Цифрлы қоғам қан­дай мүмкіндіктер ұсынады?

Мемлекет басшысы тура бір жыл бұрын Үкіметке «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасын қабылдауды тапсырған болатын. 

Егемен Қазақстан
02.02.2018 960

Биылғы Жолдауда жүктелген төртінші өнеркәсіптік революция аясындағы мүмкіндіктердің барлығы осы кешенді бағдарламаның жүзеге асырылуымен тікелей байланысты. Бұл жаһандық өзгерістерден өрбитін, өмірімізді өзгеше өруге жағдай жасауымен ерекшеленетін ауқымы шексіз жоба. 

Белгілі болғанындай, аталған  бағдарламаның бес бағыты – эко­но­мика саласын цифрландыру, цифрлы мемлекетке көшу, цифрлы Жібек жолын іске асыру, адами капиталды дамыту, ин­новациялық экожүйені құру қатар атқарылатын болды. Әрине кез келген істі жүзеге асыратын кәсіби маман.

Бүгінде еліміздің 89 жоғары оқу орнында ақпараттық технология мамандары оқытылады. 2013-2017 жылдар аралығында осы салада еңбек етуі тиіс 109 557 маман даяр­ланды. Сондықтан маман тап­шы­лығы туралы айтудың реті жоқ. Сондай-ақ жетекші ІТ маман­дарын дайындайтын Халық­аралық ақпараттық техноло­гиялар университеті, Назарбаев Университеті, Л.Н.Гу­ми­лев атындағы Еуразия ұлттық универ­ситеті, Қазақ-Британ техни­калық университеті іспет­ті іргелі оқу орындарымен қатар ЭКСПО кешенінде халық­аралық ІТ-стартаптар технопаркі құрылуда. Мұның бәрі отандық инновациялық озық жобалардың дамуына даңғыл жол ашу үшін орасан қолдау көрсетіліп жат­қанын көрсетеді. 

Ақпарат және коммуника­циялар министрлігінің мәлі­метінше, 2021 жылы елімізде аудан, қала орталықтарынан шал­ғайда орналасқан 1 249 елді мекен­ді жоғары сапалы интернетпен қамтамасыз ету жоспарланып отыр. Бұл алыстағы ауыл тұрғындарына мемлекеттік, дәрігерлік қызмет көрсетуге оңтайлы жағдай тудырып, бизнес-жобаларды бастауға, жаңа технологияларды үйретуге үлкен мүмкіндік беретіні кәміл. Елбасы биылғы Жолдауында балалар технопарктері мен биз­нес-инкубаторларының желісін құру­дың да маңыздылығын атап өткен болатын. Шын мәнін­де, барлық өңірде ІТ техно­ло­гия­ға икемі бар балаларды тәр­бие­леудің жөні бөлек.

Жалпы, цифрлы қоғам қан­дай мүмкіндіктер ұсынады? Осы сауалға аз-кем тоқталып көре­йік. Бүгінде Airbnb, Uber, Alibaba сияқты дизруптивті плат­формалар кеңінен танымал. Бұл бірнеше жыл бұрын біз­дің түсінігімізде жоқ ұғым­дар еді. Сол сияқты бар әлем­ді жаулап алған IPhone 2007 жылы ғана нарыққа енді. 2015 жылы әлемде смартфонды пай­даланушылар саны 2 млрд адамға жетті. Сондықтан қазір көптеген жаңа компания­лар «ақпараттық тауарларды» таныс­тыруға көшті. Яғни оны сақ­тауға, тасымалдауға және көптеп шығару­ға мүлде шығын жұмсамайды. Дизруптивті технологияларды әрі қарай өркендетуге капиталдың да керегі жоқ. Мәселен, Instagram, WhatsApp сияқты компаниялар бастапқы қаржыландыруды қажет етпеді. Бұл төртінші өнер­кәсіптік революция шең­беріндегі бизнестің ауқымы мен капиталдың рөлі мүлде өзгергенін көрсетеді. Сондықтан цифрлы технология көптеген саланы алға жылжытуға соны серпін беретіні анық. Өйткені қара­пайым смартфонның мың­даған қосымшалары тіршілікті оңтай­ландыра түсті. Осыдан 30 жыл бұрын қолданған 5 мың компьютердің жүгін, яғни экви­в­алентін қазір бір планшет қана атқарады. Бұл ақпарат са­қтау құнының нөлге теңесіп қал­ғанын көрсетеді. Айталық, 20 жыл бұрын 1 Гб құны 10 мың долларға бағаланса, қазір 0,03 доллар тұрады.
Дүниежүзілік экономикалық форумның негізін салушы әрі президенті Клаус Шваб «Төртінші өнеркәсіптік революция» атты еңбе­гінде қазіргі мегатрендтерді анықтау үшін технологиялық драйверлерді үш блокқа, физикалық, цифрлы және биологиялық блокқа бөліп қарастырады. Бәрі бір-бірімен тығыз байланысты. 

Алғашқы блоктың өзегін 3D басу, робот-техника, жүргізушісіз автокөліктер мен жаңа материалдар құрайды. Мәселен, қарапайым дронның қоршаған ортаны тануы мен бейімделуінің мүмкіндіктерін дамыту көптеген тапсырмаларды орындауға жол ашпақ. Айталық, оны жоғары кернеулі электр желі­­лерін жөндеуге, әскери іс-қи­­мыл­дар жүріп жатқан орынға ме­­дициналық құралдар жеткізуге, ауыл шаруашылығында егістік ал­қап­тарды тыңайтуға, суаруға, мал бағуға тиімді қолдануға болады. Ал 3D басу моделі барлық салада, жел стансаларын орнату сынды ауқымды жобалардан бастап, адам ағзасына тез бейімделетін медициналық импланттар салу сияқты кішігірім жұмыстарда да қолданылады. Өйткені 3D фор­маты ішкі органдар мен жа­су­шаларға дейінгі өлшемді дәл­ме-дәл ала алады. Қазір зерт­теу­шілер оның келесі буыны 4D технологиясын жасауда. Ро­бот­тар жөнінде айтар болсақ, бұ­рын олардың бағдарламасы ав­то­номды құрылғы арқылы ен­гізілсе, қазір ауада таралатын тех­нологияның көмегімен алыс­тан басқаруға болады. Адам мен машина арасындағы өзара қарым-қатынасты күшейтуге бағытталған роботтың келесі буыны тіпті таңғалдыруы мүм­кін. Сол сияқты өндіріс пен инфра­қ­ұ­рылымды дамытуда графен си­­яқты жаңа материалдар пайда бол­ды. Оның қаттылығы құрыш­тан 200 есе жоғары, ал қалың­ды­ғы адамның шашынан да жұқа. Жы­лу мен қуат жеткізуде өте ти­імді бұл материал бағасы жағы­нан қолжетімді болған кезде бел­гілі бір тауарға тәуелді елдер­дің экономикасын түбегейлі өзге­р­туі ықтимал.

Цифрлы блокта интернет зат­тарының кеңінен таралуын ай­туға болады. Мәселен, қаз­ір алыс құрлықта сатылымға шы­­ға­рыл­ған дүниені интер­нет арқылы сатып алып, тап­сы­ры­сыңыздың қай жерде келе жат­қанын, қашан келетінін қада­ға­лап отыра аласыз. Яғни, виртуальды әлем мен шынайы өмірдің арасындағы алшақтық жойыла бастады. Көптеген ақыл­ды әрі арзан құрылғылар үйге, киімге, аксессуарларға, қала­ларға, көліктерге, энергия же­лі­леріне орнатылды, өндіріс үде­рістерінде жиі қолданыла бас­та­ды. Интернетке қосылатын зат­­тардың саны жылдан жылға өсіп барады. Бір-бірін білмейтін жеке­леген тұлғалар мен мекемелер арасында өзара сенімге негізделген келісімдер технологиясы пайда болды. «Блокчейн» деп аталатын бұл технология банк-кастодиандар, орталық тіркеулер арқылы бағдарламаланып, крип­то­графиялық тұрғыдан қорғала­тын­дықтан сенімге селкеу тү­сір­­мейді. Мәселен, «Bitcoin» цифр­лы валютамен қаржылық келісімдерді тіркейді. Келешекте түр­лі құжаттарды тіркеуге қолда­ны­луы әбден мүмкін. Қазірд­ің өзін­де оны Гондурас үкіметі жерге меншік құқын басқаруға пайда­лануда. Цифрлы платформада кедер­гі, уақыт жоғалту, шығын айтар­лықтай аз. Айталық, әлемдегі ірі Uber такси компаниясының өзі­нің меншік көлік құралы жоқ, уақытша тұрғынжай табуға қыз­мет көрсететін Airbnb бірде-бір жылжымайтын мүлікке иелік ет­пейді, әлемдегі ең қымбат бөлшек саудамен шұғылданатын Alibaba компаниясының өзінің тауар қоры болған емес. 
Биологиялық блоктағы инновациялар да таңдай қақтырарлық. Қазірдің өзінде өте қуатты IBM Watson компьютерлік жүйесі бір­­неше минуттың ішінде гене­ти­к­алық мәліметтердің талдауы мен ауру және емдеу тарихын салыс­тыру арқылы науқасқа қа­тер­лі ісікті емдеудің жеке бағ­дарламасын ұсына алады. Био­логиялық инженерияның д­а­муы көп­теген дертті емдеуге, био­өнім­дердің өнімділігін арт­ты­руға жол ашады. Алайда гендік тех­нологияның дамуы шыңына жеткенімен, оның арғы жағында әлеу­меттік, медициналық, эти­ка­лық, психологиялық проблемалар да қылаң береді.

Әрине, әлемдік қауым­дас­тықтың бір мүшесі ретінде бұл тү­бе­гейлі өзгерістерге Қазақстан да бет алды. Елбасы айтқан «ақылды ұлт» ретінде қалыптаса аламыз ба, алмаймыз ба? Әлде тұтынушы нарық ретінде қала береміз бе? Бұл сауалға жауап беретін уақыт тым алыс емес сияқты. 

Думан АНАШ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.02.2018

Эфиопияда төтенше жағдай жарияланды

18.02.2018

18 ақпанға арналған ауа райы болжамы

18.02.2018

Өскеменнің әкімі грейдермен қар тазалады

17.02.2018

Асқар Жұмағалиев Шымкентте цифрландыру жобаларымен танысты

17.02.2018

Білім министрлігі балалардың әлеуметтік желілердегі белсендігін бақылауға шақырды

17.02.2018

Головкин - "Канело" екінші жекпе-жегіне арналған трейлер шықты

17.02.2018

Жанат Жақиянов кәсіби бокстағы карьерасын аяқтады

17.02.2018

Болгарияда Қазақстан туралы деректі фильмдер көрсетіледі

17.02.2018

Астанада тұңғыш рет инклюзивті спорт фестивалі өтеді

17.02.2018

Нұрсұлтан Назарбаевтың Қытайдың CCTV арнасына берген сұхбаты жарияланды (видео)

17.02.2018

Павлодарда Достық фестивалі өтті

17.02.2018

Мексиканың оңтүстігінде 7.2 балдық жер сілкінісі болды

17.02.2018

Белгілі жазушы-драматург Рахымжан Отарбаев дүниеден өтті

17.02.2018

Н.Назарбаев: Мемлекеттер арасындағы сенім мәселесі өте маңызды

17.02.2018

17 ақпанға арналған ауа райы болжамы

16.02.2018

Елбасы Қытайдың «Бір белдеу-бір жол» бастамасына қосылудың пайдасын түсіндірді

16.02.2018

Қазақстан халқы 1 қаңтарда 18 млн 157 мыңға жетті

16.02.2018

Астанада Тұңғыш Президент Қоры сыйақысының лауреаттары марапатталды

16.02.2018

Сенатта жол-көлік оқиғаларының алдын алу бойынша уәкілетті органдармен кездесу өтті

16.02.2018

Қызылорда облысы: Жаңақорған ауданында 5 агроиндустриялық аймақ құрылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Пассионар

Гумилев анықтамасына жүгін­сек,­ пассионарлық – жұлдыздардың әсе­рімен, табиғат пен тарихаттың қи­лы­ дүмпулерімен қайталанып тұра­тын­ заңды құбылыс. Пассио­нарлар бой­­­ларында тасыған күш-қуат­ты, жү­рек­теріндегі жалын жі­гер­ді айнала тө­ңірегін, келе-келе күллі қауым-жұр­тын өзгерту ора­йын­дағы мақсатты жұ­мысқа жұм­сайды. Олай болса, пассио­нарларды қоғамдық қозғалыстың не­ғұрлым белсенді тегершіктері, жа­ңа­шылдар, жасампаздар десек те жа­раса­ды.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Айтушың қандай, ағайын?

«Айтушы ақылды болса, тыңдау­шы дана болады» дейді халық ма­қа­лы. Осы бір тәмсілдің өн бойында үл­кен ұлағат жатқанына шек кел­ті­ру­дің өзі күнә. 

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Блокчейн: сый мен сын

Таяуда Үкіметтің кеңейтілген отырысында Мемлекет басшысы Қаржы министріне қарата айтқан сөзінде блокчейн технологиясын са­лық жинау жүйесінде қолдануды құп­таған болатын. Бұл – бүкіл әлем­ге сыйы мен сынын қоса әкеле жат­қан төртінші өнеркәсіптік рево­лю­цияның бір жаңалығы.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ұзаққа созылған келіссөз

Германия канцлері Ангела Меркель жетекшілік ететін Христиан демо­кра­­тиялық одағы және Христиан со­циа­лис­тік одағы Германия социал-демо­­кра­тиялық партиясымен ұзақ­қа созылған келіссөздерден соң, коали­ция­лық үкімет құру бойынша мәмілеге келді. Келіссөздер барысында, сондай-ақ ортақ бағдарлама да бекітілді. Ал Бундестаг (парламент) сайлауы 2017 жылдың 24 қыркүйегінде өткен болатын.

Дархан ӨМІРБЕК, «Егемен Қазақстан»

Қалтафондағы қауіпті қосымша

Бұған дейін хабарлағанымыздай, өткен аптаның соңында Ақпа­рат және коммуникациялар ми­нистр­лігі «Дербес деректер және олар­ды қорғау туралы» Заңға қай­шы келгені үшін GetContact мобильді қосымшасының еліміздегі қолданысына шектеу қой­ған еді. Бірер күн бұрын Әзер­бай­жан да қосымшаға тыйым салған бола­тын. Қазақстандық қалтафон қол­дану­шылары бар болғаны бір ғана күн пайдаланған бұл қосымша несімен қауіпті еді? Жеке ақпаратты саудалайтын мұндай қосымшаларға төтеп беруге бола ма?

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу