Алматыда Медеу Пұсырмановқа арналған мәдени іс-шара айлығы басталды

Қай заманнан Алматы десе алдымен көкмайсалы Көктөбе, биік шатқалдағы «Медеу» мұзайдыны, мұзарттағы Шымбұлақ ауызға алдымен ілінетін әдемі әдет бар. Мың жылдық тарихын әлемдік дәрежеде шегелеп тұрып мықтап алған Алматы бұл күндері шаһардың ең тарихи танымал тұлғаларын ұлықтау ісін одан әрі жалғастыру үстінде. Сонымен, Алматы өзі өз бол­ғалы тарихында тұңғыш рет би­­ылғы ақпан айын толығымен Ме­деу Пұсырмановтың рухына арнады.

Егемен Қазақстан
07.02.2018 1758

Есімін жоғарыда атап өткеніміздей тек қана би­ік таудағы «Медеу» мұзай­ды­­нының атауы арқылы ға­на жақ­сы білетін Медеу Пұсыр­ма­новтың қазақ тарихындағы ор­нын айшықтау – қаладағы Медеу ауданының барлық мек­теп­терінде кідіріссіз басталып кетті. Айлық аясындағы саяси-мәдени шараға 28800 оқушы мен 2000-дай мұғалім қатысып отыр. «Медеу Пұсырманов кім?» деп аталатын көрме – білім ордаларындағы барлық мұ­ражайлардың басты жәді­ге­рі­не айналды. «Тарихи тұлға» атты жаппай өтіп жатқан сынып сағаттарында оқушылардың жас шамаларына қарай «Есімі ел есінде, халықтың жүрегінде» атты эсселер жазылуда, жоғары сынып оқушылары қазақтың даңқты перзентін мадақтауға ар­налған жыр мүшәйрасына дай­­ындалып жатыр. Наурыз айы­ның бірінші күні «Ғылым Ордасында» меценат-тұлғаға ар­нал­ған республикалық ғылы­ми-тәжірибелік ауқымы үлкен кон­ференция өтеді.

Алматыдағы «Мәдениет­тер­ді жақындастыру орталығы» мем­лекеттік музейінде журналистермен бірінші өткі­зіл­ген брифингте меценат Медеу Пұсырмановтың бұған дейін көпшілік естіп-біл­ме­ген деректері туралы әңгі­ме шертілді. Біз сонау Рим дәуі­рін­дегі қолы ашық Гай Ме­ценат­тан (Мекенат) бас­тап есім­деріне кеңестік тарих­тан қанық орыс меценаттары Мо­ро­зов пен Третьяковтің, бүгінгі әлем­дік Уоррен Баффеттің не­месе қазіргі дәуірдегі бір ш­о­­ғыр қазақ байларының ти­іп-қашып көрсеткен мырза­лы­ғынан хабардармыз. Ал енді қазақ байы Медеудің ме­ценаттығынан мүлдем бейхабар болып шықтық. Тарихта ол туралы жазылмаған. Өйт­ке­ні оның есімі шежіреден социалистік қоғамның «тап жауы» болғандығынан ғана сы­зы­лып тасталынған. Бүгінгі қазақ тарихында меценат Медеу Пұсырмановтың тарихи орны айғақтала бастағаны туралы алғашқы шындықтың бетпердесі түрілді. Мәртебелі мұражайдың аядай ғана бөл­ме­сіне іс-шараға сай жиналған мүдделестер ол туралы, оның қадір-қасиеттері туралы хал-қадерінше бүкпесіз ашып айтты.

Белгілі журналист-жазушы Бейбіт қажы Сапаралы шы­найы ғана медеутанушы де­ген атаққа өте лайық жан. 1984 жылы жап-жас университет түлегі Бейбіт Сапаралиев көрнекті жазушы, сол тұстағы республикалық жастар газеті «Лениншіл жастың» редакторы Сейдахмет Бердіқұловтың көмегімен медеутануға алғаш рет ерекше ден қояды. 

– Республикалық Орталық ар­хивтен 25 мыңға жуық құжат ақ­тардым, – деді қаламгер-қажы. – Медеу атамыздың тұрған үйі Алматының қақ ортасында, бүгін өзіміз тәбәріктей сақтап келетін «Целинный» кинотеатрының орны болған. 1887 жылғы Алматыдағы алапат жер дүмпуі кезінде 1800-дей үй қирап, 400-ге жуық адам қаза табады. Алатау қарағайынан қиып қайта баспана салуда қайырымды қазақ байы Медеу Пұсырманов Шыбындысайдан (кейін бер­тін­ге дейін Бутаковка атанып келген) етектегі қираған қала­ға қарауынан тегін ағаш та­сы­малдатқан. Ол үшін бір ти­ын алмаған. Зерттеу кезінде ме­нің тапқан ең құнды дүнием – Медеу Пұсырмановтың сол кез­де жасы 90-ды алқымдап қал­ған туған ұлы Шаяхмет ақсақал еді. Салиқалы сол бір ойлы атамыздан көп жайтқа қанықтым... 1985 жылдың 19 шілдесінде «Медеу кім?» деген бір беттік зерттеу мақалам қазіргі «Егемен Қазақстанда» жарияланды да.

Небәрі 58 жас ғұмыр кешкен ғажайып тұлғаның өзге де табиғи һәм адами болмысын жазушы, жамбылтанушы Нағашыбек Қапалбекұлы былай түйіндеді:

– Медеу атамыздың ақиық ақын Сүйінбай мен жыр алыбы Жамбылға жүрек қалау­ын­ша қолдау көрсеткен мыр­за­лы­ғынан өте жақсы хабардар­мыз. Бұра тартқан кейбір тарих­шы­ларымыз қимаса да, тұр­мысының тәуірлігі шығар, «қазақтар тұрмаған» дейтін сол Алматының қақ төрінде Медеудің ағаштан қиып сал­ған зәулім үш үйі тұрған. Мұ­ның сыртында қайталап соқ­қан зілзаладан соң қыруар қара­жат бөліп, қаншама үйдің төбесін көтерген. Мұның бар­лы­ғы да ресми құжатталған. Медеу Пұсырмановтың дәу­летінің зорлығы мен қолы­ның ашықтығы өз алдына, ол кісінің кереметтей бау-бақ­ша бағбаны болғанын көп­шілігіміз білмейміз. Алатау­дың бөктерінде Алла таға­л­а­ның қалауымен самсап өс­кен он сан алма түрін будан­дас­­тыруда ол кісі қыруар көп еңбек сіңірген. Кәдімгі апортыңыздың алғашқы түбі Медеудің бақшасында өскен, сенесіз бе?! Менің өз басым Ресейден айшылық жол жүріп алма ағаштың бұтағын арбамен тасып әкелген сұрыптан апорт ту­ыпты-мыс деген сендірулерді қи­ял-ғажайып ертегі дер едім. Ағыл­шын ғалым­дары Алматы ал­масы­ның, оның ішін­де апорты­ның еш жерге жер­сін­бейтінін баяғы заманның өзінде тасқа қашап жазып кеткен, қазір де ғылыми тұрғыда дәлелдеп беруге бейіл. Міне, біздің ғалымдарымыз үшін Медеу бабамыздың зерттелетін бір қыры осы жайт. Өйткені кеңестік идеологияның шылауынан түпкілікті арыла алма­ған­дықтан әлі күнге дейін Алматы апортының атасы Медеу бабамыздың тікелей өзі екенін айта да алмай, уағыздай да алмай келеміз.

Дүниеден ерте өткен қазақ­тың атақты балалар жазушысы Мұхаметжан Етекбаев – Медеу Пұсырмановтар әулетіне күйеу бала. Қызықты басқосуда жазушының жары – Медеудің ұлы Айдарбектің немересі Қазима анамыз да көпшілік ал­дын­д­а шер тарқатты.

Айдар ­бек атасының тізесінде отырып ол кісінің естіген әңгімесі бы­­лай болып келеді: Кеңес өкі­меті жергілікті алпауыт бай­лар­дың дүние-мүлкіне аш­қа­­рақтана қол салғанда Медеу Пұсырманов бар жиған-терг­е­нін большевиктерге еш қар­сы­лықсыз беріп құтылған. Ату жазасынан аман қалуына сол тұстағы белгілі революци­онер Тоқаш Бокин себепкер екен. Екін­ші қайталай тәркілеу жүр­ген­де, кеңес өкіметі меценат Пұсырмановтың үш әйе­лі­нен тараған 20 шақты ба­ла-шағасының тоз-тозын шы­­ғарып, жан-жаққа бір-ақ күнде бос­тырып жібереді. Ол кезде қолд­ау көрсетеді дейтін Тоқаш та мезгілсіз қапияда дү­ние­ден өткен...

– Бабамыздан қалған қаны­мыз­­ға сіңген қасиет шығар – қан­шама жыл тірнектеп жи­ған дүниеміз күні бүгінде тарап жатса да біздің әулеттен еш­кім, еш уақытта өкінген емес, – деген кейуана көз жасын көр­сетпей бір сығып алды. 

Бүгінгі басқосудан тағы бір ұққанымыз – айлық аясындағы іс-шара барысында, тіпті таяу мерзімде, Алматыда Медеу атын­дағы жаңа саябақ ашылып, би­ік таудағы «Медеу» спорт ке­шенінің табалдырығында тау­­дай тұлғаға лайықты ескер­т­­к­іш орнатылады. Қазақ меце­на­ты – тарихи тұлға Медеу Пұ­сырмановтың Алматы ма­ңын­дағы Түйме­ба­ев кен­тіндегі мазары жаңар­ты­ла­ды...

Талғат СҮЙІНБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

Суреттерді түсірген 
Нұрманбет ҚИЗАТҰЛЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.08.2018

Қазақстан Президенті «Журавлевка 1» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

Роман Григорчук «Астана» клубының бас бапкерлігінен уақытша кетті

17.08.2018

Қазақстандық велотрекші әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

17.08.2018

Тау туризмін дамыту қажет

17.08.2018

Еңбек ері – ұрпаққа үлгі

17.08.2018

Тарихи текетірес:Олжабай ма, Жаяу Мұса ма?

17.08.2018

Мемлекет басшысы «Агрофирма Эксимнан» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

«Нұрлы жер» аясында миллионнан астам шаршы метрі пайдалануға берілді

17.08.2018

Өзбекстанға Қазақстан арқылы өтетін автокөлік ағыны көбейді

17.08.2018

Озық идеядан – өндіріске

17.08.2018

Қазақстан және Германия Сыртқы істер министрлері екі елдің ынтымақтастығын талқылады

17.08.2018

Балаларға лагерь, лагерьлерге қаражат жеткіліксіз

17.08.2018

Елбасы Ильичевка ауылындағы тұрғын үй құрылысымен танысты

17.08.2018

Нұрсұлтан Назарбаев «Тайынша май» жауапкершілігі шектеулі серіктестігіне барды

17.08.2018

«Корея» синдромы

17.08.2018

Жақсы іс жалғасын табады

17.08.2018

ШҚО-да Шәкәрімнің160 жылдығы тойланып жатыр

17.08.2018

Шекарадағы құқық бұзушылық азайып келеді

17.08.2018

Сүт өнімдеріндегі баға теңсіздігі белең алып тұр

17.08.2018

Ауыл кооперативінің артықшылығы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу