Алматыда Медеу Пұсырмановқа арналған мәдени іс-шара айлығы басталды

Қай заманнан Алматы десе алдымен көкмайсалы Көктөбе, биік шатқалдағы «Медеу» мұзайдыны, мұзарттағы Шымбұлақ ауызға алдымен ілінетін әдемі әдет бар. Мың жылдық тарихын әлемдік дәрежеде шегелеп тұрып мықтап алған Алматы бұл күндері шаһардың ең тарихи танымал тұлғаларын ұлықтау ісін одан әрі жалғастыру үстінде. Сонымен, Алматы өзі өз бол­ғалы тарихында тұңғыш рет би­­ылғы ақпан айын толығымен Ме­деу Пұсырмановтың рухына арнады.

Егемен Қазақстан
07.02.2018 1644

Есімін жоғарыда атап өткеніміздей тек қана би­ік таудағы «Медеу» мұзай­ды­­нының атауы арқылы ға­на жақ­сы білетін Медеу Пұсыр­ма­новтың қазақ тарихындағы ор­нын айшықтау – қаладағы Медеу ауданының барлық мек­теп­терінде кідіріссіз басталып кетті. Айлық аясындағы саяси-мәдени шараға 28800 оқушы мен 2000-дай мұғалім қатысып отыр. «Медеу Пұсырманов кім?» деп аталатын көрме – білім ордаларындағы барлық мұ­ражайлардың басты жәді­ге­рі­не айналды. «Тарихи тұлға» атты жаппай өтіп жатқан сынып сағаттарында оқушылардың жас шамаларына қарай «Есімі ел есінде, халықтың жүрегінде» атты эсселер жазылуда, жоғары сынып оқушылары қазақтың даңқты перзентін мадақтауға ар­налған жыр мүшәйрасына дай­­ындалып жатыр. Наурыз айы­ның бірінші күні «Ғылым Ордасында» меценат-тұлғаға ар­нал­ған республикалық ғылы­ми-тәжірибелік ауқымы үлкен кон­ференция өтеді.

Алматыдағы «Мәдениет­тер­ді жақындастыру орталығы» мем­лекеттік музейінде журналистермен бірінші өткі­зіл­ген брифингте меценат Медеу Пұсырмановтың бұған дейін көпшілік естіп-біл­ме­ген деректері туралы әңгі­ме шертілді. Біз сонау Рим дәуі­рін­дегі қолы ашық Гай Ме­ценат­тан (Мекенат) бас­тап есім­деріне кеңестік тарих­тан қанық орыс меценаттары Мо­ро­зов пен Третьяковтің, бүгінгі әлем­дік Уоррен Баффеттің не­месе қазіргі дәуірдегі бір ш­о­­ғыр қазақ байларының ти­іп-қашып көрсеткен мырза­лы­ғынан хабардармыз. Ал енді қазақ байы Медеудің ме­ценаттығынан мүлдем бейхабар болып шықтық. Тарихта ол туралы жазылмаған. Өйт­ке­ні оның есімі шежіреден социалистік қоғамның «тап жауы» болғандығынан ғана сы­зы­лып тасталынған. Бүгінгі қазақ тарихында меценат Медеу Пұсырмановтың тарихи орны айғақтала бастағаны туралы алғашқы шындықтың бетпердесі түрілді. Мәртебелі мұражайдың аядай ғана бөл­ме­сіне іс-шараға сай жиналған мүдделестер ол туралы, оның қадір-қасиеттері туралы хал-қадерінше бүкпесіз ашып айтты.

Белгілі журналист-жазушы Бейбіт қажы Сапаралы шы­найы ғана медеутанушы де­ген атаққа өте лайық жан. 1984 жылы жап-жас университет түлегі Бейбіт Сапаралиев көрнекті жазушы, сол тұстағы республикалық жастар газеті «Лениншіл жастың» редакторы Сейдахмет Бердіқұловтың көмегімен медеутануға алғаш рет ерекше ден қояды. 

– Республикалық Орталық ар­хивтен 25 мыңға жуық құжат ақ­тардым, – деді қаламгер-қажы. – Медеу атамыздың тұрған үйі Алматының қақ ортасында, бүгін өзіміз тәбәріктей сақтап келетін «Целинный» кинотеатрының орны болған. 1887 жылғы Алматыдағы алапат жер дүмпуі кезінде 1800-дей үй қирап, 400-ге жуық адам қаза табады. Алатау қарағайынан қиып қайта баспана салуда қайырымды қазақ байы Медеу Пұсырманов Шыбындысайдан (кейін бер­тін­ге дейін Бутаковка атанып келген) етектегі қираған қала­ға қарауынан тегін ағаш та­сы­малдатқан. Ол үшін бір ти­ын алмаған. Зерттеу кезінде ме­нің тапқан ең құнды дүнием – Медеу Пұсырмановтың сол кез­де жасы 90-ды алқымдап қал­ған туған ұлы Шаяхмет ақсақал еді. Салиқалы сол бір ойлы атамыздан көп жайтқа қанықтым... 1985 жылдың 19 шілдесінде «Медеу кім?» деген бір беттік зерттеу мақалам қазіргі «Егемен Қазақстанда» жарияланды да.

Небәрі 58 жас ғұмыр кешкен ғажайып тұлғаның өзге де табиғи һәм адами болмысын жазушы, жамбылтанушы Нағашыбек Қапалбекұлы былай түйіндеді:

– Медеу атамыздың ақиық ақын Сүйінбай мен жыр алыбы Жамбылға жүрек қалау­ын­ша қолдау көрсеткен мыр­за­лы­ғынан өте жақсы хабардар­мыз. Бұра тартқан кейбір тарих­шы­ларымыз қимаса да, тұр­мысының тәуірлігі шығар, «қазақтар тұрмаған» дейтін сол Алматының қақ төрінде Медеудің ағаштан қиып сал­ған зәулім үш үйі тұрған. Мұ­ның сыртында қайталап соқ­қан зілзаладан соң қыруар қара­жат бөліп, қаншама үйдің төбесін көтерген. Мұның бар­лы­ғы да ресми құжатталған. Медеу Пұсырмановтың дәу­летінің зорлығы мен қолы­ның ашықтығы өз алдына, ол кісінің кереметтей бау-бақ­ша бағбаны болғанын көп­шілігіміз білмейміз. Алатау­дың бөктерінде Алла таға­л­а­ның қалауымен самсап өс­кен он сан алма түрін будан­дас­­тыруда ол кісі қыруар көп еңбек сіңірген. Кәдімгі апортыңыздың алғашқы түбі Медеудің бақшасында өскен, сенесіз бе?! Менің өз басым Ресейден айшылық жол жүріп алма ағаштың бұтағын арбамен тасып әкелген сұрыптан апорт ту­ыпты-мыс деген сендірулерді қи­ял-ғажайып ертегі дер едім. Ағыл­шын ғалым­дары Алматы ал­масы­ның, оның ішін­де апорты­ның еш жерге жер­сін­бейтінін баяғы заманның өзінде тасқа қашап жазып кеткен, қазір де ғылыми тұрғыда дәлелдеп беруге бейіл. Міне, біздің ғалымдарымыз үшін Медеу бабамыздың зерттелетін бір қыры осы жайт. Өйткені кеңестік идеологияның шылауынан түпкілікті арыла алма­ған­дықтан әлі күнге дейін Алматы апортының атасы Медеу бабамыздың тікелей өзі екенін айта да алмай, уағыздай да алмай келеміз.

Дүниеден ерте өткен қазақ­тың атақты балалар жазушысы Мұхаметжан Етекбаев – Медеу Пұсырмановтар әулетіне күйеу бала. Қызықты басқосуда жазушының жары – Медеудің ұлы Айдарбектің немересі Қазима анамыз да көпшілік ал­дын­д­а шер тарқатты.

Айдар ­бек атасының тізесінде отырып ол кісінің естіген әңгімесі бы­­лай болып келеді: Кеңес өкі­меті жергілікті алпауыт бай­лар­дың дүние-мүлкіне аш­қа­­рақтана қол салғанда Медеу Пұсырманов бар жиған-терг­е­нін большевиктерге еш қар­сы­лықсыз беріп құтылған. Ату жазасынан аман қалуына сол тұстағы белгілі революци­онер Тоқаш Бокин себепкер екен. Екін­ші қайталай тәркілеу жүр­ген­де, кеңес өкіметі меценат Пұсырмановтың үш әйе­лі­нен тараған 20 шақты ба­ла-шағасының тоз-тозын шы­­ғарып, жан-жаққа бір-ақ күнде бос­тырып жібереді. Ол кезде қолд­ау көрсетеді дейтін Тоқаш та мезгілсіз қапияда дү­ние­ден өткен...

– Бабамыздан қалған қаны­мыз­­ға сіңген қасиет шығар – қан­шама жыл тірнектеп жи­ған дүниеміз күні бүгінде тарап жатса да біздің әулеттен еш­кім, еш уақытта өкінген емес, – деген кейуана көз жасын көр­сетпей бір сығып алды. 

Бүгінгі басқосудан тағы бір ұққанымыз – айлық аясындағы іс-шара барысында, тіпті таяу мерзімде, Алматыда Медеу атын­дағы жаңа саябақ ашылып, би­ік таудағы «Медеу» спорт ке­шенінің табалдырығында тау­­дай тұлғаға лайықты ескер­т­­к­іш орнатылады. Қазақ меце­на­ты – тарихи тұлға Медеу Пұ­сырмановтың Алматы ма­ңын­дағы Түйме­ба­ев кен­тіндегі мазары жаңар­ты­ла­ды...

Талғат СҮЙІНБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

Суреттерді түсірген 
Нұрманбет ҚИЗАТҰЛЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2018

Алматыда қарт адамдарды қолдауға бағытталған карта қабылданбақ

21.02.2018

Бауыржан Байбек: Жаңа автобус алған тасымалдаушыларға 15 млрд теңге көлемінде демеу қаржы бөлінеді

21.02.2018

Жерге қатысты заң мақұлданып Сенатқа жолданды

21.02.2018

Нұрлан Ермекбаев: Мемлекет дін мен сенімге қарсы емес

21.02.2018

Дмитрий Голобурда ҚР ҚАӨМ Ақпараттық қауіпсіздік комитетінің төрағасы болып тағайындалды

21.02.2018

Қоғамдық келісімді нығайту мәселелері талқыланды

21.02.2018

Астанада балалар өнер мектебі түлектерінің шығармашылық көрмесі өтті

21.02.2018

Б. Сағынтаев азаматтық авиацияны дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

21.02.2018

Министрлік «Егеменде» жарияланған мақалаға жауап берді

21.02.2018

Ақтөбеде мүмкіндігі шектеулі және аутизммен ауыратын балаларды оңалту орталықтары ашылады

21.02.2018

«Спортинг» – «Астана». Жауапты ойынның жауапкершілігі

21.02.2018

Өскеменде «Жас кәсіпкер» атты бизнес-жобалар байқауы өтті

21.02.2018

«Жолдарда жемқорлықты төмендетудің 10 қадамы» акциясы ұйымдастырылды

21.02.2018

Юлия Галышева: Жүлдегер екенімді елге келгенде шынайы сезіндім

21.02.2018

Нұрсұлтан Назарбаевтың төрағалығымен Қауіпсіздік кеңесінің отырысы өтті

21.02.2018

Қазақстанның латын графикасына көшуі әлемдік БАҚ назарында

21.02.2018

Астаналық жас өнерпаздар латын әліпбиін қолдап флешмоб өткізді

21.02.2018

Атырау облысындағы Сарайшық музейінде заманауи сапар орталығы салынады

21.02.2018

2019 жылы Атырау облысының 99,7 пайызы табиғи газбен қамтылады

21.02.2018

Элизабет Тұрсынбаева Олимпиаданың келесі кезеңіне жолдама алды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Халық тәжірибесі – құндылық

Елшіл қайраткер Смағұл Сәдуақасұлы «Сәрсенбек» атты романында (1922) бас қаһармандарының аузынан «Қазақ неше жылда нағыз Жапониядай болады», «Қазақ Жапония секілді болу үшін өзінің елдігі өзінде болу керек», «Мыңдаған, миллиондаған қазақтар жұмысшы болып істесе, өз жерінің байлығының рахатын көрген емей немене?! Бұл дегенің адам айтқысыз жаңару болар еді» дейтін пікірлер айтқызады. Ел келешегінің мүбәрак жолын меңзеген нұсқа сөз деп қабылдаған дұрыс.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Жүздік құрылымда рулық үлес жоқ

Жақында танымал антрополог-академик Оразақ Смағұловтың «Қазақ халқының шығу тегі» атты еңбегі жарыққа шықты. Туындыда қазақ халқы осыдан қырық ғасыр бұрын Еуразия даласында дара этнос ретінде қалыптасқаны физикалық антропология арқылы дәлелденіпті. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Тобасыз тойымсыздарға тоқтам бар ма?

Қазаққа адал қызмет етуді парыз да қарыз санаған ұлт көсемі Әли­хан Бөкейханов: «Алаштың баласы, бұл жолы болмаса, жақын арада өз тізгі­ні өзінде бөлек мемлекет болар» деп­ті. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Әлеуметтік әділеттілік жолы

Енді ғана тағайындалған Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау ми­нистрі Мәдина Әбілқасымова Үкімет отырысындағы өзінің алғашқы баян­дамасында « МӘМС жүйесін енгізуді бастау үшін үстіміздегі жылы толық­қанды дайындық жұмыстары қам­тамасыз етілетін болады» деп атап көр­сетті. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу