Цифрлы қоғам қан­дай мүмкіндіктер ұсынады?

Мемлекет басшысы тура бір жыл бұрын Үкіметке «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасын қабылдауды тапсырған болатын. 

Егемен Қазақстан
02.02.2018 1299
2

Биылғы Жолдауда жүктелген төртінші өнеркәсіптік революция аясындағы мүмкіндіктердің барлығы осы кешенді бағдарламаның жүзеге асырылуымен тікелей байланысты. Бұл жаһандық өзгерістерден өрбитін, өмірімізді өзгеше өруге жағдай жасауымен ерекшеленетін ауқымы шексіз жоба. 

Белгілі болғанындай, аталған  бағдарламаның бес бағыты – эко­но­мика саласын цифрландыру, цифрлы мемлекетке көшу, цифрлы Жібек жолын іске асыру, адами капиталды дамыту, ин­новациялық экожүйені құру қатар атқарылатын болды. Әрине кез келген істі жүзеге асыратын кәсіби маман.

Бүгінде еліміздің 89 жоғары оқу орнында ақпараттық технология мамандары оқытылады. 2013-2017 жылдар аралығында осы салада еңбек етуі тиіс 109 557 маман даяр­ланды. Сондықтан маман тап­шы­лығы туралы айтудың реті жоқ. Сондай-ақ жетекші ІТ маман­дарын дайындайтын Халық­аралық ақпараттық техноло­гиялар университеті, Назарбаев Университеті, Л.Н.Гу­ми­лев атындағы Еуразия ұлттық универ­ситеті, Қазақ-Британ техни­калық университеті іспет­ті іргелі оқу орындарымен қатар ЭКСПО кешенінде халық­аралық ІТ-стартаптар технопаркі құрылуда. Мұның бәрі отандық инновациялық озық жобалардың дамуына даңғыл жол ашу үшін орасан қолдау көрсетіліп жат­қанын көрсетеді. 

Ақпарат және коммуника­циялар министрлігінің мәлі­метінше, 2021 жылы елімізде аудан, қала орталықтарынан шал­ғайда орналасқан 1 249 елді мекен­ді жоғары сапалы интернетпен қамтамасыз ету жоспарланып отыр. Бұл алыстағы ауыл тұрғындарына мемлекеттік, дәрігерлік қызмет көрсетуге оңтайлы жағдай тудырып, бизнес-жобаларды бастауға, жаңа технологияларды үйретуге үлкен мүмкіндік беретіні кәміл. Елбасы биылғы Жолдауында балалар технопарктері мен биз­нес-инкубаторларының желісін құру­дың да маңыздылығын атап өткен болатын. Шын мәнін­де, барлық өңірде ІТ техно­ло­гия­ға икемі бар балаларды тәр­бие­леудің жөні бөлек.

Жалпы, цифрлы қоғам қан­дай мүмкіндіктер ұсынады? Осы сауалға аз-кем тоқталып көре­йік. Бүгінде Airbnb, Uber, Alibaba сияқты дизруптивті плат­формалар кеңінен танымал. Бұл бірнеше жыл бұрын біз­дің түсінігімізде жоқ ұғым­дар еді. Сол сияқты бар әлем­ді жаулап алған IPhone 2007 жылы ғана нарыққа енді. 2015 жылы әлемде смартфонды пай­даланушылар саны 2 млрд адамға жетті. Сондықтан қазір көптеген жаңа компания­лар «ақпараттық тауарларды» таныс­тыруға көшті. Яғни оны сақ­тауға, тасымалдауға және көптеп шығару­ға мүлде шығын жұмсамайды. Дизруптивті технологияларды әрі қарай өркендетуге капиталдың да керегі жоқ. Мәселен, Instagram, WhatsApp сияқты компаниялар бастапқы қаржыландыруды қажет етпеді. Бұл төртінші өнер­кәсіптік революция шең­беріндегі бизнестің ауқымы мен капиталдың рөлі мүлде өзгергенін көрсетеді. Сондықтан цифрлы технология көптеген саланы алға жылжытуға соны серпін беретіні анық. Өйткені қара­пайым смартфонның мың­даған қосымшалары тіршілікті оңтай­ландыра түсті. Осыдан 30 жыл бұрын қолданған 5 мың компьютердің жүгін, яғни экви­в­алентін қазір бір планшет қана атқарады. Бұл ақпарат са­қтау құнының нөлге теңесіп қал­ғанын көрсетеді. Айталық, 20 жыл бұрын 1 Гб құны 10 мың долларға бағаланса, қазір 0,03 доллар тұрады.
Дүниежүзілік экономикалық форумның негізін салушы әрі президенті Клаус Шваб «Төртінші өнеркәсіптік революция» атты еңбе­гінде қазіргі мегатрендтерді анықтау үшін технологиялық драйверлерді үш блокқа, физикалық, цифрлы және биологиялық блокқа бөліп қарастырады. Бәрі бір-бірімен тығыз байланысты. 

Алғашқы блоктың өзегін 3D басу, робот-техника, жүргізушісіз автокөліктер мен жаңа материалдар құрайды. Мәселен, қарапайым дронның қоршаған ортаны тануы мен бейімделуінің мүмкіндіктерін дамыту көптеген тапсырмаларды орындауға жол ашпақ. Айталық, оны жоғары кернеулі электр желі­­лерін жөндеуге, әскери іс-қи­­мыл­дар жүріп жатқан орынға ме­­дициналық құралдар жеткізуге, ауыл шаруашылығында егістік ал­қап­тарды тыңайтуға, суаруға, мал бағуға тиімді қолдануға болады. Ал 3D басу моделі барлық салада, жел стансаларын орнату сынды ауқымды жобалардан бастап, адам ағзасына тез бейімделетін медициналық импланттар салу сияқты кішігірім жұмыстарда да қолданылады. Өйткені 3D фор­маты ішкі органдар мен жа­су­шаларға дейінгі өлшемді дәл­ме-дәл ала алады. Қазір зерт­теу­шілер оның келесі буыны 4D технологиясын жасауда. Ро­бот­тар жөнінде айтар болсақ, бұ­рын олардың бағдарламасы ав­то­номды құрылғы арқылы ен­гізілсе, қазір ауада таралатын тех­нологияның көмегімен алыс­тан басқаруға болады. Адам мен машина арасындағы өзара қарым-қатынасты күшейтуге бағытталған роботтың келесі буыны тіпті таңғалдыруы мүм­кін. Сол сияқты өндіріс пен инфра­қ­ұ­рылымды дамытуда графен си­­яқты жаңа материалдар пайда бол­ды. Оның қаттылығы құрыш­тан 200 есе жоғары, ал қалың­ды­ғы адамның шашынан да жұқа. Жы­лу мен қуат жеткізуде өте ти­імді бұл материал бағасы жағы­нан қолжетімді болған кезде бел­гілі бір тауарға тәуелді елдер­дің экономикасын түбегейлі өзге­р­туі ықтимал.

Цифрлы блокта интернет зат­тарының кеңінен таралуын ай­туға болады. Мәселен, қаз­ір алыс құрлықта сатылымға шы­­ға­рыл­ған дүниені интер­нет арқылы сатып алып, тап­сы­ры­сыңыздың қай жерде келе жат­қанын, қашан келетінін қада­ға­лап отыра аласыз. Яғни, виртуальды әлем мен шынайы өмірдің арасындағы алшақтық жойыла бастады. Көптеген ақыл­ды әрі арзан құрылғылар үйге, киімге, аксессуарларға, қала­ларға, көліктерге, энергия же­лі­леріне орнатылды, өндіріс үде­рістерінде жиі қолданыла бас­та­ды. Интернетке қосылатын зат­­тардың саны жылдан жылға өсіп барады. Бір-бірін білмейтін жеке­леген тұлғалар мен мекемелер арасында өзара сенімге негізделген келісімдер технологиясы пайда болды. «Блокчейн» деп аталатын бұл технология банк-кастодиандар, орталық тіркеулер арқылы бағдарламаланып, крип­то­графиялық тұрғыдан қорғала­тын­дықтан сенімге селкеу тү­сір­­мейді. Мәселен, «Bitcoin» цифр­лы валютамен қаржылық келісімдерді тіркейді. Келешекте түр­лі құжаттарды тіркеуге қолда­ны­луы әбден мүмкін. Қазірд­ің өзін­де оны Гондурас үкіметі жерге меншік құқын басқаруға пайда­лануда. Цифрлы платформада кедер­гі, уақыт жоғалту, шығын айтар­лықтай аз. Айталық, әлемдегі ірі Uber такси компаниясының өзі­нің меншік көлік құралы жоқ, уақытша тұрғынжай табуға қыз­мет көрсететін Airbnb бірде-бір жылжымайтын мүлікке иелік ет­пейді, әлемдегі ең қымбат бөлшек саудамен шұғылданатын Alibaba компаниясының өзінің тауар қоры болған емес. 
Биологиялық блоктағы инновациялар да таңдай қақтырарлық. Қазірдің өзінде өте қуатты IBM Watson компьютерлік жүйесі бір­­неше минуттың ішінде гене­ти­к­алық мәліметтердің талдауы мен ауру және емдеу тарихын салыс­тыру арқылы науқасқа қа­тер­лі ісікті емдеудің жеке бағ­дарламасын ұсына алады. Био­логиялық инженерияның д­а­муы көп­теген дертті емдеуге, био­өнім­дердің өнімділігін арт­ты­руға жол ашады. Алайда гендік тех­нологияның дамуы шыңына жеткенімен, оның арғы жағында әлеу­меттік, медициналық, эти­ка­лық, психологиялық проблемалар да қылаң береді.

Әрине, әлемдік қауым­дас­тықтың бір мүшесі ретінде бұл тү­бе­гейлі өзгерістерге Қазақстан да бет алды. Елбасы айтқан «ақылды ұлт» ретінде қалыптаса аламыз ба, алмаймыз ба? Әлде тұтынушы нарық ретінде қала береміз бе? Бұл сауалға жауап беретін уақыт тым алыс емес сияқты. 

Думан АНАШ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Арыстанбек Мұхамедиұлы Димаш пен Данелияға сәттілік тіледі

17.02.2019

Ауған ардагерлері оқушылармен кездесті

17.02.2019

Өскеменде 37 көшеге жаңа атау берілді

17.02.2019

Геннадий Головкиннің ықтимал қарсыластары белгілі болды

17.02.2019

Талдықорғанда «Тайлақтың тақиясы» фильмінің тұсаукесері өтті

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Қ.Тоқаев Мюнхен конференциясына қатысты

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу