Алматыда Медеу Пұсырмановқа арналған мәдени іс-шара айлығы басталды

Қай заманнан Алматы десе алдымен көкмайсалы Көктөбе, биік шатқалдағы «Медеу» мұзайдыны, мұзарттағы Шымбұлақ ауызға алдымен ілінетін әдемі әдет бар. Мың жылдық тарихын әлемдік дәрежеде шегелеп тұрып мықтап алған Алматы бұл күндері шаһардың ең тарихи танымал тұлғаларын ұлықтау ісін одан әрі жалғастыру үстінде. Сонымен, Алматы өзі өз бол­ғалы тарихында тұңғыш рет би­­ылғы ақпан айын толығымен Ме­деу Пұсырмановтың рухына арнады.

Егемен Қазақстан
07.02.2018 1717

Есімін жоғарыда атап өткеніміздей тек қана би­ік таудағы «Медеу» мұзай­ды­­нының атауы арқылы ға­на жақ­сы білетін Медеу Пұсыр­ма­новтың қазақ тарихындағы ор­нын айшықтау – қаладағы Медеу ауданының барлық мек­теп­терінде кідіріссіз басталып кетті. Айлық аясындағы саяси-мәдени шараға 28800 оқушы мен 2000-дай мұғалім қатысып отыр. «Медеу Пұсырманов кім?» деп аталатын көрме – білім ордаларындағы барлық мұ­ражайлардың басты жәді­ге­рі­не айналды. «Тарихи тұлға» атты жаппай өтіп жатқан сынып сағаттарында оқушылардың жас шамаларына қарай «Есімі ел есінде, халықтың жүрегінде» атты эсселер жазылуда, жоғары сынып оқушылары қазақтың даңқты перзентін мадақтауға ар­налған жыр мүшәйрасына дай­­ындалып жатыр. Наурыз айы­ның бірінші күні «Ғылым Ордасында» меценат-тұлғаға ар­нал­ған республикалық ғылы­ми-тәжірибелік ауқымы үлкен кон­ференция өтеді.

Алматыдағы «Мәдениет­тер­ді жақындастыру орталығы» мем­лекеттік музейінде журналистермен бірінші өткі­зіл­ген брифингте меценат Медеу Пұсырмановтың бұған дейін көпшілік естіп-біл­ме­ген деректері туралы әңгі­ме шертілді. Біз сонау Рим дәуі­рін­дегі қолы ашық Гай Ме­ценат­тан (Мекенат) бас­тап есім­деріне кеңестік тарих­тан қанық орыс меценаттары Мо­ро­зов пен Третьяковтің, бүгінгі әлем­дік Уоррен Баффеттің не­месе қазіргі дәуірдегі бір ш­о­­ғыр қазақ байларының ти­іп-қашып көрсеткен мырза­лы­ғынан хабардармыз. Ал енді қазақ байы Медеудің ме­ценаттығынан мүлдем бейхабар болып шықтық. Тарихта ол туралы жазылмаған. Өйт­ке­ні оның есімі шежіреден социалистік қоғамның «тап жауы» болғандығынан ғана сы­зы­лып тасталынған. Бүгінгі қазақ тарихында меценат Медеу Пұсырмановтың тарихи орны айғақтала бастағаны туралы алғашқы шындықтың бетпердесі түрілді. Мәртебелі мұражайдың аядай ғана бөл­ме­сіне іс-шараға сай жиналған мүдделестер ол туралы, оның қадір-қасиеттері туралы хал-қадерінше бүкпесіз ашып айтты.

Белгілі журналист-жазушы Бейбіт қажы Сапаралы шы­найы ғана медеутанушы де­ген атаққа өте лайық жан. 1984 жылы жап-жас университет түлегі Бейбіт Сапаралиев көрнекті жазушы, сол тұстағы республикалық жастар газеті «Лениншіл жастың» редакторы Сейдахмет Бердіқұловтың көмегімен медеутануға алғаш рет ерекше ден қояды. 

– Республикалық Орталық ар­хивтен 25 мыңға жуық құжат ақ­тардым, – деді қаламгер-қажы. – Медеу атамыздың тұрған үйі Алматының қақ ортасында, бүгін өзіміз тәбәріктей сақтап келетін «Целинный» кинотеатрының орны болған. 1887 жылғы Алматыдағы алапат жер дүмпуі кезінде 1800-дей үй қирап, 400-ге жуық адам қаза табады. Алатау қарағайынан қиып қайта баспана салуда қайырымды қазақ байы Медеу Пұсырманов Шыбындысайдан (кейін бер­тін­ге дейін Бутаковка атанып келген) етектегі қираған қала­ға қарауынан тегін ағаш та­сы­малдатқан. Ол үшін бір ти­ын алмаған. Зерттеу кезінде ме­нің тапқан ең құнды дүнием – Медеу Пұсырмановтың сол кез­де жасы 90-ды алқымдап қал­ған туған ұлы Шаяхмет ақсақал еді. Салиқалы сол бір ойлы атамыздан көп жайтқа қанықтым... 1985 жылдың 19 шілдесінде «Медеу кім?» деген бір беттік зерттеу мақалам қазіргі «Егемен Қазақстанда» жарияланды да.

Небәрі 58 жас ғұмыр кешкен ғажайып тұлғаның өзге де табиғи һәм адами болмысын жазушы, жамбылтанушы Нағашыбек Қапалбекұлы былай түйіндеді:

– Медеу атамыздың ақиық ақын Сүйінбай мен жыр алыбы Жамбылға жүрек қалау­ын­ша қолдау көрсеткен мыр­за­лы­ғынан өте жақсы хабардар­мыз. Бұра тартқан кейбір тарих­шы­ларымыз қимаса да, тұр­мысының тәуірлігі шығар, «қазақтар тұрмаған» дейтін сол Алматының қақ төрінде Медеудің ағаштан қиып сал­ған зәулім үш үйі тұрған. Мұ­ның сыртында қайталап соқ­қан зілзаладан соң қыруар қара­жат бөліп, қаншама үйдің төбесін көтерген. Мұның бар­лы­ғы да ресми құжатталған. Медеу Пұсырмановтың дәу­летінің зорлығы мен қолы­ның ашықтығы өз алдына, ол кісінің кереметтей бау-бақ­ша бағбаны болғанын көп­шілігіміз білмейміз. Алатау­дың бөктерінде Алла таға­л­а­ның қалауымен самсап өс­кен он сан алма түрін будан­дас­­тыруда ол кісі қыруар көп еңбек сіңірген. Кәдімгі апортыңыздың алғашқы түбі Медеудің бақшасында өскен, сенесіз бе?! Менің өз басым Ресейден айшылық жол жүріп алма ағаштың бұтағын арбамен тасып әкелген сұрыптан апорт ту­ыпты-мыс деген сендірулерді қи­ял-ғажайып ертегі дер едім. Ағыл­шын ғалым­дары Алматы ал­масы­ның, оның ішін­де апорты­ның еш жерге жер­сін­бейтінін баяғы заманның өзінде тасқа қашап жазып кеткен, қазір де ғылыми тұрғыда дәлелдеп беруге бейіл. Міне, біздің ғалымдарымыз үшін Медеу бабамыздың зерттелетін бір қыры осы жайт. Өйткені кеңестік идеологияның шылауынан түпкілікті арыла алма­ған­дықтан әлі күнге дейін Алматы апортының атасы Медеу бабамыздың тікелей өзі екенін айта да алмай, уағыздай да алмай келеміз.

Дүниеден ерте өткен қазақ­тың атақты балалар жазушысы Мұхаметжан Етекбаев – Медеу Пұсырмановтар әулетіне күйеу бала. Қызықты басқосуда жазушының жары – Медеудің ұлы Айдарбектің немересі Қазима анамыз да көпшілік ал­дын­д­а шер тарқатты.

Айдар ­бек атасының тізесінде отырып ол кісінің естіген әңгімесі бы­­лай болып келеді: Кеңес өкі­меті жергілікті алпауыт бай­лар­дың дүние-мүлкіне аш­қа­­рақтана қол салғанда Медеу Пұсырманов бар жиған-терг­е­нін большевиктерге еш қар­сы­лықсыз беріп құтылған. Ату жазасынан аман қалуына сол тұстағы белгілі революци­онер Тоқаш Бокин себепкер екен. Екін­ші қайталай тәркілеу жүр­ген­де, кеңес өкіметі меценат Пұсырмановтың үш әйе­лі­нен тараған 20 шақты ба­ла-шағасының тоз-тозын шы­­ғарып, жан-жаққа бір-ақ күнде бос­тырып жібереді. Ол кезде қолд­ау көрсетеді дейтін Тоқаш та мезгілсіз қапияда дү­ние­ден өткен...

– Бабамыздан қалған қаны­мыз­­ға сіңген қасиет шығар – қан­шама жыл тірнектеп жи­ған дүниеміз күні бүгінде тарап жатса да біздің әулеттен еш­кім, еш уақытта өкінген емес, – деген кейуана көз жасын көр­сетпей бір сығып алды. 

Бүгінгі басқосудан тағы бір ұққанымыз – айлық аясындағы іс-шара барысында, тіпті таяу мерзімде, Алматыда Медеу атын­дағы жаңа саябақ ашылып, би­ік таудағы «Медеу» спорт ке­шенінің табалдырығында тау­­дай тұлғаға лайықты ескер­т­­к­іш орнатылады. Қазақ меце­на­ты – тарихи тұлға Медеу Пұ­сырмановтың Алматы ма­ңын­дағы Түйме­ба­ев кен­тіндегі мазары жаңар­ты­ла­ды...

Талғат СҮЙІНБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

Суреттерді түсірген 
Нұрманбет ҚИЗАТҰЛЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

26.05.2018

Оңтүстік және Солтүстік Корея көшбасшылары екінші рет кездесті

26.05.2018

Астанада «Қолөнер – рухани жаңғырудың жарқын жолы» атты шеберлік сыныбы өтті

26.05.2018

Қазақстанның барлық балалары ТОКАМАК ғылыми орталығымен танысулары қажет - Даниал Ахметов

26.05.2018

150-ден астам студент Ақтөбе облысы әкімінің шәкіртақысын иеленді

26.05.2018

Астананың 120 гектардай жері саябақ пен гүлзарға айналады

26.05.2018

«Тоғызқұмалақ» мобильді қосымшасының авторы арнайы марапатқа ие болды

26.05.2018

Балалар үйлерінің тәрбиеленушілері Оңтүстік Қазақстанға экскурсиямен барды

26.05.2018

Павлодарда Оқушылар сарайында IT-сыныптар ашылды

26.05.2018

Батыс Қазақстанның Ақжайық ауданында жерлестер форумы өтті

25.05.2018

Азия ойындарында жүлдегер атанды

25.05.2018

Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Азаматтық мәселелері жөніндегі комиссияның кезекті отырысы өтті

25.05.2018

Алакөлге 15 маусымнан бастап пойыз жүреді

25.05.2018

Қармақшы ауданында жаңа мектеп пен балабақша ашылды

25.05.2018

Бақытжан Сағынтаев Қостанай облысындағы технологиялық жаңғыртумен танысты

25.05.2018

Атырау облысында бес мыңнан астам мектеп бітіруші үшін соңғы қоңырау соғылды

25.05.2018

Премьер-Министр Рудный студенттерімен кездесті

25.05.2018

БАӘ инвесторлары Атырау облысында жобаларды іске асыруға қызығушылық танытты

25.05.2018

Соңғы қоңырау сыңғыры

25.05.2018

Қызылорда облысында қосалқы станцияның құрылысы аяқталды

25.05.2018

«Сыр дарыны» медалімен марапатталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Діни еркіндік пен бетімен кетушілікті ажырата білейік

Қазақта «Дінің тұрсын дін аман» деген ізгі тілекке негізделген, жамағат жиі айтып жүретін нақыл сөз бар. Осы нақылдың ішкі өзегіне тереңірек үңілетін болсаңыз, оның мән-маңызының қаншалықты жоғары екенін аңғармай қалуыңыз мүмкін емес.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Жаһандық экономика жаңғырығы

Соңғы жылдары әлемдік экономикада өсім көлемі төмендеп, халықаралық сауданың даму қарқыны баяулағаны мәлім. Отандық сарапшылардың пайымдауынша, жаһандық саясаттағы қатынастардың күрделене түскеніне байланысты биылғы жылы да экономикалық көрсеткіштер көңіл көншітерлік деңгейге көтерілмеуі мүмкін. 

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

Музей – тарихпен тілдесу мүйісі

Аспан асты, жер үстінде өсіп-өн­ген қай халықтың болмасын адамзат тари­хы­нан алар орны олардың ғаламдық өрке­ниет көшін ілгерілетуге қосқан ірілі-ұсақ­ты жетістіктерімен өлшенері талас тудырмаса керек. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе мамандық таңдауда емес, оқу бітірген соң жұмыс табуда

Абайдың жиырма бесінші сөзіндегі «Мына мен айтқан жол – мал аяр жол емес. Құдайдан қорық, пендеден ұял, балаң бала болсын десең – оқыт, мал аяма! Әйтпесе бір ит қазақ болып қалған соң, саған рақат көрсетер ме, өзі рақат көрер ме, яки жұртқа рақат көрсетер ме?» деген қағидаға табан тіреген қазақ ұл-қызын оқытуға ұмтылумен келеді.       G M T     Определить языкАзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский   АзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский                     Звуковая функция ограничена 200 символами     Настройки : История : Обратная связь : Donate Закрыть

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Мектеп вальсі туралы ой

Соңғы қоңырау – мектеп бітіруші түлектердің жанын тербететін аяулы сәт. Алабұртқан сезім, алып-ұшқан арман, үміт пен күдік. Одан өзге? Мектеп вальсі. Иә, мектеп вальсі туралы әр жүрек түкпірінде жазылмаған бір-бір шығарма бар шығар. Бұл – мектеп қабырғасымен, дос-құрбылармен ғана қоштасу емес, іште бұғып жатқан мөлдір, алғашқы алақұйын сезімдермен де қоштасу.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу