патшалығы кезінде қалыптасты. Ал Испания патшалығы 1469 жылы Арангон патшасы ІІ Фердинан мен Кастилия ханшайымы І Изабелланың шаңырақ құруының нәтижесінде құрылды. Бірақ Испанияның саяси бірігуі ХV ғасырда аяқталды. 

Каталония Испаниядағы азаматтық соғысқа дейін 1936-1939 жылдары толық құқықты автономия болды. Бірақ Франсиско Франко диктатурасы кезінде (1939-1975 жылдары) автономия құзыреті азайды. Тек 1978 жылы жаңа Конституция бойынша Каталония қайтадан толық автономияға айналды.  

2006 жылы автономия туралы жарлық шығып, жергілікті биліктің құзыреті мен қаржылық рөлі артты. Испания билігімен байланыс бір жүйеге келді. Құжатта Каталония жеке ұлт ретінде танылды. Бірақ 2010 жылы Конституциялық сот жарлықтың күшін жойып, каталондықтарды жеке ұлт ретінде танудың еш қажеттілігі жоқ екенін айтты. 

Бұрын референдум болды ма?

2010 жылы аталған жарлық өз күшін жойған соң Каталонияның әділет кеңесі аймақтағы құқықтық жүйеге жауап бермейтін болды. Жергілікті банк жүйесінің рөлі азайды. Федералды бюджетке бөлінетін қаржы көлемі артты. Бұған наразы болған халық тәуелсіздік туралы идеяны қолдай бастады. 2014 жылы мемлекет кірісінің төмендегеніне, автономияның әлсірегеніне наразы халық  референдум өткізді. 2 млн дауыс берушінің 80 %-ы тәуелсіздікті қолдайтынын білдірді. Бірақ референдум заңсыз деп танылып, Каталония үкіметі - Женералитат конституцияға қарсы әрекет етті деп айыпталды. Ал 2015 жылы 9 қарашада Каталонияны Испаниядан тәуелсіз ел деп танитын резолюция қабылданды. Екі күннен кейін оның да күші жойылды. 2 желтоқсанда Испанияның Конституциялық соты Каталонияның тәуелсіздігі туралы декларациядан бас тартты. 

Референдум-2017 қалай басталды?

Биыл 6 қыркүйекте жергілікті парламент жаңа референдум туралы заң қабылдады. Келесі күні оның күші жойылды. Соған қарамастан Карлес Пучдемон референдум алдағы үш аптада өткізілетінін мәлімдеді. 11 қыркүйек күні Каталонияның ұлттық күні - Диаданы мерекелеу барысында 1 миллионнан астам адам көшеге шығып, тәуелсіздікті қолдайтындарын білдірді. 

Сонымен, референдум қалай өтті?

  • 1 қазан: Каталония орталық үкімет пен Конституциялық сот шешіміне қарамастан референдум өткізді. Карлес Пучдемон тәуелсіздікті қолдаушылар жеңіске жеткенін мәлімдеді;
  • 2 қазан: Еурокеңес референдумды заңсыз деп таныды. Тәуелсіз Каталония Еуроодақ мүшесі бола алмайтынын мәлімдеді;
  • 3 қазан: Испания патшасы VI Фелипе телеэфир арқылы референдум өткізушілерді билікті сыйламайды деп айыптап, конституцияның бұзылғанын айтты;
  • 4 қазан: Карлес Пучдемон алдағы уақытта автономия өз тәуелсіздігін жариялайтынын айтты;
  • 5 қазан: Испания премьер-министрі Мариано Рахой Каталония билігін тәуелсіздік жариялаумауға шақырды. Конституциялық сот автономия парламентіне дүйсенбі күні жиын өткізуге тыйым салды;
  • 6 қазан: Каталония парламенті Пучдемонның сейсенбі күні пленарлы отырыста референдум нәтижесін жариялайтынын айтты; 
  • 7 қазан: Испания бойынша Каталонияның бөлінуіне қарсы минтингтер өтті. Ең ірісі Мадридте болды. Оған 150 мың адам қатысты; 
  • 8 қазан: Барселонада Испанияның бірлігін қолдаушылар шеруі өтті. Ресми деректер бойынша оған 350 мың адам қатысты; 
  • 9 қазан: Каталония үкіметінің төрағасы Карлес Пучдемон, оның орынбасары Ориол Жункерас, парламент спикері Карме Форкадель тәуелсіздік декларациясына қол қойды. Бірақ Карлес Пучдемон Испаниядан бөліну жөнінде диалогты жалғастыру мақсатында тәуелсіздік декларациясын жариялауды кейінге қалдыруға шақырды.

Парламент отырысы қалай өтті?

Кеше Карлес Пучдемонның парламенттегі сөзі жоспарлағаннан бір сағатқа кеш басталды. Ол сөз басында ешқандай қысым көрсеткісі келмейтінін, тек арадағы шиеленісті басуға ниетті екенін айтты. Бірақ Мадридпен келіссөздер жүргізу туралы ойына Испания билігі түбегейлі қарсы шықты. Карлес Пучдемонның айтуынша, 1 қазанда өткен референдум кезінде автономия тәуелсіздік жариялау туралы мандат алған. "Біз Испанияға қарсы шығып жатқан жоқпыз. Біз дауыс беруге рұқсат сұрап отырмыз. Бірақ тәуелсіздік декларациясын жариялауды кейінге қалдыруды ұсынамыз. Біз бүгін диалогқа ниетті екенімізді білдіреміз" деді Каталония басшысы.

«Карлес Пучдемонның сөзі – өзінің кім екенін, қайда баратынын білмейтін адамның сөзі. Ол Конституциялық сот тыйым салған заңды мойындамайды. Бұл заңсыз әрекет болды», деді Испания премьер-министрінің орынбасары Сорайя Саэнс де Сантамария. Оның айтуынша, каталониялықтардың басым бөлігі республика формасындағы тәуелсіздікті қаламайды. 

Еуроодақ не деді?

Еуроодақтың кейбір елдері референдум өтпей тұрып өз қарсылықтарын білдірген болатын. Еуропа комиссиясының президенті Жан-Клод Юнкер Испания парламентін қолдайтынын, бірақ референдумның нәтижесіне де сыйластықпен қарайтынын айтты. Сонымен қатар ол Каталония тәуелсіздік алса, басқа да мемлекеттер сияқты Еуроодаққа кіру туралы өтініш бере алатынын, бірақ Испанияда вето құқығы болатынын да ескертті. 

Германия канцлері Ангела Меркель Испанияның ішкі істеріне араласпайтынын, бірақ елдің біртұтастығын қолдайтынын айтты. Франция билігінің де мәлімдемесі соған саяды. 

Тәуелсіздікті қолдау: Эстелада деген не?

Каталонияның бөлінуі туралы референдум халықты да екіге бөлді. Бірі қолдады, бірі қарсы шықты. 

Жақында өткен референдумға халықтың 43%-ы қатысып, оның 90,18%-ы тәуелсіздікті қолдады. Дауыс беру көрсеткіші Таррагон қаласында өте төмен деңгейде болды. Себебі жергілікті билік референдум өткізуге ғимарат беруден бас тартты. Дегенмен, референдумға дейін де, кейін де тәуелсіздікті қолдау символдары қалыптасып үлгерді. Мысалы, "Si" (иә) деген жазуы бар жалау, демократия деген жазуы бар плакаттар. 

Каталония тәуелсіздігін қолдаушылардың басты символы – эстелада - каталон жерінің ресми емес туы. Оның сол жағында көк үшбұрыштың ішінде ақ түсті жұлдыз бар. Тәуелсіздікті қолдаушылар сонымен қатар Каталония әнұранын айтады. Көшеге ыдыспен шығып дабыл қағу да өзіндік белгіге айналды. Ал референдумды қолдамайтындар көбіне үйлеріне Испания туын іліп қояды. Ал лозунгтерінде Пучдемонға наразылық білінеді. 

Каталония тәуелсіздігі Испанияға қалай әсер етеді?

Испанияның 1978 жылы қабылданған Конституциясы бойынша біржақты шешіммен тәуелсіздік алу мүмкін емес. Ол үшін жалпыұлттық референдум қажет. Ал өткен референдумда дауыс беру тек Каталонияда өтті. Тіпті, тәуелсіздік алған күннің өзінде бұрынғы автономияны бірден қолдай кететін мемлекеттер аз.

Испанияның энергетика, туризм және цифрлы технология министрі Альваро Надаль Бельда референдум Испанияның экономикасына, туризм индустриясына әсер ететінін айтты.  Ал Испанияның экономика министрі Луис де Гиндос Financial Times-қа берген сұхбатында  Каталония автономия болып қалса, Испания бұл автономияға бөлінетін қаржыны арттыра алатындарын айтты. Орталық биліктің мұндай шешімге дайын болуының басты себептерінің бірі - Каталония жыл сайын шетелге 65,1 млрд еуроның тауарын экспорттайды. Оның үштен екісі Еуроодақ елдеріне жіберіледі. Бұл өңірлер арасындағы ең үлкен көрсеткіш. Сонымен қатар елде жұмыссыздық деңгейі 13,2 %-ды құрайды. Испанияның ІЖӨ-нің 19 %-ы Каталонияға тиесілі. 

Жоғарыда айтқанымыздай, Каталония халықтың табысы бойынша да ең бай өңір саналады. Сондай-ақ Каталония төлейтін салық бюджеттен бөлінетін қаржыдан да асып түседі. Автономия Испанияның мемлекеттік қазынасына 62 млрд еуро құяды. 

Каталония бөлініп кетсе, Испанияның қор нарығы да құлдырайды. Себебі Каталонияда испан қор нарығына кіретін 6 компания орналасқан. Сонымен қатар тәуелсіздікке деген ұмтылысынан мемлекеттің екінші деңгейлі банктері де зардап шегуі мүмкін. Bloomberg дерегіне сүйенсек, Испаниядағы халықаралық ірі компаниялардың көбі Каталонияда шоғырланған. Бірақ, олардың кейбірі бас кеңселерін басқа қалаларға ауыстыратындарын мәлімдеп үлгерді. 

Гүлнұр Қуанышбекқызы,

"Егемен Қазақстан" 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

11.12.2017

Алматыда «Чунцин келбеті» көрмесі ашылды

11.12.2017

 Петропавлдық сот орындаушылар балаларды анасына күштеп әперді

11.12.2017

Дін тақырыбын жариялау бойынша журналистерге арналған тренинг өтті

11.12.2017

Астанада Қайырымдылық ұйымдар өкілдері мен донорлардың республикалық форумы өтті

11.12.2017

Павлодарда құжаттарды цифрландыру жұмыстары басталды

11.12.2017

Петропавлда «Алаш» партиясының 100  жылдығына  арнап көрме ашылды

11.12.2017

Баянауылда Мырзашоқы тау шаңғы кешені салынуда

11.12.2017

Петропавлда әлем чемпионатының қола жүлдегері жансақтау бөлімінде жатыр

11.12.2017

Мемлекет басшысы бірқатар тағайындаулар жасады

11.12.2017

Путин Сириядан Ресей әскерін шығармақ

11.12.2017

Нью-Йорктің орталығында жарылыс болды

11.12.2017

Назарбаев Парламент Сенатының отырысына қатысты

11.12.2017

Калифорнияда алапат өрттен 200 мың адам зардап шекті

11.12.2017

«Астана» Еуропа лигасында «Спортингпен» кездесетін болды

11.12.2017

Чемпиондар лигасының 1/8 финалындағы қарсыластар анықталды

11.12.2017

Бас прокурор тағайындалды

11.12.2017

Жоғарғы Сот төрағасы тағайындалды

11.12.2017

Бүгін «Астананың» Еуропа лигасындағы қарсыласы белгілі болады

11.12.2017

ШҚО Бесқарағай ауданына жаңа әкім тағайындалды

11.12.2017

Этномәдени бірлестіктер елорданың мерейтойына атсалысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

«Отты нүктелер». Опат болған журналистер

Аумалы-төкпелі мына заманда бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері – журналистердің қызметтерін атқаруы барысында қапыда қаза табуы жиілеп кетті. Тіпті алаңдатарлық жағдайға жетті. Халықаралық журналистер федерациясының мәліметтері бойынша, 1990 жылдан бері 2350-ден астам журналист өздерінің міндетін орындау кезінде қаза тауыпты.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Елес пен белес

«Аш бала тоқ баламен ойнамайды» деген аксиомаға айналған қағида бар. Бүгінде еліміздің экономикасы еңсе тіктеп, халықтың әл-ауқаты жақсарса, басқа елдер Қазақстанды терезесі тең әріптес санауға көшсе, оған жеріміздің астындағы мол қазба байлық­тың, сол байлықты кәдеге жарата алғанымыздың зор ықпалы тигені анық. 

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Астана мен Алматы арасында «222»-нің азабы бар

Көлігінің доңғалағы тақтайдай асфальт жолға түскенде көңілінің дом­бырасы күй ойнап қоя беретін жүр­гізушінің жайын кім ұғар, шіркін?! Бұл жұмыр басты пендеңіз жыл­дамдыққа неге сонша құмар болды екен?! Ат жалын ұстап желмен жа­рыс­қан ата-бабадан жұққан, қанға сің­ген қасиет-ау, пай-пай... 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Кеңшілік» пен «кемшілік»

Ертеректе ел жаққа барғанымда бір жолдас жігіттің үйінде болғаным бар. Сонда әлгі жолдасым әңгіме ара­сында өзінің талай жыл қоңсы тұ­рып келе жатқан көршісіне деген ре­нішін айтты. Мәселе қалай болған дейсіздер ғой.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Қазақстанның жаһандық жауапкершілігі арта түсті

Жақында Минскіде Ұжымдық қауіпсіздік туралы шартқа (ҰҚШҰ) қол қойылғанына 25 жыл, ал осы келісім негізінде оның ұйым ретінде құрылғанына 15 жыл толғанына байланысты мерейтойлық сессия өтті. ҰҚШҰ-ның бас органы – Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің осы алқалы жиынында еліміздің аталған аймақтық ұйымға келер жылы төрағалық ететі­ні белгілі болды.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу