Күй серісі

Қасиетті Алатау өңірі, оның ішін­де Шу өзенінің аңғары ежелден­ күйге кенен өлке. Мұнда арғы күй­шілерден жалғасып келе жатқан ба­йырғы күйшілік мектеп бар. 

Егемен Қазақстан
13.10.2017 332
2

Бай­серке, Қожеке, Әйтпенбет, Мәді, одан берідегі есімдері елге белгілі дәулескерлерден Темірбек Ахметов, Әшірәлі Шынғожаев, Тұраш Әбуов, Боранқұл Қошмағамбетов сияқты қазақ өнерінің асқаралы классиктері осы өңірде туған. Шу өлкесі – қобыз­шы Ықыластың да аққу күйі шал­қыған киелі мекен. 

Осынау саң­лақтардың бүгінгі жалғасы болар­лықтай ел мақтанына айналған өнер ие­лері баршылығына шүкір дейміз, десек те, солардың ішіндегі дарасы,­ аты алашқа шыққан бірегейі – Әбдімомын күйші екенін барша жұрт біледі әрі мойындайды. Ол дом­быраның қос ішегінен іңкәр сарынын тапқан талант иесі, Алатаудың бауырынан күй ұшырып, Алтай мен Атырау, Арқа мен Қаратау, Ұлытау мен Көкшетау, Бетпақ пен Боздалаға аты мәшһүр болған өнерпаз. Өзінің «Ерке сылқым» атты ұран-күйін шы­­ғарып, төл халқының жанын жадыратқан дүр сипатты сазгер. Әр қазақтың жүрегіне ізгілік пен махаббат сыйлаған осы бір жауһар күйдің авторы, жантаза ағамыз – Әбдімомын Желдібаев биыл сексен жасқа толып отыр екен, ұлттық өнеріміздің ұстыны, күй абызының мерейлі жасы баршамызға, ағала ордалы елімізге ұлық той болсын, сүйіншілі болсын дегіміз келеді. 

Күйші композитор Әбдімомын Жел­дібаевтың өзгеден ерек феномені неде?  

Біріншіден, қазақта күйші көп. Бірақ халықтың жүрегінен орын алатын, ойын-тойына әуез боп шаттығына куә болатындай   күй шығару екінің бірінің қолынан келе бермейтіні рас. Осы орайда қазақтың әлмисақтан жадында қалған «Ақсақ құлан», «Қаражорға», «Кеңес», «Наридірген», «Келіншек» сияқты мәңгілік мақамдардың қатарына жаңа замананың жаршысындай боп Әбекеңнің еркелеген «Ерке сылқымы» қосылды. Қазақта бұл күйді білмейтін жан жоқ десе болады, қолына домбыра ұстаған жанды қаумалаған әлеумет әуелі «Ерке сылқымды» тартшы!» деп қолқалайды. Ерке күй Ресейде, Қытайда, Моңғолияда, Қырғызстанда, Өзбекстанда танымал туындыға айналған. «Болашақ» бағдарламасымен Еуропада оқып жатқан жастар елін сағынғанда жиналып осы күйді тартады. Бұл екі домбырашының біріне қона бермейтін бақ десе жарасады.

Екіншіден, Әбдімомын күйлері – белгілі бір күйшілік дәстүрге бай­ланбаған, қазақтың қай өңірінде шертілсе де өз мәнерін таба қоятын кілең келісті ақжелең-толғаулар. Оның Тәттімбетше тебіренген шертпелері, Құрманғазыша  шалқыған төкпелері, Нұрғисаша шамырқанған поэтикалық туындылары, Төлегенше мұңлы қо­ңырланған ілмелері, әрі-беріден соң Бай­серке бабасынша төске өрлеген эпикалық-жырау мінезді циклдары композитордың нағыз кәсіби қарымын таныта алады. Жетпіске тарта күй шығарған сазгердің «Толғау», «Боз жігіт», «Ыдырыс», «Абай арма­ны», «Жамбыл толғауы», «Тұран елі»,­ «Аққу», «Арман құс», «Жесір сазы» атты күйлері халық арасына кең таралған, арнайы оқу бағдарламаларына енген, Жамбыл жерінде композитор атындағы дәстүрлі аймақтық күй конкурсы өтіп отырады.

Үшіншіден, Әбдімомын күйлері – өз кезеңінің айнасы. Ол қоғамдағы әлеу­меттік ортамен біте қайнаған біртұтас талант. Өз замандастарының күй-портретін жазған бояуы қанық суретші. Қазақта арнау күйлер бұрыннан бар, ал күй арқылы белгілі бір тұлғаның музы­калық бейнесін живописьтік штрих­терге пара-пар бейнелеу әлемдік музыкалық мәдениетте орныққан тәсіл, ал сол тәсілді қолданудың домбырадағы ізі Әбдімомыннан басталды деп тұжырымдап айтуға әбден болады. Бұл ретте жазушы Қарауылбек Қазиевке («Боз жігіт»), композитор Нұрғиса Тілендиевке («Арман құс») арнаған күй-портреттерін мысалға келтіруге болады.

Әрине, халқымыздың даңқты күйші-композиторының туындыларынан бұдан өзге де күйдегі жаңашыл қасиеттерін санамалауға болар еді, бірақ мақала күйші мерейтойына арналғандықтан шағын талдауымызды осы жерден ірке тұрамыз. Әбдімомын Желдібаев соңына шәкірттер тобын ерткен бақытты ұстаз. Тараз өңірінен шыққан күйші сазгерлер  Аман Малдыбаев, Өмірғали Ертұрғановтар, аты белгілі әулиеаталық домбырашылар – Талғат Орынтаев, Ержан Рысметов, Батырлан Әбенов, Айман Шерметовалар өз­де­рін Әбдімомын Желдібаевтың із­басары санайды. Қазақ ұлттық өнер университетінде ұстаздық қызметте жүрген немересі  Меруерт Желдібаева атасының тікелей мұрагері екендігін танытып, ол да талай өнер аламанынан озған, жас та болса ата жолын қуған домбырашылығымен топқа түсіп жүр. 

Абыз күйшінің әуез ұялаған жүрегі аман болса халқына әлі талай кесек туындыларды сыйлайтынына сенеміз. «Күй серісі» атанған Әбдімомын ағаның мерейтойы барша қазақ руханиятына құтты болсын! 

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.09.2018

Головкин мен Альварестің үшінші жекпе-жегі болуы мүмкін бе? (ВИДЕО)

18.09.2018

11 жылдан кейін қайталанған тарихи кездесу

18.09.2018

Мемлекет басшысы қосарланған салықты болдырмайтын Өзбекстанмен арадағы келісімге өзгерістер енгізді

18.09.2018

Елбасы Байқоңыр тұрғындарына медициналық көмек көрсету заңына енгізілген өзгерістерге қол қойды

18.09.2018

Студент жастардың жатақхана мәселесі шешілуде

18.09.2018

Батыс Қазақстан облысында Мемлекеттік қызмет мектебі ашылды

18.09.2018

Жеңімпаздар әлем чемпионатына барады

18.09.2018

«Астана» 4 қазан күні өз алаңында Францияның «Ренн» клубымен ойнайды

18.09.2018

Атырауға алғаш рет Елбасының көшпелі көрмесі келді

18.09.2018

Қостанай облысының оңтүстік өңірі егін орағын аяқтап келеді

18.09.2018

Бауыржан Қарағызұлы Мәдениет және спорт министрінің кеңесшісі болып тағайындалды

18.09.2018

Ақмола облысында 61 ІТ сыныбы ашылды

18.09.2018

Әлихан Смайылов Қаржы министрі болып тағайындалды

18.09.2018

«Адырна» республикалық әдеби-көркем ұлттық журналы аламан бәйге жариялады

18.09.2018

Статусты сәйкестендіру керек

18.09.2018

Қостанай облысында адасқан тырна аңшылық шаруашылығына тапсырылды

18.09.2018

Ақмола облысында 2870 орынды қамтитын 11 жатақхана салу жоспарлануда

18.09.2018

Әулиеата аймағында туризмді дамытудың нақты жоспары жасалды

18.09.2018

Құрылыс компаниялары қызығушылық танытуда

18.09.2018

Елімізде жұмыспен қамтылған жастардың саны - 2,1 млн адамды құрайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Búgingi qazaq áıeli

Qazaq áıeli qaı zamanda da qatparly taqyryp bolǵan. Epostyq jyrlar men ertegilerde, jyraýlar poezııasynda qazaq áıeliniń, qazaq qyzynyń asqaq beınesi áspetteldi, sulýlyǵy jyrlandy, jan dúnıesiniń izgilikti qasıetteri pash etildi. Baǵzydaǵy Tumar hanym men Umaı anadan bastap qazaq tarıhy da Domalaq ana, Aıpara ana, Qyzaı ana, beridegi Bopaı hansha men uly Abaıdyń ájesi Zere syndy ardaqty esimderge kenen bolyp kelgeni belgili. Qashannan-aq halyq qasıetiniń qormaly, ulttyń uıaty áıel bolǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу