Күй серісі

Қасиетті Алатау өңірі, оның ішін­де Шу өзенінің аңғары ежелден­ күйге кенен өлке. Мұнда арғы күй­шілерден жалғасып келе жатқан ба­йырғы күйшілік мектеп бар. 

Егемен Қазақстан
13.10.2017 229

Бай­серке, Қожеке, Әйтпенбет, Мәді, одан берідегі есімдері елге белгілі дәулескерлерден Темірбек Ахметов, Әшірәлі Шынғожаев, Тұраш Әбуов, Боранқұл Қошмағамбетов сияқты қазақ өнерінің асқаралы классиктері осы өңірде туған. Шу өлкесі – қобыз­шы Ықыластың да аққу күйі шал­қыған киелі мекен. 

Осынау саң­лақтардың бүгінгі жалғасы болар­лықтай ел мақтанына айналған өнер ие­лері баршылығына шүкір дейміз, десек те, солардың ішіндегі дарасы,­ аты алашқа шыққан бірегейі – Әбдімомын күйші екенін барша жұрт біледі әрі мойындайды. Ол дом­быраның қос ішегінен іңкәр сарынын тапқан талант иесі, Алатаудың бауырынан күй ұшырып, Алтай мен Атырау, Арқа мен Қаратау, Ұлытау мен Көкшетау, Бетпақ пен Боздалаға аты мәшһүр болған өнерпаз. Өзінің «Ерке сылқым» атты ұран-күйін шы­­ғарып, төл халқының жанын жадыратқан дүр сипатты сазгер. Әр қазақтың жүрегіне ізгілік пен махаббат сыйлаған осы бір жауһар күйдің авторы, жантаза ағамыз – Әбдімомын Желдібаев биыл сексен жасқа толып отыр екен, ұлттық өнеріміздің ұстыны, күй абызының мерейлі жасы баршамызға, ағала ордалы елімізге ұлық той болсын, сүйіншілі болсын дегіміз келеді. 

Күйші композитор Әбдімомын Жел­дібаевтың өзгеден ерек феномені неде?  

Біріншіден, қазақта күйші көп. Бірақ халықтың жүрегінен орын алатын, ойын-тойына әуез боп шаттығына куә болатындай   күй шығару екінің бірінің қолынан келе бермейтіні рас. Осы орайда қазақтың әлмисақтан жадында қалған «Ақсақ құлан», «Қаражорға», «Кеңес», «Наридірген», «Келіншек» сияқты мәңгілік мақамдардың қатарына жаңа замананың жаршысындай боп Әбекеңнің еркелеген «Ерке сылқымы» қосылды. Қазақта бұл күйді білмейтін жан жоқ десе болады, қолына домбыра ұстаған жанды қаумалаған әлеумет әуелі «Ерке сылқымды» тартшы!» деп қолқалайды. Ерке күй Ресейде, Қытайда, Моңғолияда, Қырғызстанда, Өзбекстанда танымал туындыға айналған. «Болашақ» бағдарламасымен Еуропада оқып жатқан жастар елін сағынғанда жиналып осы күйді тартады. Бұл екі домбырашының біріне қона бермейтін бақ десе жарасады.

Екіншіден, Әбдімомын күйлері – белгілі бір күйшілік дәстүрге бай­ланбаған, қазақтың қай өңірінде шертілсе де өз мәнерін таба қоятын кілең келісті ақжелең-толғаулар. Оның Тәттімбетше тебіренген шертпелері, Құрманғазыша  шалқыған төкпелері, Нұрғисаша шамырқанған поэтикалық туындылары, Төлегенше мұңлы қо­ңырланған ілмелері, әрі-беріден соң Бай­серке бабасынша төске өрлеген эпикалық-жырау мінезді циклдары композитордың нағыз кәсіби қарымын таныта алады. Жетпіске тарта күй шығарған сазгердің «Толғау», «Боз жігіт», «Ыдырыс», «Абай арма­ны», «Жамбыл толғауы», «Тұран елі»,­ «Аққу», «Арман құс», «Жесір сазы» атты күйлері халық арасына кең таралған, арнайы оқу бағдарламаларына енген, Жамбыл жерінде композитор атындағы дәстүрлі аймақтық күй конкурсы өтіп отырады.

Үшіншіден, Әбдімомын күйлері – өз кезеңінің айнасы. Ол қоғамдағы әлеу­меттік ортамен біте қайнаған біртұтас талант. Өз замандастарының күй-портретін жазған бояуы қанық суретші. Қазақта арнау күйлер бұрыннан бар, ал күй арқылы белгілі бір тұлғаның музы­калық бейнесін живописьтік штрих­терге пара-пар бейнелеу әлемдік музыкалық мәдениетте орныққан тәсіл, ал сол тәсілді қолданудың домбырадағы ізі Әбдімомыннан басталды деп тұжырымдап айтуға әбден болады. Бұл ретте жазушы Қарауылбек Қазиевке («Боз жігіт»), композитор Нұрғиса Тілендиевке («Арман құс») арнаған күй-портреттерін мысалға келтіруге болады.

Әрине, халқымыздың даңқты күйші-композиторының туындыларынан бұдан өзге де күйдегі жаңашыл қасиеттерін санамалауға болар еді, бірақ мақала күйші мерейтойына арналғандықтан шағын талдауымызды осы жерден ірке тұрамыз. Әбдімомын Желдібаев соңына шәкірттер тобын ерткен бақытты ұстаз. Тараз өңірінен шыққан күйші сазгерлер  Аман Малдыбаев, Өмірғали Ертұрғановтар, аты белгілі әулиеаталық домбырашылар – Талғат Орынтаев, Ержан Рысметов, Батырлан Әбенов, Айман Шерметовалар өз­де­рін Әбдімомын Желдібаевтың із­басары санайды. Қазақ ұлттық өнер университетінде ұстаздық қызметте жүрген немересі  Меруерт Желдібаева атасының тікелей мұрагері екендігін танытып, ол да талай өнер аламанынан озған, жас та болса ата жолын қуған домбырашылығымен топқа түсіп жүр. 

Абыз күйшінің әуез ұялаған жүрегі аман болса халқына әлі талай кесек туындыларды сыйлайтынына сенеміз. «Күй серісі» атанған Әбдімомын ағаның мерейтойы барша қазақ руханиятына құтты болсын! 

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.10.2017

Студенттерге арналған «Ұлы дала жастары» жобасы іске қосылды

22.10.2017

Қостанайда полицейлер көкпар тартты

22.10.2017

Жанат Жақиянов жеңіліп қалды

21.10.2017

«Хабар» агенттігі БАҚ өкілдері арасында дәстүрлі футбол турнирін өткізеді

21.10.2017

Кенияда журналистер мінген тікұшақ көлге құлады

21.10.2017

5,5 пайыздық мөлшерлемемен несие бере бастады

21.10.2017

Роналду жылдың ең үздік футболшысы атанды

21.10.2017

Мешітті тонаған азамат ұсталды

21.10.2017

Кәсіпкерлер палатасы есеп берді

21.10.2017

Қазақ романсиадасына 20 жыл

21.10.2017

Қырғыз саясаткері Нұрсұлтан Назарбаевқа өтініш білдірді

21.10.2017

Сарыағаштық шаруалар қайта өңдеу ісін жандандыра бастады

21.10.2017

Газ келді. Қосуда қиындық бар

21.10.2017

Рухани келісім – бейбітшілік негізі

21.10.2017

Ауғанстан мешіттеріндегі жарылыстан құрбандар саны артуда

21.10.2017

Түркияда Қазақстан мәдениеті мен киносының күндері

21.10.2017

Қостанайда құқық қорғау қызметтері орталығы ашылды

21.10.2017

Қарттар үйіне көтеру құрылғысын тарту етті

21.10.2017

Қостанайда полицейлер көкпар тартты

20.10.2017

Қазақстанның Қауіпсіздік Кеңесінде кадрлық өзгерістер болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Кімді тұлға тұтамыз?

Баяғының жастарына «Мен өмір­ден өзімді іздеп жүрмін» деп сөйлеу тән болатын... Жақында Америкада оқып жүрген қазақ­стандық жас өреннің пікірін тыңдап көруге тура келді.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Дауыл алдындағы тыныштық болып жүрмесін

Төрткүл дүниені тығырыққа тіреген 2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы мен 2009 жылғы «ұлы рецессиядан» енді ғана оңала бастаған әлем экономикасы 2016 жылдан бастап баяу да болса тұрақты даму бағытына бет бұрды.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Шексіз білім

«Білім шексіз бе, әлде білімнің шегі бар ма?» деген сұраққа жа­­уап­ іздеп жүріп, Оксфорд уни­вер­ситетінің профессоры, матема­тик Мар­кус дю Сотойдың «Біз нені біле алмаймыз: білім шегіне сая­хат» («What we cannot know») ат­ты кітабын сатып алдым. Про­фес­сор бұл кітабында нөлден бас­­­тап жетіге дейінгі межені бел­гілейді. Нөлінші межені «Белгілі, бірақ белгісіз» әлде «Белгілі, бірақ бей­мәлім» деген дұрысырақ па?­ Біз біле­тін нәрседен бастап еш­қашан біле алмайтынға, ал одан шек­сіздікке дейінгіні тұспалдайды. Біз нені білмейміз және нені біле ал­маймыз? 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Ұялы байланыс: ұтқан кім, ұтылған кім?

Бүгінде ұялы телефонды пайдалан­байтын адам кемде-кем. Олай болса осынау ертелі-кеш қолымыздан тастамай «рахатын» көріп жүрген игілік үшін кімдерге қанша ақша санап береді екенбіз?  

Талғат СҮЙІНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қарсылық па, таршылық па?

«Біреу Алматыға бір «КамАЗ» сәбіз әкеліп төгіп, елге тегін таратты» деген хабардың шығуы мұң екен, веб-сайттар ақырғы жаңа­лықтың айналасына шыбындай үймеледі. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу