Алматыда Медеу Пұсырмановқа арналған мәдени іс-шара айлығы басталды

Қай заманнан Алматы десе алдымен көкмайсалы Көктөбе, биік шатқалдағы «Медеу» мұзайдыны, мұзарттағы Шымбұлақ ауызға алдымен ілінетін әдемі әдет бар. Мың жылдық тарихын әлемдік дәрежеде шегелеп тұрып мықтап алған Алматы бұл күндері шаһардың ең тарихи танымал тұлғаларын ұлықтау ісін одан әрі жалғастыру үстінде. Сонымен, Алматы өзі өз бол­ғалы тарихында тұңғыш рет би­­ылғы ақпан айын толығымен Ме­деу Пұсырмановтың рухына арнады.

Егемен Қазақстан
07.02.2018 1863
2

Есімін жоғарыда атап өткеніміздей тек қана би­ік таудағы «Медеу» мұзай­ды­­нының атауы арқылы ға­на жақ­сы білетін Медеу Пұсыр­ма­новтың қазақ тарихындағы ор­нын айшықтау – қаладағы Медеу ауданының барлық мек­теп­терінде кідіріссіз басталып кетті. Айлық аясындағы саяси-мәдени шараға 28800 оқушы мен 2000-дай мұғалім қатысып отыр. «Медеу Пұсырманов кім?» деп аталатын көрме – білім ордаларындағы барлық мұ­ражайлардың басты жәді­ге­рі­не айналды. «Тарихи тұлға» атты жаппай өтіп жатқан сынып сағаттарында оқушылардың жас шамаларына қарай «Есімі ел есінде, халықтың жүрегінде» атты эсселер жазылуда, жоғары сынып оқушылары қазақтың даңқты перзентін мадақтауға ар­налған жыр мүшәйрасына дай­­ындалып жатыр. Наурыз айы­ның бірінші күні «Ғылым Ордасында» меценат-тұлғаға ар­нал­ған республикалық ғылы­ми-тәжірибелік ауқымы үлкен кон­ференция өтеді.

Алматыдағы «Мәдениет­тер­ді жақындастыру орталығы» мем­лекеттік музейінде журналистермен бірінші өткі­зіл­ген брифингте меценат Медеу Пұсырмановтың бұған дейін көпшілік естіп-біл­ме­ген деректері туралы әңгі­ме шертілді. Біз сонау Рим дәуі­рін­дегі қолы ашық Гай Ме­ценат­тан (Мекенат) бас­тап есім­деріне кеңестік тарих­тан қанық орыс меценаттары Мо­ро­зов пен Третьяковтің, бүгінгі әлем­дік Уоррен Баффеттің не­месе қазіргі дәуірдегі бір ш­о­­ғыр қазақ байларының ти­іп-қашып көрсеткен мырза­лы­ғынан хабардармыз. Ал енді қазақ байы Медеудің ме­ценаттығынан мүлдем бейхабар болып шықтық. Тарихта ол туралы жазылмаған. Өйт­ке­ні оның есімі шежіреден социалистік қоғамның «тап жауы» болғандығынан ғана сы­зы­лып тасталынған. Бүгінгі қазақ тарихында меценат Медеу Пұсырмановтың тарихи орны айғақтала бастағаны туралы алғашқы шындықтың бетпердесі түрілді. Мәртебелі мұражайдың аядай ғана бөл­ме­сіне іс-шараға сай жиналған мүдделестер ол туралы, оның қадір-қасиеттері туралы хал-қадерінше бүкпесіз ашып айтты.

Белгілі журналист-жазушы Бейбіт қажы Сапаралы шы­найы ғана медеутанушы де­ген атаққа өте лайық жан. 1984 жылы жап-жас университет түлегі Бейбіт Сапаралиев көрнекті жазушы, сол тұстағы республикалық жастар газеті «Лениншіл жастың» редакторы Сейдахмет Бердіқұловтың көмегімен медеутануға алғаш рет ерекше ден қояды. 

– Республикалық Орталық ар­хивтен 25 мыңға жуық құжат ақ­тардым, – деді қаламгер-қажы. – Медеу атамыздың тұрған үйі Алматының қақ ортасында, бүгін өзіміз тәбәріктей сақтап келетін «Целинный» кинотеатрының орны болған. 1887 жылғы Алматыдағы алапат жер дүмпуі кезінде 1800-дей үй қирап, 400-ге жуық адам қаза табады. Алатау қарағайынан қиып қайта баспана салуда қайырымды қазақ байы Медеу Пұсырманов Шыбындысайдан (кейін бер­тін­ге дейін Бутаковка атанып келген) етектегі қираған қала­ға қарауынан тегін ағаш та­сы­малдатқан. Ол үшін бір ти­ын алмаған. Зерттеу кезінде ме­нің тапқан ең құнды дүнием – Медеу Пұсырмановтың сол кез­де жасы 90-ды алқымдап қал­ған туған ұлы Шаяхмет ақсақал еді. Салиқалы сол бір ойлы атамыздан көп жайтқа қанықтым... 1985 жылдың 19 шілдесінде «Медеу кім?» деген бір беттік зерттеу мақалам қазіргі «Егемен Қазақстанда» жарияланды да.

Небәрі 58 жас ғұмыр кешкен ғажайып тұлғаның өзге де табиғи һәм адами болмысын жазушы, жамбылтанушы Нағашыбек Қапалбекұлы былай түйіндеді:

– Медеу атамыздың ақиық ақын Сүйінбай мен жыр алыбы Жамбылға жүрек қалау­ын­ша қолдау көрсеткен мыр­за­лы­ғынан өте жақсы хабардар­мыз. Бұра тартқан кейбір тарих­шы­ларымыз қимаса да, тұр­мысының тәуірлігі шығар, «қазақтар тұрмаған» дейтін сол Алматының қақ төрінде Медеудің ағаштан қиып сал­ған зәулім үш үйі тұрған. Мұ­ның сыртында қайталап соқ­қан зілзаладан соң қыруар қара­жат бөліп, қаншама үйдің төбесін көтерген. Мұның бар­лы­ғы да ресми құжатталған. Медеу Пұсырмановтың дәу­летінің зорлығы мен қолы­ның ашықтығы өз алдына, ол кісінің кереметтей бау-бақ­ша бағбаны болғанын көп­шілігіміз білмейміз. Алатау­дың бөктерінде Алла таға­л­а­ның қалауымен самсап өс­кен он сан алма түрін будан­дас­­тыруда ол кісі қыруар көп еңбек сіңірген. Кәдімгі апортыңыздың алғашқы түбі Медеудің бақшасында өскен, сенесіз бе?! Менің өз басым Ресейден айшылық жол жүріп алма ағаштың бұтағын арбамен тасып әкелген сұрыптан апорт ту­ыпты-мыс деген сендірулерді қи­ял-ғажайып ертегі дер едім. Ағыл­шын ғалым­дары Алматы ал­масы­ның, оның ішін­де апорты­ның еш жерге жер­сін­бейтінін баяғы заманның өзінде тасқа қашап жазып кеткен, қазір де ғылыми тұрғыда дәлелдеп беруге бейіл. Міне, біздің ғалымдарымыз үшін Медеу бабамыздың зерттелетін бір қыры осы жайт. Өйткені кеңестік идеологияның шылауынан түпкілікті арыла алма­ған­дықтан әлі күнге дейін Алматы апортының атасы Медеу бабамыздың тікелей өзі екенін айта да алмай, уағыздай да алмай келеміз.

Дүниеден ерте өткен қазақ­тың атақты балалар жазушысы Мұхаметжан Етекбаев – Медеу Пұсырмановтар әулетіне күйеу бала. Қызықты басқосуда жазушының жары – Медеудің ұлы Айдарбектің немересі Қазима анамыз да көпшілік ал­дын­д­а шер тарқатты.

Айдар ­бек атасының тізесінде отырып ол кісінің естіген әңгімесі бы­­лай болып келеді: Кеңес өкі­меті жергілікті алпауыт бай­лар­дың дүние-мүлкіне аш­қа­­рақтана қол салғанда Медеу Пұсырманов бар жиған-терг­е­нін большевиктерге еш қар­сы­лықсыз беріп құтылған. Ату жазасынан аман қалуына сол тұстағы белгілі революци­онер Тоқаш Бокин себепкер екен. Екін­ші қайталай тәркілеу жүр­ген­де, кеңес өкіметі меценат Пұсырмановтың үш әйе­лі­нен тараған 20 шақты ба­ла-шағасының тоз-тозын шы­­ғарып, жан-жаққа бір-ақ күнде бос­тырып жібереді. Ол кезде қолд­ау көрсетеді дейтін Тоқаш та мезгілсіз қапияда дү­ние­ден өткен...

– Бабамыздан қалған қаны­мыз­­ға сіңген қасиет шығар – қан­шама жыл тірнектеп жи­ған дүниеміз күні бүгінде тарап жатса да біздің әулеттен еш­кім, еш уақытта өкінген емес, – деген кейуана көз жасын көр­сетпей бір сығып алды. 

Бүгінгі басқосудан тағы бір ұққанымыз – айлық аясындағы іс-шара барысында, тіпті таяу мерзімде, Алматыда Медеу атын­дағы жаңа саябақ ашылып, би­ік таудағы «Медеу» спорт ке­шенінің табалдырығында тау­­дай тұлғаға лайықты ескер­т­­к­іш орнатылады. Қазақ меце­на­ты – тарихи тұлға Медеу Пұ­сырмановтың Алматы ма­ңын­дағы Түйме­ба­ев кен­тіндегі мазары жаңар­ты­ла­ды...

Талғат СҮЙІНБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

Суреттерді түсірген 
Нұрманбет ҚИЗАТҰЛЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.01.2019

«Жетісу» мемлекеттік қызмет мектебінде сабақ басталды

24.01.2019

Қызылордада кәсіпкерге артық салық салынған

24.01.2019

Евгений Егембердиевтің Грозныйдағы турнирдегі қарсыласы анықталды

24.01.2019

Білім гранты - жарқын болашақ кепілі

24.01.2019

Нью-Йорк Таймс: Тұйықсу мұздығы түгесіліп барады

24.01.2019

Абылайхан Қайроллаев: Жастар жылында іргелі міндеттер белгілеп отырмыз

24.01.2019

Бақыт Сұлтанов «Қамқор» әлеуметтік қызмет көрсету орталығында болды

24.01.2019

Надежда Ногайға «допинг қолданды» деген айып тағылды

24.01.2019

Дзюдодан еліміздің әйелдер құрамасы Токиода жаттығып жүр

24.01.2019

Арайлым ЕСІМБЕКҚЫЗЫ: Флеш-моб, форумдарды азайтып, нақты жұмыстарды қолға аламыз

24.01.2019

Швецияда допты хоккейден әлем чемпионаты басталады

24.01.2019

Алматы облысының полицейлері телефон «лаңкесін» анықтады

24.01.2019

Жастарды қолдау – болашақты бағамдау

24.01.2019

Маңғыстауда онкологиялық аурулар салдарынан көз жұмғандар саны азайған

24.01.2019

Атыраудағы мигранттар неге заңды менсінбейді?

24.01.2019

Боинг компаниясы алғашқы әуе таксиін таныстырды

24.01.2019

Маңғыстауда «Protecting Business and investments» жобасы аясында кәсіпкерлерден 29 өтініш түскен

24.01.2019

Алматы облысында Нұрғиса Тілендиев ауылында ІТ сынып ашылды

24.01.2019

Саран қаласында жаңа күн электр стансасы іске қосылды

24.01.2019

Қостанайда ауыр атлетикадан жасөспірімдер арасындағы чемпионат басталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу