Қазақстан • 05 Қаңтар, 2018

Ізгілік қаталдықтан мықты болар...

578 рет
көрсетілді
2 мин
оқу үшін


Өмірде таңқаларлық жағдайлар жиі кездеседі. Мәселен, Орынбор қазақтарының Шығыс бөлігінің билеуші сұлтаны болған Ахмет Жантөрин (Ы.Алтынсариннің Орынборда оқуына жағдай жасап, қаржылай көмек көрсет­кен адам – С.О.) Кенесары Қасы­мовтың бітіспес жауы бола тұра «Кенесары» деп аталатын қазақ­тың халық жырын жолма-жол орыс тіліне аударып, оны П.Распопов ұйқастырып, өлеңге ай­налдырған. Бұл жыр «Образцы киргизской поэзии в песнях эпичес­кого и лирического содержания, пе­рело­женных в русские стихи» де­ген тақырыппен 1885 жылы Ефи­­­мовский-Мировицкийдің ти­­по-литографиясынан жарық көреді.

Ізгілік қаталдықтан мықты болар...

Орыс миссионері, профессор Н.Ильминскиий бұратана ха­лықты орысша оқытып, бірте-бірте өз ана тілін ұмыт­тырып, шоқындыруды ойлас­тырып жүріп, өзі қазақ тілін үйре­нуге құштар болған. Қазақ тілін сүйгені сондай, оны жақсы меңгеріп, грамматикасын жасап, сөздерін құрастырған тұңғыш ғалым. Оның жас Ыбырайға жаса­ған қамқорлығы да бір төбе.

Ыбырайдың әкесі Алтын­сарыны Балғожа бидің ауылын шапқан кезде Кенесары жасағы өлтіріп кеткені тарихтан белгілі. Соған қарамастан Ыбырай да Кенесары мен Наурызбай туралы аңыз әңгіме жазыпты. Бұл туындыны жақында 1901 жылы жарық көрген «Тургайская газетаның» 21 нөмірінен таптық. Аңыз соңында «И.А.» деп қол қойыпты. Бұл – Ы.Алтынсариннің бүркеншік аты. «Оренбургский листок» газетінде шыққан публицистикалық мақа­лаларының соңына да ұлы ұстаз осылай қол қойған.

Рас, 1901 жылы Ыбырай бұл дүниеден өтіп кеткен болатын. Алайда, қайтыс болғаннан кейін де шығармалары жарық көре бермей ме?! «И. А.» басқа біреудің аты мен тегінің алғашқы әріптері шығар деп іздестіріп көріп едік, таба қоймадық. Оның үстіне ол кезде (Ыбырай заманында) орыс тілінде мұндай шығарма жаза алатын адам қазақ даласында жоқтың қасы еді. Кенесары-Наурызбай тарихының тасқа басылуын, ел есінде қалуын ойлаған кемеңгер ұстаз әке өлімін де кешіргендей ғой. Асылы, ізгілік қаталдықтан мықты ма дейсің...

Серікбай ОСПАНҰЛЫ,
ақын, Қостанай мемлекеттік педагогикалық 
институтының профессоры