Дер кезінде қойылған нүкте

1921 жылдың қысы, Одесса қаласында тұрам. ...«Моряк» газетінде хатшымын. Жас жазушылардың біразы сонда істеді. Катаев, Багрицкий, Бабель, Олеша және Ильф бар... Ал жасы үлкен жазушылардан Андрей Соболь келіп тұрады. Тынымсыздау, алқам-салқам жүретін, жан адамға зияны жоқ кісі еді.

Егемен Қазақстан
17.11.2017 3991

Бірде сол Соболь «Морякқа» бір әңгіме әкелді. Бір қарағанда тақырыбы қызықты, өзі де сөзсіз, талантты дүние, бірақ басы қайсы, аяғы қайсы ажырата алмайтындай сапырылысып жатқан бір дүние.

Әңгімені оқыған соң, біраз бас қатырдық. Тура сол күйінде баса салуға болмайды. Түзеп, қайта жазып шық деуге Собольге ешкім батпайды. О кісі ондай-ондайыңа көне қоймайтын. Анау айтқандай авторлық тәкаппарлықтан емес (басқа-басқа, Собольдің ондай мінезін көрмеппіз), әсершілдіктен: жазып болған дүниесіне тез суынып қалатын да, қайта қарауға мүлде қызықпайтын. 

Отырып алдық та ойландық: енді не істейміз? Бір жылдары Ресейде ең көп таралған «Русское слово» газетінің бұрынғы директоры, әйгілі баспагер Сытиннің оң қолы болған Благов деген үлкен кісі бізде корректор болып істеуші еді. Көп сөйлемейтін, бұған дейінгі өмірі ауырлау болған, секемшіл адам. Даурығысып жататын жастардың у-шу ортасына да көп кіріспей, байсалды қалыпта сырттап тұратын. 

Собольдің қолжазбасын тағы бір оқып шығайын деп үйге алып кеткем.

Түн қоюлана есік қағылды. ...Ашсам, Благов тұр. 

– Не ғой, – деді Благов. – Собольдің әңгімесінің ойымнан шықпай қойғаны. Керемет дүние. Құртып алсақ, обал болады. Газетте көп істеген қасқырмын ғой, жақсы қолжазба көрсем болды, жабысып айырылмайтыным бар.

– Қайтеміз енді! – деймін мен.

– Қолжазбаны маған берсеңіз. Ар-ожданыммен ант етем, бір сөзін де өзгертпеймін. Осында қалсам деп тұрмын, Ланжерондағы үйге жетем дегенше, түгімді қалдырмай сыпырып кетер. Сіздің көзіңізше-ақ шолып шықсам.

– «Шолып шықсамыңыз» қалай? – дедім мен. – «Шолып шығу» дегеніңіз – түзету деген сөз ғой.

– Айтып отырмын ғой, бірде-бір сөз алып-қоспаймын.

– Қалай сонда?

– Оны қазір көресіз.

Благовтың сөзі қызық көріне бастады. ...Не құпиясы барын білгім келіп барады. Ақыры келістім.

...Благов қолжазбаны таңертең ғана қарап бітті. Редакцияға келіп, машинистке бастан-аяқ тергізіп болғанша маған көрсетпей қойды. 

Қолжазбаны қайта оқып шыққанда – тілім байланып қалды. Құйылып түскендей тұп-тұнық проза. Бәрі айқын, бәрі анық болып шыға келіпті. Баяғы бас-аяқсыз, бір-біріне мінгескен сөздердің көлеңкесі де жоқ. Бірде-бір сөз алынбаған да, қосылмаған да. 

Благовқа қараймын. Ол шай түстес жуан папиросын сорып қойып, жымиып қояды.

– Мынауыңыз керемет қой! – деймін. – Не істегенсіз?

– Бар болғаны бастан-аяқ тыныс белгісін түзеп шықтым. Соболь жарықтық бұл жағына сұмдық салақ. Әсіресе нүктелерді мұқият қарадым. Сосын абзацтарын. Бұл керемет дүние, қарағым. Тыныс белгісі жайлы Пушкин­нің өзі айтқан. Олар ойды екшеп, сөйлем құ­ры­­лы­мын реттейді, сосын жеңіл әрі дұрыс оқылуына ықпал етеді. Тыныс белгілері – нота таяқшалары сияқты. Сөздерді шашау шығар­май, тексті мығым ұстап тұрады.

Әңгіме жарияланды. Келесі күні редакцияға баса-көктеп Соболь кірді. Әдеттегідей бас киімсіз, шашы дудырап кеткен, көзі жанып тұр.

– Менің әңгімеме қол тигізген қайсысың? – деп салған жерден айғай салды. Таяғымен газет тігіндісі жатқан үстелді бір салып қалды. Қою шаң бұрқ ете түсті.

– Ешкім тиіскен жоқ, – дедім мен. – Тексті тексеріп көрсеңіз болады. 

– Өтірік! – деп тағы айғайлады. – Сандалма! Кім тиіссе де таппай қоймаймын!

Бір жанжалдың иісі шығып-ақ қалды. Қорқақтау қызметкерлер бөлмеден жылыстап шығып кетіп жатыр. 
Сонда ғана Благов ұстамды, тіпті, енжар дауыспен:

– Егер тыныс белгілерін түзеуді қол сұғу деп есептесеңіз, онда қол тигізген мен едім. Корректорлық міндетіммен.

Соболь бірден Благовқа тап берді. Қолынан ұстап алып біраз сілкіледі, сосын құшақтай алды да қарттың бетінен мәскеушелеп үш мәрте сүйді. 
– Рақмет! – деді толқып. – Мынауыңыз мен үшін керемет сабақ болды. Тек енді тым кеш екені өкінішті. Осыған дейін өз жазуыма өзім қиянат жасап келіппін ғой, соны енді ғана ұққанымды қарашы.

Кешкісін қайдан алғаны белгісіз, жарты бөтелке коньягін ұстап (ол күндері коньяк түгілі, ас-ауқат ажыратудың өзі оңай болмаған – А.Н) Соболь келіп тұр үйге. Біз Благовты шақырдық, Багрицкий де келді. Әдебиет жасай берсін деп, бастысы, тыныс белгісі үшін деп іштік.
Осыдан кейін өз орнына және дер кезінде қойылған нүктенің оқырманға қаншалықты әсер ететінін ұқтым...

Константин Паустовскийдің 
«Золотая роза» повесінен
ықшамдап аударған 
Алмас НҮСІП,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.07.2018

Елорда тұрғындары кітап алмасты

22.07.2018

«Цифрлық Қазақстан»: Үкімет басшысы отандық АТ-компаниялармен мемлекеттік бағдарламаны іске асыру мәселесін талқылады

22.07.2018

Шолпан-Атада Орталық Азия сыртқы істер министрлерінің кездесуі өтті

22.07.2018

Тары өндірісі тасада қалмасын десек...

22.07.2018

«Адвокаттық қызмет және заң көмегі туралы» Заңға арналған баспасөз мәслихаты өтті

22.07.2018

Білім гранттарының 70 пайызы «ІТ» мамандықтарына бөлінеді

22.07.2018

Қызылордада 18 ауылшаруашылық кооперетиві құрылды

22.07.2018

Шемонаиха тұрғындарына баспана кілті тапсырылды

22.07.2018

Бүгін ауа райы құбылмалы болады

21.07.2018

Денистің дара жолы

21.07.2018

ЖСҚ-ны әзірлеу ісі сылбыр

21.07.2018

Атыраулықтар Денис Тенмен қоштасты

21.07.2018

Тараз қаласына Денис Тенді еске алуға арналған баннер орнатылды

21.07.2018

Денис Тенді еске алу шаралары Өскемен мен Семейде өтті

21.07.2018

АҚШ-тың атақты хореографтары Астанада шеберлік сыныптарын өткізеді

21.07.2018

Қостанай облысында жыл басынан бері қылмыс азайған

21.07.2018

Астанада Денис Тенмен қоштасу рәсімі өтті

21.07.2018

Алматылықтар Денис Тенді ақтық сапарға шығарып салды

21.07.2018

Қостанай облысында жаз басталғалы 12 адам суға кетті

21.07.2018

Астаналықтар Smart Astana мобильді қосымшасы арқылы жұмыс таба алады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Атақ қымбат па, абырой қымбат па?

Бүгінде қандай жолмен келсе де атақ үшін есі кете, есерлене қимылд­ай­ты­ны­мыз­ды бәрі біледі. Айта­лық, жуырдағы бір мереке күндерінде орден сатылыпты. Бұл орденнің атауы қандай дерсіз – «Қазақстанның құрметті азаматы».

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ауыл шаруашылығын цифрландыру болашақтың баламасыз жолы

Әлем елдерінде қазіргі уақытта ауыл шаруашылығын цифрландыру қарқынды түрде жүріп жатыр. Уақыт өткен сайын бұл салада неше түрлі жаңа технологиялар пайда болып, олар жедел түрде өндіріске ен­гізілуде. Мәселен, Еуропадағы компания­лар енді егістік жағдайын зерттеумен ай­на­лысатын дрондарды да шығара бас­тады. Бұл машиналар фермерлердің егіс шы­ғымдылығын алдын ала болжап бі­лу­леріне жағдай туғызуда. Осы үдеріс ке­ңі­нен қанат жая келе, бүкіл ел бойынша әрбір егіс алқабының шығымдылығын күні бұрын анықтау мүмкіндігі пайда болатын көрінеді. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Аяқдоп аламаны аяқталды

Әлем чемпионаты – тағатсыздана күткен футбол тойы еді. Енді барлығы аяқталып, той тарқасымен біз де алған әсерімізбен бөлісе кетсек. Бұл біріншілік несімен есте қалмақ?

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Биографиялық фильмдердің бәсі биік болуы тиіс

Кейінгі кезде «Еуразия бірінші арнасынан» әйгілі кеңестік манекенші-модель, сән әлемінде «Кремльдің ең әдемі қаруы» және «Кеңестік Софи Лорен» атанған Регина Збарская туралы сериа­л көрсетіліп жатыр. Былай қарасаңыз, сән әлемінің кіндігі саналған Парижді тәнті еткен өмірі жұмбаққа толы сұлудың сол кездегі кеңестік қасаң қағидаларға сыймаған ғұмырын өзгеше қырынан бейнелеген қарапайым, бірақ кемел түсірілген Ресейдің кезекті киноөнімдерінің бірі. 

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Халық әнінің тоналу тарихы

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев «Бо­лашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағ­дарламалық мақаласында, жаңғыру елдің ұлттық-рухани тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деді. Елдің ұлттық-рухани тамыры дегеніміз не? Ол ха­лықты сан ғасырдан бері адастырмай, алып келе жатқан салт-дәстүрі, фольклоры, әні мен жыры. Осылардың ішінде әннің ұлт руханияты үшін орны айрықша. Дана Абай атамыз, «Ұйықтап жатқан жүрек­ті ән оятар, Үннің тәтті оралған мәні оятар» дегенді бекер айтқан жоқ.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу