Уақыт толғамы

Ой жүгіртіп, көңіл көзін кеңірек ашып қарасаңыз, бұл дүниеде уақыт­тан құдіретті не бар?! 

Егемен Қазақстан
10.01.2018 185
2

Адам затының өзін қартайтып, қаусатып тоздыратын да, өлгеннен кейін ізгілікті іс-әре­кеттеріне орай екінші өмір сыйлап, ұрпақ жадында қалдыратын да уақыт. Адам үшін уақыт – ұстаз, уақыт – тәрбиеші де болады. Сонымен қатар уақыт жан жарасын емдеп жазатын емші де дейміз.

Әрине, уақыттың қиратқыш, жойым­паздық қуаты жайқын да жойқын. Со­нау антикалық ежелгі заманның Троя­сынан бастан өзіміздің қазақ дала­сын­дағы жер астына шөккен қаншама қа­ла­ларымыз соның айғағы. Дей тұрсақ та, осы уақыттан асқан жасампаз да жоқ. Өткен ғасырларда нешеме түрлі шапқыншылықтар мен ашаршылық нәубеттерінде қырғынға ұшырап, бодан­дық пен құлдық қамытына жегіліп, қара жерден де ауыр қисапсыз қасірет ар­қалаған қазақ ұлты қазірде сол сан­сыз жаралардан айықты, еңсесін тіктеді, әлемнің алдыңғы қатарлы озық мемлекеттерімен терезесі тең ел қата­рына қосылды. Осының бәрі соңғы ши­рек ғасырда ғана мүмкін болған ға­жайып! Осынау ширек ғасырдың әр жылы жүз жылға татитындай толағай салмақ арқалаған бір-бір сайыпқыран жеке батырдай елестейді көзге. Уақыт­тың ұлылығы мен жасампаздығы осы емес пе.

Қара жамылып қапылған қайғыларды да ұмыттыратын уақыт. Осы күнге жет­кенге, әлбетте, шүкір, тәубә дейді қаза­ғым. Замана, дәуір, кезеңдер мен жылдар Уақыт дейтін ұлы әміршінің үрім-бұтақ әулетінен саналады. Адамзат қоға­мының басынан талай-талай кер замандар, кердең кезеңдер, қанқасап жылдар да өткен, өте де бермек. Ол – толайым­ тіршілік заңы. Бірақ кезі келгенде уа­қыт бәрін орын-орнына қояды, әді­летті қалпына келтіреді, өмірді қайта көктетеді. 

Бұрынырақтағы бір өлеңімізде біз­ де: «Әлди, әлди жас балақан жаңа жыл, Уақыт деген ұлы патша ұрпағы», деп жырлаған екенбіз. Сол айтқандай, міне­кей, биыл ит жылына кіріп, уақыт­тың тоқтаусыз көшінде тағы да тынымсыз ілгері жылжып барамыз. Итті ата қазақтың жорасымен жеті қазынаның бірі, бақ-берекелі, ырысты да құтты жыл болады деп те ырымдап та жатырмыз. Иә, алғашқы апталары ақжарылқап пейіл-тілекпен өткен бұл жылымыздың да құтжол, майлыаяқ болғанына не жетсін. Ылайым солай боларына сенім­діміз.

Ит жылынан әрқашан осылай үміт­ті боларымыздың, дәйім жақсылық күте­ті­німіздің өзіндік себебі де жоқ­ емес. Аса әріге бармай-ақ, жүз жыл бері­ден қайырсақ, 1921 жылы Қазақ­станда ауқымды ашаршылық болып, жүздеген мың өмірді жалмағаны белгілі. Ал осыдан кейін келген 1922 – ит жылы алапаттың беті қайтып, халық үзілген арқауды қайта жалғап, ит тіршіліктің итеңбай арбасына қайта жегіліп, итырғылжың өмірге қайтадан бет бұрып еді.  Сол сияқты, 1931-1933 жылдар аралығындағы қазақтың тең жарымына жуығын опат еткен ғаламат нәубеттен кейін келген 1934 – ит жылы апатты тоқтатып, үміт сәулесін өшірмей қайта жандырған еді. Тағы бір мысалға жүгінсек, Германиямен соғыста жеңіске жетсек те, қансырап жығылған халқымыз үшін одан кейінгі, яғни келесі 1946 – ит жылы да жаңа тыныс ашқанын, бүлінген шаруаны қалпына келтіруді қолға алып, бейбіт өмірге, жарқын болашаққа бет түзегенін де әсте жоққа шығара алмай­мыз. Осынау қиыншылықтар мен тау­қымет, қасіреттердің бәрінен кейін дәйім ит жылы ақжолтай болып келіп, алдағы жақсылықтарға бастап отыруы тегін емес. Уақыт емші дейтініміз сол. 

Иә, уақытпен санасқан абзал, уа­қыттың қадірін білген жөн. Ит – адамның досы, шаңырақтың, от басы, ошақ қасы, мешітті ғалам үйіңнің күзетшісі, бақ-берекеңнің, ырыс-құтыңның шырақ­шысы. Демек, ит жылының ырым-қа­сие­ті ордалы Отанның, ел іргесінің бе­рік болуын қалайды. Осы арада арғы төркіні Шумерде жатқан, белгілі әдебиеттанушы ғалым Серік Негимов айтатын нұсқадағы: «Есігің берік болмаса, еліңде ерік болмайды» деген мақалын да ит жылындағы уақыттың бір үлкен талабы ретінде қабылдау ләзім дер едік.

Бүгінгі уақыт Ақан серінің Құла­герінен де жүйрік. Қазақтың ақиық ақын­дары жырлап, әншілері әнге қос­қан айдай сұлу перизаттардан да кір­пияз. Оған ілесе алмағандар замана күре­сінінде қалып қояды. Демек, қашса – құ­тылар, қуса – құтқармас әбжілдік керек-ақ. Жылға аты берілген құмай-тазының қасиеті осындай, ұраны – ұшқырлық. Олай болса, Мұқағали ақын айтқандай: «Асығу керек, асығу керек қалайда! Уақыт саған қарай ма!».
Тағы да Мұқағали айтады:
– Асығу керек,
Тындыру керек барлығын,
Ешкімнің күтпей жарлығын!
Апармай кешке асығу керек, асығу,
Түстегі ісіңнің қалдығын.
Ит жылында ұлы Уақыт падишаның үдесінен шығуға асығайық, ағайын!.. Уақыт толғағы күтпейді. Уақыт толғамы осындай!..

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.01.2019

Қызылшадан екпе қорғайды

22.01.2019

Кеңсе қызметкерлерінің саулығын кім ойлайды?

22.01.2019

Jaýapkershilik joq jerde...

22.01.2019

Ұлттық бірыңғай тестілеуді жылына төрт рет тапсырады

22.01.2019

Бюджет жобалары артық шығынды көтермейді

22.01.2019

Тарихи-мәдени мұра – баға жетпес қазына

22.01.2019

Қоғам жаңғырмай, сана жаңғырмайды

22.01.2019

Суармалы алқаптар қалпына келтірілуде

22.01.2019

Білімді азаматтар жемқорлыққа неге жол береді?

22.01.2019

Өзара ынтымақтастық мәселелері талқыланды

22.01.2019

Сапалы жолды сақтаудың әлегі

21.01.2019

Мектеп түлегі «Болашақпен» оқи алады

21.01.2019

Шағын фермалардағы жоғарғы технология

21.01.2019

Қостанай облысы өткен жылы алғаш рет экспортқа мол ет шығарды

21.01.2019

Тереза Мэй Еуроодақтан шығуға байланысты қосымша жоспарын таныстырады

21.01.2019

Нұрсұлтан Назарбаев Зимбабве Республикасы Президентінің ресми сапары бойынша брифинг өткізді

21.01.2019

Қазақстанда соңғы 10 жылда нәрестелер өлімі-жітімі екі есе төмендеді

21.01.2019

Қарағандыда мамандандырылған фронт-офис ашылды

21.01.2019

Нұрлан НҰРҒАЛИЕВ: Ағам – мен үшін нағыз қаһарман!

21.01.2019

Әулиеатада денсаулық сақтау деңгейі жақсарып келеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу