Дер кезінде қойылған нүкте

1921 жылдың қысы, Одесса қаласында тұрам. ...«Моряк» газетінде хатшымын. Жас жазушылардың біразы сонда істеді. Катаев, Багрицкий, Бабель, Олеша және Ильф бар... Ал жасы үлкен жазушылардан Андрей Соболь келіп тұрады. Тынымсыздау, алқам-салқам жүретін, жан адамға зияны жоқ кісі еді.

Егемен Қазақстан
17.11.2017 3668

Бірде сол Соболь «Морякқа» бір әңгіме әкелді. Бір қарағанда тақырыбы қызықты, өзі де сөзсіз, талантты дүние, бірақ басы қайсы, аяғы қайсы ажырата алмайтындай сапырылысып жатқан бір дүние.

Әңгімені оқыған соң, біраз бас қатырдық. Тура сол күйінде баса салуға болмайды. Түзеп, қайта жазып шық деуге Собольге ешкім батпайды. О кісі ондай-ондайыңа көне қоймайтын. Анау айтқандай авторлық тәкаппарлықтан емес (басқа-басқа, Собольдің ондай мінезін көрмеппіз), әсершілдіктен: жазып болған дүниесіне тез суынып қалатын да, қайта қарауға мүлде қызықпайтын. 

Отырып алдық та ойландық: енді не істейміз? Бір жылдары Ресейде ең көп таралған «Русское слово» газетінің бұрынғы директоры, әйгілі баспагер Сытиннің оң қолы болған Благов деген үлкен кісі бізде корректор болып істеуші еді. Көп сөйлемейтін, бұған дейінгі өмірі ауырлау болған, секемшіл адам. Даурығысып жататын жастардың у-шу ортасына да көп кіріспей, байсалды қалыпта сырттап тұратын. 

Собольдің қолжазбасын тағы бір оқып шығайын деп үйге алып кеткем.

Түн қоюлана есік қағылды. ...Ашсам, Благов тұр. 

– Не ғой, – деді Благов. – Собольдің әңгімесінің ойымнан шықпай қойғаны. Керемет дүние. Құртып алсақ, обал болады. Газетте көп істеген қасқырмын ғой, жақсы қолжазба көрсем болды, жабысып айырылмайтыным бар.

– Қайтеміз енді! – деймін мен.

– Қолжазбаны маған берсеңіз. Ар-ожданыммен ант етем, бір сөзін де өзгертпеймін. Осында қалсам деп тұрмын, Ланжерондағы үйге жетем дегенше, түгімді қалдырмай сыпырып кетер. Сіздің көзіңізше-ақ шолып шықсам.

– «Шолып шықсамыңыз» қалай? – дедім мен. – «Шолып шығу» дегеніңіз – түзету деген сөз ғой.

– Айтып отырмын ғой, бірде-бір сөз алып-қоспаймын.

– Қалай сонда?

– Оны қазір көресіз.

Благовтың сөзі қызық көріне бастады. ...Не құпиясы барын білгім келіп барады. Ақыры келістім.

...Благов қолжазбаны таңертең ғана қарап бітті. Редакцияға келіп, машинистке бастан-аяқ тергізіп болғанша маған көрсетпей қойды. 

Қолжазбаны қайта оқып шыққанда – тілім байланып қалды. Құйылып түскендей тұп-тұнық проза. Бәрі айқын, бәрі анық болып шыға келіпті. Баяғы бас-аяқсыз, бір-біріне мінгескен сөздердің көлеңкесі де жоқ. Бірде-бір сөз алынбаған да, қосылмаған да. 

Благовқа қараймын. Ол шай түстес жуан папиросын сорып қойып, жымиып қояды.

– Мынауыңыз керемет қой! – деймін. – Не істегенсіз?

– Бар болғаны бастан-аяқ тыныс белгісін түзеп шықтым. Соболь жарықтық бұл жағына сұмдық салақ. Әсіресе нүктелерді мұқият қарадым. Сосын абзацтарын. Бұл керемет дүние, қарағым. Тыныс белгісі жайлы Пушкин­нің өзі айтқан. Олар ойды екшеп, сөйлем құ­ры­­лы­мын реттейді, сосын жеңіл әрі дұрыс оқылуына ықпал етеді. Тыныс белгілері – нота таяқшалары сияқты. Сөздерді шашау шығар­май, тексті мығым ұстап тұрады.

Әңгіме жарияланды. Келесі күні редакцияға баса-көктеп Соболь кірді. Әдеттегідей бас киімсіз, шашы дудырап кеткен, көзі жанып тұр.

– Менің әңгімеме қол тигізген қайсысың? – деп салған жерден айғай салды. Таяғымен газет тігіндісі жатқан үстелді бір салып қалды. Қою шаң бұрқ ете түсті.

– Ешкім тиіскен жоқ, – дедім мен. – Тексті тексеріп көрсеңіз болады. 

– Өтірік! – деп тағы айғайлады. – Сандалма! Кім тиіссе де таппай қоймаймын!

Бір жанжалдың иісі шығып-ақ қалды. Қорқақтау қызметкерлер бөлмеден жылыстап шығып кетіп жатыр. 
Сонда ғана Благов ұстамды, тіпті, енжар дауыспен:

– Егер тыныс белгілерін түзеуді қол сұғу деп есептесеңіз, онда қол тигізген мен едім. Корректорлық міндетіммен.

Соболь бірден Благовқа тап берді. Қолынан ұстап алып біраз сілкіледі, сосын құшақтай алды да қарттың бетінен мәскеушелеп үш мәрте сүйді. 
– Рақмет! – деді толқып. – Мынауыңыз мен үшін керемет сабақ болды. Тек енді тым кеш екені өкінішті. Осыған дейін өз жазуыма өзім қиянат жасап келіппін ғой, соны енді ғана ұққанымды қарашы.

Кешкісін қайдан алғаны белгісіз, жарты бөтелке коньягін ұстап (ол күндері коньяк түгілі, ас-ауқат ажыратудың өзі оңай болмаған – А.Н) Соболь келіп тұр үйге. Біз Благовты шақырдық, Багрицкий де келді. Әдебиет жасай берсін деп, бастысы, тыныс белгісі үшін деп іштік.
Осыдан кейін өз орнына және дер кезінде қойылған нүктенің оқырманға қаншалықты әсер ететінін ұқтым...

Константин Паустовскийдің 
«Золотая роза» повесінен
ықшамдап аударған 
Алмас НҮСІП,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.12.2017

Қостанайдың Жітіқара ауданында заманауи астық сақтау  қоймасы ашылды

14.12.2017

Ақмола облысында Біржан сал ауданы пайда болды

14.12.2017

Студенттер «ақылды үйде» тұрады

14.12.2017

Болашақ журналистер «Егемен Қазақстанда» қонақта болды

14.12.2017

Келіншектің баласы (баллада)

14.12.2017

Тоқаевтың төрағалық етуімен Парламент Сенатының отырысы өтті

14.12.2017

Қостанай облысында шалғай ауылға су құбыры тартылды

14.12.2017

«Алаш жолы» атты кітап жарық көрді

14.12.2017

Қостанай облысында екі бірдей елді мекенге көгілдір отын келді

14.12.2017

Тәуелсіздікке тарту: Созақта жаңа 6 нысан пайдалануға берілді

14.12.2017

Сенат комитеті Кеден кодексінің жобасын қарады

14.12.2017

Халифа Алтайдың жары өмірден өтті

14.12.2017

Меморандум мақсатына жете алмады

14.12.2017

Тележурналист, майталман дубляжшы, режиссер Әсемғазы Қапанұлы қайтыс болды

14.12.2017

Валерий Карпин Павлодарға келді

14.12.2017

Ақтау халықаралық әуежайы 1 миллионыншы жолаушыға қызмет көрсетті

14.12.2017

Түпқараған ауданының ахуалы айтылды

14.12.2017

Марат бастамашы болған марафон

14.12.2017

«Қансонар» қанат жайып келеді

14.12.2017

Мемлекеттік бағдарламалардың орындалуы талқыланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Әділеттің ақ жолынан Трампша аттау

Жуырда АҚШ президенті Дональд Трамп Иерусалимді Израильдің ас­та­на­сы дегенді мойындап, АҚШ ел­шілігінің Тель-Авивтен сол қалаға кө­шірілетінін мәлімдеді. Үстіміздегі жылдың маусым айында ғана елші­лікті көшіруді кейінге қалдырған Трамп­тың бұл шешімі қандай да бір қы­сы­мның күштілігінен екені көрініп тұр.   

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Дарын мен қарым

Дарын – тағдырдың сыйы. Ұстай алсаң құстай ұшасың, ұстай алмасаң мұрттай ұшасың. Ұстай алғанның қарымы зор. Бағы биік. Затына қарай аты, еңбегіне қарай өнбегі телегей теңіз. Ұстай алмағанның ұсқыны кірмейді. Қадамы ілгері жүрмейді. Қанша жетектегенмен, қамқорлық көрсеткен кері кетіп, күндердің күнінде күлкіге айналып, көлденең «кермеге» ұрына береді. Мұны өмір сабағына көз жібергенде көріп-біліп отырмыз.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Абыздар мен Алыптар

Кезінде қазақ әдебиетінің классик ақсақалы Ғабит Мүсіреповтің «Социалистік Қазақстан» газетінде шыққан «Дәстүр және жаңашылдық» деген мақаласы жан сарайын өзі айтатын есрафіл самалындай желпіп, зиялы қауым мен жазушы жамағатқа кеңестік тымырсықтың көбесін сөккен сәуледей әсер етіп еді. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Елуден кейінгі өмір

Қазіргі қоғамымызда қызықты өзгерістер жүріп жатыр. Соның бір­азы адам жасына да қатысты.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Билер соты

Ұлы Дала өркениеті тарихында Билер сотының құқықтық, саяси-әлеуметтік, тарихи-мәдени, рухани-дүниетанымдық, ұлттық-халықтық, философиялық құн­дылықтары айрықша. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу