Қазақстандағы ұлттық аңшылықтың жай-күйі қандай?

Елімізде жабайы табиғатты қорғау мен аңшылық шаруашылықтарының жұмыстары қалай жүргізілуде? Осы бағытта қандай заңнамалық өзгерістер бар? 

Егемен Қазақстан
26.01.2018 1875
2

 

Аталған сұрақтарға жауап алу мақсатында биылғы жылы құрылғанына 5 жыл толып отырған «Қансонар» республикалық қауымдастығының басқарма төрағасы, кезінде үлкен саяси лауазымды қызметтер атқарған қадірменді ағамыз Оралбай ӘБДІКӘРІМОВПЕН әңгімелескен едік. 

– Оралбай Әбдікәрімұлы, 2013 жылы сіз басқаратын «Қансонар» қау­ым­дастығы құ­ры­лып еді. Биыл 5 жыл толып отыр. Әуелі оның не қоғам еке­­нін айтсаңыз, өткенге аз-кем шолу жа­сап, болашақ жос­пар­ларыңызбен бө­ліссеңіз.

– «Қансонар» – өзіндік мін­деттері бар қоғамдық ұйым. Басты міндеті – аңшылық саласында мемлекеттік саясатты жүргізу. Тарихына үңілсек, бұрын «Казохотрыболовсоюз» деген ұйым бол­ған. Аталған бірлестік әлі де бар. Бі­рақ «Қан­сонардың» ауқымы кең, алға қой­ғ­ан мақсат-міндеттері баршылық. Ең басты жетістігіміз – қазіргі заңдарға ти­істі өзгерістер енгізу. Аңшылық ша­руа­шы­­лықтарын дамыту. Оның ішін­де ең өзек­тісі – жабайы жануарларды сақ­тап, олар­дың бас санын көбейту. Фер­мерлік аң­шылық шаруашылықтарын құ­ру. Құ­қық­тық база құрып, біршама жұмыс ат­қаруға мүмкіншілік беріп отырмыз. Біз аңшылық шаруашылықтарын ша­ғын және орта бизнес көзі ре­тінде қарас­ты­руы­мыз қажет. Сон­дықтан болар, Ауыл ша­руа­шы­лығы министрлігінің Орман ша­руа­шылығы және жануарлар дү­ние­сі комитеті тиісті назар аудара бастады.

Ең басты айта кететін жайт, ұлттық аңшылық түрлерін сақтап, оны кейінгі ұрпаққа аманаттауды қолға алдық. Құсбегілік пен саятшылыққа қатысты түрлі шаралар өткізіп келеміз. Жеті қазы­наның бірі – тазы мен төбетті тір­кеу­ге алып, бір жүйеге келтіріп жа­тыр­мыз. Көр­мелер өткіздік. Таза тұқым­ды қазақы тө­бет­терді сақтау мақсатында жүйелі жұ­мыстармен айналысып отырған жайы­мыз бар. Өткен жылы зерттеу жұ­мыс­тарын жүргіздік. Себебі қазақы тө­бет­тер өзге тұқымдармен будандасып кет­кен. Айырып болмайсың. Елімізде таза қанды төбеттер өте аз қалды. Назар аударатын жайт. Бес-алты облыстағы зерттеу жұмыстарының нәтижесінде тө­­бет­ті стандартқа салғанымызда оның қы­рыққа жуығы ғана талапқа сай болып шықты. Иттің осы тұ­қы­мын сақтап қа­луы­мыз қажет. Атадан балаға қалатын қа­зынаны күтіп-бағатын аңшыларға қолдау танытуымыз керек.

Қауымдастық жанында «Қан­сонар» журналы мен арнайы сайтымыз толық­қан­ды жұмыс істеп тұр. Аңшылық пен жануарлар дүниесіне қатысты заңдар мен құжаттар біздің қатысуымызсыз қаралмайды. Ұлттық музейде жануарлар дүниесіне арналған фотосурет көрмелерін өткіздік. Қоғам тарапынан жылы қабылданды.

– Аңшылық шаруашылығын дамыту керек екені анық. Өткен жылы осы бағытта біршама заң қа­былданды. Олар аңшылық ша­руашылығына қалай әсер ет­ті?

– Біз қоғамдық ұйым болған­дық­тан, аңшыларды дайындау орталықтары бар. Тест пен емтихан тапсырып, куәлік алады. Оқу материалдарын жаңартып отыру да біздің міндетімізге жатады. Экологияны сақтай отырып, шет­елдік ту­рис­терге жағдай жа­са­ғ­ан жөн. Мы­сал­ы, көрші елдер аңшы­лыққа көп мүм­­кіндік берген. Жануарлар дүниесіне то­лық­қанды санақ жұмыстарын жүр­гі­зіп, министрлікке мәселе қойғалы отыр­мыз. Себебі тәуел­сіз­дік алғалы елі­міздегі жануарларға санақ жұмыс­та­ры жүргізілмепті. Былтыр Ауыл ша­руашылығы министрлігі жыл құс­та­ры­ның келуімен байланыстырып, көк­тем­гі аңшылықты тоқтатып тастады. Халықтың пікірі ескерілген жоқ. Көп­теген наразылықтар болды. 160 мың аңшының сөздері есепке алынбады. Олардың бәрі бірден аңшылыққа шық­пайды ғой. Қазір аңшылық арқылы жұрт нан таппайды. Ел-жұрт табиғат аясында болғысы, онымен үндескісі келеді.

– Шетел деп қалдыңыз. Білуі­мізше, қауымдастық Лит­ва, Чехия елдерімен байланыс орнатқан. Батыс елдерінде атал­ған мәселе қалай шешілген?

– Шет жұрттың заңы бойынша жану­арларды аңшылық үшін арнайы өсі­ре­ді. Мысалы, Литвада 700 гектар жерде 2 мыңнан астам бұғы ұстайды. Бір аңшылық шаруашылығында болдық. Мемлекетке шаш-етек­тен пайда келтіріп отыр екен. Мейрам­ханалар тарапынан жабайы жануарлар етіне сұраныс жоғары көрінеді. Астанада ЭКСПО көрмесі өткенде, шетелдік павильондарда ашылған мейрамханалар жануарлар етіне зар болды. Біз болашақта осындай мә­селелерді шешуіміз керек. Арнайы ша­­руа­шылықта өсірсек, жабайы жа­нуарлар­ды сақтап қалу мүмкіндігі ана­ғұрлым артады.

– Жуырда Елбасы Н.Ә.Назар­ба­­ев­тың Жолдауы жарық көрді. Кә­сіподақ мә­селесі сөз болды. Жұ­мыс­шылардың жала­қысын көте­ру жайы ай­тылды. Ал аңшылық ша­руа­шы­лы­ғы мәселесі оң шешімін тапса, ха­лық­ты жұмыспен қамту жағы қа­рас­ты­рыла ма? 

– Әрине. Ауылды жерлерде қан­шама адам жұмыспен қамтылар еді. Ша­руашылықтарға орманшы, кү­зет­ші керек. Вольерлер соғылады. Құры­лыс жұмыстары басталады. Түрлі саладағы арнайы мамандар тартылады. Ветеринарлық қызмет түрлеріне сұ­раныс артады. Қысқасы, ауылды жер­лер­дегі азаматтардың екі қолына бір кү­рек табылады.

​​​​​​​

– Өткен жылы Елбасы Н.Ә.Назар­ба­ев­тың халықтың са­насына сілкініс әкел­ген «Бо­ла­­шаққа бағдар: рухани жаң­­ғыру» бағдарламалық ма­қа­­ла­сы жа­рық көрді. Онда ұлттық код туралы ай­тылды. Осы мәсе­ле­­ге қа­тыс­ты сөз қоз­ғасақ, құс­бе­гілік пен ит жүгіртуден аттап кетпейтініміз анық. Сіз не дейсіз?

– Қазіргі жастардың бойына ұлт­тық сана-сезімді сіңіру үшін бізд­ің ұлттық құндылықтарымызға кө­ңіл бөлуіміз қажет. Саятшылық пен ит жүгіртуді жаңғыртып, жастар назарын аударсақ дейміз. Жүй­рік баптап, тазы салып, ұлт­тық аң­шылықпен айналысатын орта­лық­тарды көбірек ашқан жөн. Бұл мәселеге жергілікті биліктегілер жет­­кілікті назар аударса игі. Елбасы өз Жолдауында туризм мәселесін де қоз­ғады. Осын­­дай орталықтар жұмыс істе­се, ел экономикасына қыруар қар­­жы түсер еді. Өзіміз Ақмола об­лы­­сында осы бағыттағы жұмыс­тар­д­ы бас­тап та кет­тік. Жақында бей­не­клип түсі­рд­ік. Ұлт­тық дәс­түр­­ді ұлықтайтын бей­не­клипті республикалық телеарналардан көр­­сетеміз. Аңшылық дәстүрді то­лық­қан­ды көрсетуге Қанат Ахметов, Абай Әли дейтін азаматтар көп еңбек сіңірді.

Жыл сайын тазы мен төбет көр­месін өткізіп, ең таза тұқым­да­рын өсірсек дейміз. Атқа мініп, ит жүгір­т­кен адам­ның өзінің өткеніне оралып, тарихи тәжірибе мен ұлттық дәстүр­лерге шекеден қарамайтыны анық.

Елбасы сөзімен айтар бол­сақ, бұл – тар­лан тарихтың, жасампаз бүгінгі күн мен жарқын бола­шақ­­тың көкжиектерін үйлесімді сабақтастыратын ұлт жадының тұғырнамасы...

– Сөзіңіз аузыңызда, тазы мен төбет­тің, қыран құстардың еліміз бойынша нақ­ты саны бар ма?

– Еліміздегі таза тұқымды та­зы­лардың саны 500-ге жуық. Об­лыстар бойынша нақтылап, серти­фикат тапсырдық. 2014 жылы министрлікпен бірлесе отырып, тазы мен төбеттің стандарт­тарын бекіткенбіз. Бүркіт, сұңқар, ите­лгі ұстайтын адам саны 160-тай ғана. Алматы облысы мен Се­мей өңірінде, Көкшетау, Бура­­бай маңында біраз кісі құ­сбегілікпен айналысады. Саят­шылық – атадан балаға қала­тын мирас. Ол дәс­түр бойынша беріледі. Алматы облы­сында бір­қатар шара ұйымдастырдық. Бурабайда ха­лық­аралық қансонар өтті. Бұл мәселемен Ұлттық спорт қау­ым­дас­тығы айналысады. Бірақ құстар­ды тіркейтін біздің қауымдастық. Алматы маңында арнайы құс өсіретін тәлім­бақ бар. Табиғаттан ала салуға бол­майды. Қызыл кітапқа енген құс бол­ғандықтан, оны жабайы жолмен ұстап, аңға салған дұрыс емес. Біз оларды өсіріп, бап­та­ған соң чип тағып, содан кейін ғана аңшы­лыққа салғанды құп көреміз.

– Оралбай Әбдікәрімұлы, бола­шақ­та бүгінгі сөз болған қыран құс­тарымыз бен тазы-тө­бет­терімізді тү­рік­меннің ахал­текесі мен алабайы се­кілді әлем­дік деңгейге шығара аламыз ба?

– Бұл – қауымдастық тарапынан көтеріліп отырған мәселелердің бірі. Ол үшін тазы мен төбет санын көбейту қажет. Бүркітшілік болса, ЮНЕСКО-ның материалдық емес мұрасына енді. Тазы мен төбетті халықаралық көрмелерге жиі апарып, таныстыруымыз керек. Қазақтың тазысы 1955-1958 жылдары, Кеңес өкіметінің ке­зінде-ақ бекітілген. Бұрыннан бар. Төбет мал бағу үшін ғана пай­да­ланылғандықтан, бекітілмей қа­лып кеткен. Аңшылық туралы заң­да да ұлттық иттерді қайтадан кө­теруді қолға алдық. Өткен жылы қазан айында Алматыда бүркітке ар­нал­ған ха­лықаралық конференция ұйым­дас­тырдық. Оның алдында ұлттық иттер мәселесіне арнап та осындай іс-шара өт­­кізген болатынбыз. Аталған ша­ра­­ларды зоология институтымен бір­лесе атқардық. Институт бас­шысы Әлихан Мелдебеков қол­дап келеді. Осындай шаралар жиі ұйымдастырылатын болса, әлемдік деңгейге де көтеріліп қалуымыз әбден мүмкін.

– Әңгімеңізге рахмет.

Әңгімелескен 
Самат МҰСА, 
«Егемен Қазақстан» 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.10.2018

Станимир Стоилов: Әлеуетін толық көрсете алмай жүрген футболшылар бар

15.10.2018

Павлодарда құрылысы ұзаққа созылған 25 нысан анықталды

15.10.2018

Елбасы жұмыс сапарымен Ақтөбе облысына барды

15.10.2018

Қыздар университеті «Туған жерге тағзым» жобасын жүзеге асыруға кірісті

15.10.2018

«Ұстаз мәртебесі туралы» заңды әзірлеуге салалық кәсіподақ белсенді түрде атсалысады

15.10.2018

Өзбекстанда импорт өсіп, экспорт көрсеткіші төмендеді

15.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Арыстанбек Мұхамедиұлын қабылдады

15.10.2018

Мұратхан Шүкеев Жамбыл облысы әкімінің орынбасары болып тағайындалды

15.10.2018

Теннисшілердің әлемдік рейтингі жаңартылды

15.10.2018

Ұшқындағы үшем

15.10.2018

Армения әскері Таулы Қарабаққа қатысты атысты тоқтату режимін бұзды

15.10.2018

Жан тебіренісінен туған картиналар

15.10.2018

Ел анасы жайлы еңбек

15.10.2018

Боксшы Сабыржан Бекбергенов Минскіде топ жарды

15.10.2018

«Жебе тартқан сөз бен жыр қосынынан...»

15.10.2018

Мегаполис медицинасын алға жетелейтін орталық

15.10.2018

Өмір сыйлар Azurion

15.10.2018

Жамбылда жүрек ауруына шалдыққандар көп

15.10.2018

Заңсыз мұнай тасымалының зардабы көп

15.10.2018

Иракта ауыз судан уланғандар саны 110 мыңнан асты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Týrızmdi damytý qonaqjaılyqtan bastalady

Tetigin tapqan elder týrızm salasyn sarqylmaıtyn tabys kózine aınaldyryp alǵan. Qyzyǵa qarap otyrsaq, bul saladan qyrýar qarajat túsetinin aıtpaǵanda, kóptegen jumys orny ashylyp,  eldiń tórtkúl álemge jaqsy aty shyǵyp jatady eken.  Al kez kelgen qonaqtyń kóńilin tabýǵa eń birinshi ashyq-jarqyn qabaǵyń, odan keıin dámdi tamaǵyń kerek ekeni álmısaqtan belgili aksıoma emes pe.  

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу