Цифрлы қоғам қан­дай мүмкіндіктер ұсынады?

Мемлекет басшысы тура бір жыл бұрын Үкіметке «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасын қабылдауды тапсырған болатын. 

Егемен Қазақстан
02.02.2018 1187
2

Биылғы Жолдауда жүктелген төртінші өнеркәсіптік революция аясындағы мүмкіндіктердің барлығы осы кешенді бағдарламаның жүзеге асырылуымен тікелей байланысты. Бұл жаһандық өзгерістерден өрбитін, өмірімізді өзгеше өруге жағдай жасауымен ерекшеленетін ауқымы шексіз жоба. 

Белгілі болғанындай, аталған  бағдарламаның бес бағыты – эко­но­мика саласын цифрландыру, цифрлы мемлекетке көшу, цифрлы Жібек жолын іске асыру, адами капиталды дамыту, ин­новациялық экожүйені құру қатар атқарылатын болды. Әрине кез келген істі жүзеге асыратын кәсіби маман.

Бүгінде еліміздің 89 жоғары оқу орнында ақпараттық технология мамандары оқытылады. 2013-2017 жылдар аралығында осы салада еңбек етуі тиіс 109 557 маман даяр­ланды. Сондықтан маман тап­шы­лығы туралы айтудың реті жоқ. Сондай-ақ жетекші ІТ маман­дарын дайындайтын Халық­аралық ақпараттық техноло­гиялар университеті, Назарбаев Университеті, Л.Н.Гу­ми­лев атындағы Еуразия ұлттық универ­ситеті, Қазақ-Британ техни­калық университеті іспет­ті іргелі оқу орындарымен қатар ЭКСПО кешенінде халық­аралық ІТ-стартаптар технопаркі құрылуда. Мұның бәрі отандық инновациялық озық жобалардың дамуына даңғыл жол ашу үшін орасан қолдау көрсетіліп жат­қанын көрсетеді. 

Ақпарат және коммуника­циялар министрлігінің мәлі­метінше, 2021 жылы елімізде аудан, қала орталықтарынан шал­ғайда орналасқан 1 249 елді мекен­ді жоғары сапалы интернетпен қамтамасыз ету жоспарланып отыр. Бұл алыстағы ауыл тұрғындарына мемлекеттік, дәрігерлік қызмет көрсетуге оңтайлы жағдай тудырып, бизнес-жобаларды бастауға, жаңа технологияларды үйретуге үлкен мүмкіндік беретіні кәміл. Елбасы биылғы Жолдауында балалар технопарктері мен биз­нес-инкубаторларының желісін құру­дың да маңыздылығын атап өткен болатын. Шын мәнін­де, барлық өңірде ІТ техно­ло­гия­ға икемі бар балаларды тәр­бие­леудің жөні бөлек.

Жалпы, цифрлы қоғам қан­дай мүмкіндіктер ұсынады? Осы сауалға аз-кем тоқталып көре­йік. Бүгінде Airbnb, Uber, Alibaba сияқты дизруптивті плат­формалар кеңінен танымал. Бұл бірнеше жыл бұрын біз­дің түсінігімізде жоқ ұғым­дар еді. Сол сияқты бар әлем­ді жаулап алған IPhone 2007 жылы ғана нарыққа енді. 2015 жылы әлемде смартфонды пай­даланушылар саны 2 млрд адамға жетті. Сондықтан қазір көптеген жаңа компания­лар «ақпараттық тауарларды» таныс­тыруға көшті. Яғни оны сақ­тауға, тасымалдауға және көптеп шығару­ға мүлде шығын жұмсамайды. Дизруптивті технологияларды әрі қарай өркендетуге капиталдың да керегі жоқ. Мәселен, Instagram, WhatsApp сияқты компаниялар бастапқы қаржыландыруды қажет етпеді. Бұл төртінші өнер­кәсіптік революция шең­беріндегі бизнестің ауқымы мен капиталдың рөлі мүлде өзгергенін көрсетеді. Сондықтан цифрлы технология көптеген саланы алға жылжытуға соны серпін беретіні анық. Өйткені қара­пайым смартфонның мың­даған қосымшалары тіршілікті оңтай­ландыра түсті. Осыдан 30 жыл бұрын қолданған 5 мың компьютердің жүгін, яғни экви­в­алентін қазір бір планшет қана атқарады. Бұл ақпарат са­қтау құнының нөлге теңесіп қал­ғанын көрсетеді. Айталық, 20 жыл бұрын 1 Гб құны 10 мың долларға бағаланса, қазір 0,03 доллар тұрады.
Дүниежүзілік экономикалық форумның негізін салушы әрі президенті Клаус Шваб «Төртінші өнеркәсіптік революция» атты еңбе­гінде қазіргі мегатрендтерді анықтау үшін технологиялық драйверлерді үш блокқа, физикалық, цифрлы және биологиялық блокқа бөліп қарастырады. Бәрі бір-бірімен тығыз байланысты. 

Алғашқы блоктың өзегін 3D басу, робот-техника, жүргізушісіз автокөліктер мен жаңа материалдар құрайды. Мәселен, қарапайым дронның қоршаған ортаны тануы мен бейімделуінің мүмкіндіктерін дамыту көптеген тапсырмаларды орындауға жол ашпақ. Айталық, оны жоғары кернеулі электр желі­­лерін жөндеуге, әскери іс-қи­­мыл­дар жүріп жатқан орынға ме­­дициналық құралдар жеткізуге, ауыл шаруашылығында егістік ал­қап­тарды тыңайтуға, суаруға, мал бағуға тиімді қолдануға болады. Ал 3D басу моделі барлық салада, жел стансаларын орнату сынды ауқымды жобалардан бастап, адам ағзасына тез бейімделетін медициналық импланттар салу сияқты кішігірім жұмыстарда да қолданылады. Өйткені 3D фор­маты ішкі органдар мен жа­су­шаларға дейінгі өлшемді дәл­ме-дәл ала алады. Қазір зерт­теу­шілер оның келесі буыны 4D технологиясын жасауда. Ро­бот­тар жөнінде айтар болсақ, бұ­рын олардың бағдарламасы ав­то­номды құрылғы арқылы ен­гізілсе, қазір ауада таралатын тех­нологияның көмегімен алыс­тан басқаруға болады. Адам мен машина арасындағы өзара қарым-қатынасты күшейтуге бағытталған роботтың келесі буыны тіпті таңғалдыруы мүм­кін. Сол сияқты өндіріс пен инфра­қ­ұ­рылымды дамытуда графен си­­яқты жаңа материалдар пайда бол­ды. Оның қаттылығы құрыш­тан 200 есе жоғары, ал қалың­ды­ғы адамның шашынан да жұқа. Жы­лу мен қуат жеткізуде өте ти­імді бұл материал бағасы жағы­нан қолжетімді болған кезде бел­гілі бір тауарға тәуелді елдер­дің экономикасын түбегейлі өзге­р­туі ықтимал.

Цифрлы блокта интернет зат­тарының кеңінен таралуын ай­туға болады. Мәселен, қаз­ір алыс құрлықта сатылымға шы­­ға­рыл­ған дүниені интер­нет арқылы сатып алып, тап­сы­ры­сыңыздың қай жерде келе жат­қанын, қашан келетінін қада­ға­лап отыра аласыз. Яғни, виртуальды әлем мен шынайы өмірдің арасындағы алшақтық жойыла бастады. Көптеген ақыл­ды әрі арзан құрылғылар үйге, киімге, аксессуарларға, қала­ларға, көліктерге, энергия же­лі­леріне орнатылды, өндіріс үде­рістерінде жиі қолданыла бас­та­ды. Интернетке қосылатын зат­­тардың саны жылдан жылға өсіп барады. Бір-бірін білмейтін жеке­леген тұлғалар мен мекемелер арасында өзара сенімге негізделген келісімдер технологиясы пайда болды. «Блокчейн» деп аталатын бұл технология банк-кастодиандар, орталық тіркеулер арқылы бағдарламаланып, крип­то­графиялық тұрғыдан қорғала­тын­дықтан сенімге селкеу тү­сір­­мейді. Мәселен, «Bitcoin» цифр­лы валютамен қаржылық келісімдерді тіркейді. Келешекте түр­лі құжаттарды тіркеуге қолда­ны­луы әбден мүмкін. Қазірд­ің өзін­де оны Гондурас үкіметі жерге меншік құқын басқаруға пайда­лануда. Цифрлы платформада кедер­гі, уақыт жоғалту, шығын айтар­лықтай аз. Айталық, әлемдегі ірі Uber такси компаниясының өзі­нің меншік көлік құралы жоқ, уақытша тұрғынжай табуға қыз­мет көрсететін Airbnb бірде-бір жылжымайтын мүлікке иелік ет­пейді, әлемдегі ең қымбат бөлшек саудамен шұғылданатын Alibaba компаниясының өзінің тауар қоры болған емес. 
Биологиялық блоктағы инновациялар да таңдай қақтырарлық. Қазірдің өзінде өте қуатты IBM Watson компьютерлік жүйесі бір­­неше минуттың ішінде гене­ти­к­алық мәліметтердің талдауы мен ауру және емдеу тарихын салыс­тыру арқылы науқасқа қа­тер­лі ісікті емдеудің жеке бағ­дарламасын ұсына алады. Био­логиялық инженерияның д­а­муы көп­теген дертті емдеуге, био­өнім­дердің өнімділігін арт­ты­руға жол ашады. Алайда гендік тех­нологияның дамуы шыңына жеткенімен, оның арғы жағында әлеу­меттік, медициналық, эти­ка­лық, психологиялық проблемалар да қылаң береді.

Әрине, әлемдік қауым­дас­тықтың бір мүшесі ретінде бұл тү­бе­гейлі өзгерістерге Қазақстан да бет алды. Елбасы айтқан «ақылды ұлт» ретінде қалыптаса аламыз ба, алмаймыз ба? Әлде тұтынушы нарық ретінде қала береміз бе? Бұл сауалға жауап беретін уақыт тым алыс емес сияқты. 

Думан АНАШ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда өткен ел біріншілігінде Н. Жарылғапов «түйе палуан» атанды

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда «Қозыбаев оқулары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

18.11.2018

Қор нарығы ел экономикасына серпін береді

18.11.2018

Қостанайда Батырбек Байназаровтың «Қобыз – аңыз» атты жеке концерті өтті

18.11.2018

Мәулен Әшімбаев ауыл шаруашылығы қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

18.11.2018

Элизабет Тұрсынбаева Мәскеудегі турнирде үздік алтылыққа енді

18.11.2018

Қызылорда облысында МЖӘ бойынша екі спорт кешені ашылды

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу