Мейрамбек Беспаевқа арнап жазылған хатқа үнқосу

Қаламгер Қали Сәрсенбайдың әнші Мейрамбек Беспаевқа  арнап «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған ашық хатына (№210, 1 қараша, 9-бет) оқырман тарапынан үнқосулар көптеп келіп жатыр. Соның бірін бүгін оқырман назарына ұсынып отырмыз.

Егемен Қазақстан
14.11.2017 1095

Қадірлі Қали мырза! Сіздің Мей­рам­бекке жазған ашық хатыңыз оқы­ған әр адамның жүрегіне жылылық ұя­лат­ты. Өйткені інілердің өресіне мән бе­ріп, қамқор болар ағалар шықпаса «аға­ларым аман болсыншы» деп тілейтін іні­лер қайдан шығады? Хатыңызда ке­сек-кесек ойлар, салиқалы сын да ай­тылған. Жапондардың жастарын мы­салға алғаныңыз да жарасымды. Осы орайда ұлттық мүддені биік ұстап, ұлт­тық сананы сақтауда жапон қоғамы не­ге басқадан озық, ал біз неге рухани құлдырап барамыз деген сұрақ төңі­регінде ойланайықшы. Кім кінәлі? Кез келген жапон отбасына қарасақ,  әр үй салт-дәстүр мен ұлттық ұстанымын бұдан неше мың жыл бұрынғы ата-бабасы жасап берген қалпында сақтап отыр. Жапондардың отырып-тұруы мен өндірістегі іс-әрекеттеріне дейін ата-баба салған ізден айнымай жалғасуда. Сөйте тұра, олар бүгінгі прогрестің алдын ешкімге бермейді. Спутник ұшы­руға қатысатын жапон инженері аштан өліп бара жатса да бұдан мың жыл бұ­рынғы ата дәстүрін, инженериядағы ұлт­тық ережелерді берік ұстанады. Иә, жа­понның техника жүйесі де ұлттық ереже­лерге негізделген.  Ондай елдің жастары, әрине, ұлтының қамын бірінші орынға қоя­тыны белгілі. 

Жапонның әр әйелі дүкенге кіргенде ше­телдік заттарға көз салмайды. Қандай бол­са да өз елінде өндірілген затты таң­дайды. Сондағысы «мен төлейтін сома аз­ғантай болса да ел экономикасына үлес қос­сын» деген ұлтжандылықтан туған бе­ріктік.

Жапонның баласы кімге үйленсе де, ту­ған баласы таза қанды жапонға айналады, қай жерде жүрсе де ана тілінде сөйлейді. 127 миллион халқы бар бұл мемлекетте екі жапонның ағылшынша сөйлегенін көрмейсің. Ал бізде ше? Ұлттық тіліміздің қоғамдағы күйі қандай? Осы деңгейде қарасақ,  сіздің інілерге айтып тұрғаныңыз «Арбаның алдыңғы дөңгелегі қалай қиқаңдаса да мейлі, сендер жастар, артқы дөңгелектердің қозғалыс симметриясы көз қуантарлық, дұрыс болғанын қадағалаңдар» дегендей елестейді. Қали мырза, бұл мүмкін бе?  

Империя бұғауынан босаған 1990- жылдан бергі жаққа қарайықшы. Ислам дінін жаппай насихаттау кезінде «VІІ ғасырда арабтар келіп, шаш пен тырнақ алуды үйретіп, қазақты мұсылман қылды» деген сөздер насихат түрінде жағалай айтылды. Сол кезеңде араб тілін үйретуге келген мамандар: сендердің мемлекеттік мейрамдарыңды біз мойындамаймыз, намаз оқымайтынның бәрі кәпір, деген сөзді айтты. Сондай дәрістерге қатысқан қыздардың бірсыпырасы өз әке-шешесінен «харам» деп  безініп, мешіттерде түнеп жүрді. Талайы намаз оқитындардың дәрет-суын жылытып беріп, аяғын жуатын  күй кешті. Ұлттық санасы сергек, рухани діңі берік ел жастарын аз­ғын­дауға жібермес болар.

Басқа халықтарда мұндай бей-бере­кет­тік болды ма? Осы республиканы ме­­кен­дейтін аз санды халықтар бар ғой. Со­ның қайсысының жастары көрінгеннің ті­ліне еріп, ұлттық келбетінен айныды?  Қайсысына қарасаң да ұлттық ұста­ны­мын берік сақтап, ілгерілеп барады. Бар­лығы ұлттық намысқа тіреледі ғой. Басқаны былай қойғанда, біздегі жер-су атауларының өзін «кірме сөз» деп, том-том кітап етіп шығарды. Айналадағы бас­қа халықтардан өз ұлтын аласартып, бө­теннің ырқына жыққанды сіз көрдіңіз бе?     

Қали мырза! Есті ел қандай атауда бол­са да тарихи орындарын, отырған ие­ліктерін қаз-қалпында сақтайды. Біз бол­сақ тұрақсызбыз. Осы  заманда өмір сүр­ген жеке тұлғалардың есімін «мәңгілік етеміз» деген алашапқындық жеріміздегі тарихи атаулардың талайын көз алдыңда жо­ғалтқызды. Ол тұлғалар есімдерін мәң­гілік етіп, еңбектері арқылы бекітіп қой­ды ғой.  Ешқайсысы бүгінгі бізден «тарихи жер атауын алып тастап, мені қойыңдар» деп сұраған жоқ. Ана тілдегі сөздік қорды «кірме сөз» деп тергілеу де, жер-су, елді ме­кен атауларына өзгеріс енгізу де тарихи сауатсыздықтан, бі­лім­сіз­діктен.   

Кейінгі жастар ұлттық дәстүрді берік сақ­тау үшін алдыңғы толқын үлкендердің ісі үлгі болуға тиіс. Жапон отбасы қызмет ба­бымен шетелге шыққанда өз елінен бір сынық зат болса да «самурайдың бел­гісі» деп өзімен бірге ала жүреді де, сырт­тағыларға соны мақтана көрсетеді. Сол бір ескі зат кішігірім нәрсе болса да,  жапон үшін қасиетті бойтұмар. Жапон үйіне кір­сең татамиден бастап, көне заманғы тұрмыстық көрініс сақталған. Бізде ше? Қазақтың оюлы текеметі, көркем  сыр­мағы, күмістелген шынықабы, қара кебе­жесі мен сырлы жүкаяғы қазір кімнің үйін­де бар? Маған осы Қазақстаннан әде­мілеп текемет, киіз басатын шеберді та­уып бере аласыз ба? Табу қиын.

Жапониядағы сияқты ұлттық мұра­лар­ды әспеттеп, қасиетін қадірлеу біз­де жоқ екенін мойындауымыз керек. 90-­жыл­дары ауылдан қалаға көшіп барған қа­зақ­тардың «артта қалған болмайық» деп бүкіл қазақи заттарды лақтырып тас­тағанын көргенбіз. «Қалалық болуға» тал­пынған бір келіншектің әп-әдемі теке­метті подъездің алдындағы темірге іліп тастап, баласымен тілі келмесе де орысша шүлдірлескенін көріп едік. Сол текемет жауын-шашынның астында бірнеше ай тұрып, шіріді. Текеметтің орнын палас басты. Қараса көздің жауын алатын кестелі тұскиіздің орнына қалың тұсқағаздар жапсырылды. Сөйтіп біз «артта қалған бо­лудан» оңай құтылдық.

Рухани қылмысты тілге тиек еттіңіз. Өте орынды. Бірақ сол рухани қылмысты жа­сап жатқан кім? Кейінгі буынға рухани қылмысты жасамауды үйрететін алдыңғы ағалары емес пе? Парасатты, саналы азамат азғындыққа жол бермейді. Бір қазақтың бір қазақты менсінбеуі –азғындықтың бір белгісі. Жапонның ең бай бизнесмені қалай киінсе, вагон жөндейтін жұмысшысы да солай киінеді. Дамыған, рухани жетілген елде бай мен кедейдің айырмасы жоқ. Мінген автокөлігі, тұтынған затына қарап ауқатты я кедей екенін айыра алмайсың. Бизнесмен барған шетелдің демалыс орнына қарапайым жұмысшысы да барып жатыр.    

Жапон қоғамында менмендік, мақтан­шақтық, қызғаныш, бөспесөздік деген жоқ. Әр жапон бір ізбен жүреді. Өзінің іс-­әрекетін күнде таразылайды. Бұл елде бас­шыға жолығып сөйлесу, онымен кездескен жерде тілдесу оңай. Біздегі қазақ бастыққа кіру қиынның қиыны. Мен сізге алдын-ала хабарласып, өтініш айтып, келісіміңізді алып, рұқсатыңызды сұрамай кабинетіңізге баратын болсам, хатшы қыз есікке жолатпасы анық. Бюрократия жойылмайынша рухани даму болмайды. Біздегі қай бастыққа қарасаң да өзін менмен ұстайды. Жай кісіден өзін артық көретіні байқалып қалады. Ал кез келген қарапайым жан оның кемшілігін көріп тұрғанын сезбейді. Жастарда «елім» деген ұлтжандылық сезімі берік болу үшін аға буын бюрократиядан арылып, кішіпейілділікті меңгеру қажет.

Жастарға «сендер мынадай болың­дар» деуден гөрі, аға буынның әр өкі­лі өзімізге сынмен қарап, ойлануды үй­ре­нейік. Жоғары буынды ойсыздық бас­са, жастарды берекесіздік билейді. Бос мақтаныш, даңғазалық меңдесе, ат­қа­рылған істе нәтиже болмайды. Жапон­дар қанша ғасыр бойында небір тарихи кезеңді бастан өткерсе де ұлттық өне­рінің тұнығын лайламай сақтап келе жат­қан санаулы ұлттың бірі екені белгілі. Жас өнерпаздарынан бастап сахнадағы саң­лақтарына дейін байырғы заманғы өне­ріне сызат түспеуі үшін барын салады. Ұлт руханиятының жағдайы дегенде әр қазақ ұлттық сананың тазалығына мән беруі керек емес пе? Бұл дегеніміз, әр­қай­сымыз өз ісіміздің түзу болуын қа­дағаласақ, бұл бүгінде жағалай жайлап алған жағымпаздық пен бөспеліктен жиренуден басталса...

Мағрипа  ШӨЖЕҒҰЛҚЫЗЫ,
физика-математика ғылымдарының кандидаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.01.2018

Үкімет басшысы онкологиялық жабдық шығаратын компанияның басшысымен кездесті

16.01.2018

Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау вице-министрі тағайындалды

16.01.2018

Ауыл шаруашылығы вице-министрлері тағайындалды

16.01.2018

Дональд Трамп бүгінгі жұмыс кестесін жариялады

16.01.2018

Ғалияның қолында бұйда пышақ...

16.01.2018

ОҚО-да «Қарашаңырақ – Қарасора, құтты мекен Сайрамсу» атты кітаптың тұсаукесері өтті

16.01.2018

Әз-Жәнібек ханның дулығасы Нью-Йорктегі музейде сақталған

16.01.2018

ОҚО-да 90 мың адам жұмыспен қамтылмақ

16.01.2018

Атырау қаласында жатақханасы бар жаңа спорт кешені ашылды

16.01.2018

Ақын, жазушы Серік Қапшықбайұлы қайтыс болды

16.01.2018

«Атамекенім» акциясы бойынша мүгедектерге кәсіп ашуға мүмкіндік бар

16.01.2018

Трамп пен Н.Назарбаевтың кездесуі: Ынтымақтастықтың жаңа сатысы - The Hill

16.01.2018

The Merkle: Қазақстан Президенті G-Global деп аталатын жаһандық криптовалютаны ұсынып отыр

16.01.2018

Жамбыл облысының Жуалы аудандық соты жаңа ғимаратқа көшті

16.01.2018

Қостанай облысында АӨК сүт зауыттарының жұмысын жандандырды

16.01.2018

Атырау тұрғындары жол құрылысын қадағалайды

16.01.2018

ОҚО-да төтенше жағдайлардың алдын алу шаралары талқыланды

16.01.2018

Trend: «Назарбаевтың Трамппен кездесуі Қазақстанның аймақтағы негізгі ойыншы екенін көрсетеді»

16.01.2018

Б.Сағынтаев: Мемлекет басшысының жекешелендіру жүргізу бойынша тапсырмасы 2018 жылы орындалуы тиіс

16.01.2018

Елбасы Жолдауын іске асыру аясында өзін-өзі жұмыспен қамтығандардың мәртебесі реттелді — Т. Дүйсенова

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Рухсыздық – оқымаудан, тыңдамаудан

Құдірет адамзатты керемет хикметпен, ілтипатпен, мейірбандықпен, көркемдік сұлулығымен қызықтырып, сыңғырлатып жаратқаны мәлім. Ойлау мен қарекет жасау үшін жаралған адамның тұлғасы, таратыңқырап айтқанда, оның қолынан, қиялынан, білімдарлығынан шыққан сәулет, сурет, мүсін, қолөнер, музыка, сөз өнерінің таңғажайып жәдігерлері, телегей-теңіз шынайы жан сырлары, ғылыми-шығар­машылық ғаламат жетістіктері өлшеусіз ғой. 

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Ұжымдық ұстаным

Ұжымдық рух ұлы жеңістерге қол жеткізеді. Қазақ айтады: «Үш адамның басы қосылса – қауым». Қауым­дасқаннан бері адамзат сан түрлі қоғамдық құрылысты өт­кер­ді. Ал қазіргі нарықтық қоғам­ның кілті – табыс. Яғни биік мүдде жолында ұжымдасу және белгілі нәтижеге қол жеткізу.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қазақстанның жаһандық қауіпсіздік бастамалары

Еліміз егемендіктің бастапқы ке­зінде-ақ өңірлік және жаһандық қауіпсіздік Қазақстанның сырт­қы саясатының негізгі басым­дық­тарының бірі болатынын төрт­күл дүниеге жария еткен еді. Содан бері еліміз халық­аралық аренада сол бағытты берік ұстанып, оны бел­сенді түрде жүзеге асырып келеді.

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Жарнамаланғанның бәрі жақсы ма?

Әрине, жарнама – әрқашан өн­діріс пен бизнестің қозғаушы күші болып келе жатқанына ешкім дау айта алмас. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Жаңсақ ойдың жетегінде...

Шетелде іссапарда жүрміз. Қасымызда Сыртқы істер ми­нис­тр­лігінің өкілі Ержан есімді жас жігіт бар. Жүріс-тұрысы, сөйлеген сөзі сондай жатық, сыпайы. Ізетті жігіттің болмысында қалада өскен баланың қалыбы да байқалады. Бір күні екеуміздің орнымыз қатар келіп қалған. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу