Мейрамбек Беспаевқа арнап жазылған хатқа үнқосу

Қаламгер Қали Сәрсенбайдың әнші Мейрамбек Беспаевқа  арнап «Егемен Қазақстан» газетінде жарияланған ашық хатына (№210, 1 қараша, 9-бет) оқырман тарапынан үнқосулар көптеп келіп жатыр. Соның бірін бүгін оқырман назарына ұсынып отырмыз.

Егемен Қазақстан
14.11.2017 1243
2

Қадірлі Қали мырза! Сіздің Мей­рам­бекке жазған ашық хатыңыз оқы­ған әр адамның жүрегіне жылылық ұя­лат­ты. Өйткені інілердің өресіне мән бе­ріп, қамқор болар ағалар шықпаса «аға­ларым аман болсыншы» деп тілейтін іні­лер қайдан шығады? Хатыңызда ке­сек-кесек ойлар, салиқалы сын да ай­тылған. Жапондардың жастарын мы­салға алғаныңыз да жарасымды. Осы орайда ұлттық мүддені биік ұстап, ұлт­тық сананы сақтауда жапон қоғамы не­ге басқадан озық, ал біз неге рухани құлдырап барамыз деген сұрақ төңі­регінде ойланайықшы. Кім кінәлі? Кез келген жапон отбасына қарасақ,  әр үй салт-дәстүр мен ұлттық ұстанымын бұдан неше мың жыл бұрынғы ата-бабасы жасап берген қалпында сақтап отыр. Жапондардың отырып-тұруы мен өндірістегі іс-әрекеттеріне дейін ата-баба салған ізден айнымай жалғасуда. Сөйте тұра, олар бүгінгі прогрестің алдын ешкімге бермейді. Спутник ұшы­руға қатысатын жапон инженері аштан өліп бара жатса да бұдан мың жыл бұ­рынғы ата дәстүрін, инженериядағы ұлт­тық ережелерді берік ұстанады. Иә, жа­понның техника жүйесі де ұлттық ереже­лерге негізделген.  Ондай елдің жастары, әрине, ұлтының қамын бірінші орынға қоя­тыны белгілі. 

Жапонның әр әйелі дүкенге кіргенде ше­телдік заттарға көз салмайды. Қандай бол­са да өз елінде өндірілген затты таң­дайды. Сондағысы «мен төлейтін сома аз­ғантай болса да ел экономикасына үлес қос­сын» деген ұлтжандылықтан туған бе­ріктік.

Жапонның баласы кімге үйленсе де, ту­ған баласы таза қанды жапонға айналады, қай жерде жүрсе де ана тілінде сөйлейді. 127 миллион халқы бар бұл мемлекетте екі жапонның ағылшынша сөйлегенін көрмейсің. Ал бізде ше? Ұлттық тіліміздің қоғамдағы күйі қандай? Осы деңгейде қарасақ,  сіздің інілерге айтып тұрғаныңыз «Арбаның алдыңғы дөңгелегі қалай қиқаңдаса да мейлі, сендер жастар, артқы дөңгелектердің қозғалыс симметриясы көз қуантарлық, дұрыс болғанын қадағалаңдар» дегендей елестейді. Қали мырза, бұл мүмкін бе?  

Империя бұғауынан босаған 1990- жылдан бергі жаққа қарайықшы. Ислам дінін жаппай насихаттау кезінде «VІІ ғасырда арабтар келіп, шаш пен тырнақ алуды үйретіп, қазақты мұсылман қылды» деген сөздер насихат түрінде жағалай айтылды. Сол кезеңде араб тілін үйретуге келген мамандар: сендердің мемлекеттік мейрамдарыңды біз мойындамаймыз, намаз оқымайтынның бәрі кәпір, деген сөзді айтты. Сондай дәрістерге қатысқан қыздардың бірсыпырасы өз әке-шешесінен «харам» деп  безініп, мешіттерде түнеп жүрді. Талайы намаз оқитындардың дәрет-суын жылытып беріп, аяғын жуатын  күй кешті. Ұлттық санасы сергек, рухани діңі берік ел жастарын аз­ғын­дауға жібермес болар.

Басқа халықтарда мұндай бей-бере­кет­тік болды ма? Осы республиканы ме­­кен­дейтін аз санды халықтар бар ғой. Со­ның қайсысының жастары көрінгеннің ті­ліне еріп, ұлттық келбетінен айныды?  Қайсысына қарасаң да ұлттық ұста­ны­мын берік сақтап, ілгерілеп барады. Бар­лығы ұлттық намысқа тіреледі ғой. Басқаны былай қойғанда, біздегі жер-су атауларының өзін «кірме сөз» деп, том-том кітап етіп шығарды. Айналадағы бас­қа халықтардан өз ұлтын аласартып, бө­теннің ырқына жыққанды сіз көрдіңіз бе?     

Қали мырза! Есті ел қандай атауда бол­са да тарихи орындарын, отырған ие­ліктерін қаз-қалпында сақтайды. Біз бол­сақ тұрақсызбыз. Осы  заманда өмір сүр­ген жеке тұлғалардың есімін «мәңгілік етеміз» деген алашапқындық жеріміздегі тарихи атаулардың талайын көз алдыңда жо­ғалтқызды. Ол тұлғалар есімдерін мәң­гілік етіп, еңбектері арқылы бекітіп қой­ды ғой.  Ешқайсысы бүгінгі бізден «тарихи жер атауын алып тастап, мені қойыңдар» деп сұраған жоқ. Ана тілдегі сөздік қорды «кірме сөз» деп тергілеу де, жер-су, елді ме­кен атауларына өзгеріс енгізу де тарихи сауатсыздықтан, бі­лім­сіз­діктен.   

Кейінгі жастар ұлттық дәстүрді берік сақ­тау үшін алдыңғы толқын үлкендердің ісі үлгі болуға тиіс. Жапон отбасы қызмет ба­бымен шетелге шыққанда өз елінен бір сынық зат болса да «самурайдың бел­гісі» деп өзімен бірге ала жүреді де, сырт­тағыларға соны мақтана көрсетеді. Сол бір ескі зат кішігірім нәрсе болса да,  жапон үшін қасиетті бойтұмар. Жапон үйіне кір­сең татамиден бастап, көне заманғы тұрмыстық көрініс сақталған. Бізде ше? Қазақтың оюлы текеметі, көркем  сыр­мағы, күмістелген шынықабы, қара кебе­жесі мен сырлы жүкаяғы қазір кімнің үйін­де бар? Маған осы Қазақстаннан әде­мілеп текемет, киіз басатын шеберді та­уып бере аласыз ба? Табу қиын.

Жапониядағы сияқты ұлттық мұра­лар­ды әспеттеп, қасиетін қадірлеу біз­де жоқ екенін мойындауымыз керек. 90-­жыл­дары ауылдан қалаға көшіп барған қа­зақ­тардың «артта қалған болмайық» деп бүкіл қазақи заттарды лақтырып тас­тағанын көргенбіз. «Қалалық болуға» тал­пынған бір келіншектің әп-әдемі теке­метті подъездің алдындағы темірге іліп тастап, баласымен тілі келмесе де орысша шүлдірлескенін көріп едік. Сол текемет жауын-шашынның астында бірнеше ай тұрып, шіріді. Текеметтің орнын палас басты. Қараса көздің жауын алатын кестелі тұскиіздің орнына қалың тұсқағаздар жапсырылды. Сөйтіп біз «артта қалған бо­лудан» оңай құтылдық.

Рухани қылмысты тілге тиек еттіңіз. Өте орынды. Бірақ сол рухани қылмысты жа­сап жатқан кім? Кейінгі буынға рухани қылмысты жасамауды үйрететін алдыңғы ағалары емес пе? Парасатты, саналы азамат азғындыққа жол бермейді. Бір қазақтың бір қазақты менсінбеуі –азғындықтың бір белгісі. Жапонның ең бай бизнесмені қалай киінсе, вагон жөндейтін жұмысшысы да солай киінеді. Дамыған, рухани жетілген елде бай мен кедейдің айырмасы жоқ. Мінген автокөлігі, тұтынған затына қарап ауқатты я кедей екенін айыра алмайсың. Бизнесмен барған шетелдің демалыс орнына қарапайым жұмысшысы да барып жатыр.    

Жапон қоғамында менмендік, мақтан­шақтық, қызғаныш, бөспесөздік деген жоқ. Әр жапон бір ізбен жүреді. Өзінің іс-­әрекетін күнде таразылайды. Бұл елде бас­шыға жолығып сөйлесу, онымен кездескен жерде тілдесу оңай. Біздегі қазақ бастыққа кіру қиынның қиыны. Мен сізге алдын-ала хабарласып, өтініш айтып, келісіміңізді алып, рұқсатыңызды сұрамай кабинетіңізге баратын болсам, хатшы қыз есікке жолатпасы анық. Бюрократия жойылмайынша рухани даму болмайды. Біздегі қай бастыққа қарасаң да өзін менмен ұстайды. Жай кісіден өзін артық көретіні байқалып қалады. Ал кез келген қарапайым жан оның кемшілігін көріп тұрғанын сезбейді. Жастарда «елім» деген ұлтжандылық сезімі берік болу үшін аға буын бюрократиядан арылып, кішіпейілділікті меңгеру қажет.

Жастарға «сендер мынадай болың­дар» деуден гөрі, аға буынның әр өкі­лі өзімізге сынмен қарап, ойлануды үй­ре­нейік. Жоғары буынды ойсыздық бас­са, жастарды берекесіздік билейді. Бос мақтаныш, даңғазалық меңдесе, ат­қа­рылған істе нәтиже болмайды. Жапон­дар қанша ғасыр бойында небір тарихи кезеңді бастан өткерсе де ұлттық өне­рінің тұнығын лайламай сақтап келе жат­қан санаулы ұлттың бірі екені белгілі. Жас өнерпаздарынан бастап сахнадағы саң­лақтарына дейін байырғы заманғы өне­ріне сызат түспеуі үшін барын салады. Ұлт руханиятының жағдайы дегенде әр қазақ ұлттық сананың тазалығына мән беруі керек емес пе? Бұл дегеніміз, әр­қай­сымыз өз ісіміздің түзу болуын қа­дағаласақ, бұл бүгінде жағалай жайлап алған жағымпаздық пен бөспеліктен жиренуден басталса...

Мағрипа  ШӨЖЕҒҰЛҚЫЗЫ,
физика-математика ғылымдарының кандидаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.10.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев: Білім беру жүйесі реформалардың шырмауынан шыға алар емес

19.10.2018

Ұлттық құндылықтардың иесі – жастар

19.10.2018

Оралда студенттерге қызмет көрсету орталығы ашылды

19.10.2018

«Қазпоштаның» 25 жылдығына орай «Жазылушылар күні» ұйымдастырылды

19.10.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев мемлекет қаржысын үнемдеуге шақырды

19.10.2018

Еуразия ынтымақтастығының маңызы зор

19.10.2018

Амангелді Кеңшілікұлының «Қазақты сүю» атты шығармашылық кеші өтті

19.10.2018

«Әзірет Сұлтан» қорық-музейінің 40 жылдығы аясында тарихи кітаптардың тұсауы кесілді

19.10.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев Қарағандыда жұмыс сапарымен болды

19.10.2018

Америкалық еріктілер оқушыларға ағылшын тілін үйретіп жүр

19.10.2018

Мемлекет басшысы Еуропалық комиссия төрағасы Жан-Клод Юнкермен кездесті

19.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Азия-Еуропа» форумының ХІІ саммитіне қатысты

19.10.2018

Мүмкіндігі шектеулі жандарға мүгедектер арбасын сыйлайды

19.10.2018

Президент «Азия-Еуропа» форумының ХІІ саммитінде кездесулер өткізді

19.10.2018

Владимир Путин: Өзбекстан Ресейдің сенімді серіктесі

19.10.2018

Сенатор Рысқали Әбдікеров Қарағанды облысында жұмыс сапарымен болды

19.10.2018

Атырауда мамандандырылған ХҚКО құрылысы аяқталуы жақын

19.10.2018

Мемлекет және қоғам қайраткері Темірбек Жүргеновтің туғанына - 120 жыл

19.10.2018

Павлодар-Семей тасжолында көліктер өртеніп, бір адам мерт болды

19.10.2018

TWESCO дүниежүзілік мәдениет форумына қатысты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу