Алматыда Медеу Пұсырмановқа арналған мәдени іс-шара айлығы басталды

Қай заманнан Алматы десе алдымен көкмайсалы Көктөбе, биік шатқалдағы «Медеу» мұзайдыны, мұзарттағы Шымбұлақ ауызға алдымен ілінетін әдемі әдет бар. Мың жылдық тарихын әлемдік дәрежеде шегелеп тұрып мықтап алған Алматы бұл күндері шаһардың ең тарихи танымал тұлғаларын ұлықтау ісін одан әрі жалғастыру үстінде. Сонымен, Алматы өзі өз бол­ғалы тарихында тұңғыш рет би­­ылғы ақпан айын толығымен Ме­деу Пұсырмановтың рухына арнады.

Егемен Қазақстан
07.02.2018 1793
2

Есімін жоғарыда атап өткеніміздей тек қана би­ік таудағы «Медеу» мұзай­ды­­нының атауы арқылы ға­на жақ­сы білетін Медеу Пұсыр­ма­новтың қазақ тарихындағы ор­нын айшықтау – қаладағы Медеу ауданының барлық мек­теп­терінде кідіріссіз басталып кетті. Айлық аясындағы саяси-мәдени шараға 28800 оқушы мен 2000-дай мұғалім қатысып отыр. «Медеу Пұсырманов кім?» деп аталатын көрме – білім ордаларындағы барлық мұ­ражайлардың басты жәді­ге­рі­не айналды. «Тарихи тұлға» атты жаппай өтіп жатқан сынып сағаттарында оқушылардың жас шамаларына қарай «Есімі ел есінде, халықтың жүрегінде» атты эсселер жазылуда, жоғары сынып оқушылары қазақтың даңқты перзентін мадақтауға ар­налған жыр мүшәйрасына дай­­ындалып жатыр. Наурыз айы­ның бірінші күні «Ғылым Ордасында» меценат-тұлғаға ар­нал­ған республикалық ғылы­ми-тәжірибелік ауқымы үлкен кон­ференция өтеді.

Алматыдағы «Мәдениет­тер­ді жақындастыру орталығы» мем­лекеттік музейінде журналистермен бірінші өткі­зіл­ген брифингте меценат Медеу Пұсырмановтың бұған дейін көпшілік естіп-біл­ме­ген деректері туралы әңгі­ме шертілді. Біз сонау Рим дәуі­рін­дегі қолы ашық Гай Ме­ценат­тан (Мекенат) бас­тап есім­деріне кеңестік тарих­тан қанық орыс меценаттары Мо­ро­зов пен Третьяковтің, бүгінгі әлем­дік Уоррен Баффеттің не­месе қазіргі дәуірдегі бір ш­о­­ғыр қазақ байларының ти­іп-қашып көрсеткен мырза­лы­ғынан хабардармыз. Ал енді қазақ байы Медеудің ме­ценаттығынан мүлдем бейхабар болып шықтық. Тарихта ол туралы жазылмаған. Өйт­ке­ні оның есімі шежіреден социалистік қоғамның «тап жауы» болғандығынан ғана сы­зы­лып тасталынған. Бүгінгі қазақ тарихында меценат Медеу Пұсырмановтың тарихи орны айғақтала бастағаны туралы алғашқы шындықтың бетпердесі түрілді. Мәртебелі мұражайдың аядай ғана бөл­ме­сіне іс-шараға сай жиналған мүдделестер ол туралы, оның қадір-қасиеттері туралы хал-қадерінше бүкпесіз ашып айтты.

Белгілі журналист-жазушы Бейбіт қажы Сапаралы шы­найы ғана медеутанушы де­ген атаққа өте лайық жан. 1984 жылы жап-жас университет түлегі Бейбіт Сапаралиев көрнекті жазушы, сол тұстағы республикалық жастар газеті «Лениншіл жастың» редакторы Сейдахмет Бердіқұловтың көмегімен медеутануға алғаш рет ерекше ден қояды. 

– Республикалық Орталық ар­хивтен 25 мыңға жуық құжат ақ­тардым, – деді қаламгер-қажы. – Медеу атамыздың тұрған үйі Алматының қақ ортасында, бүгін өзіміз тәбәріктей сақтап келетін «Целинный» кинотеатрының орны болған. 1887 жылғы Алматыдағы алапат жер дүмпуі кезінде 1800-дей үй қирап, 400-ге жуық адам қаза табады. Алатау қарағайынан қиып қайта баспана салуда қайырымды қазақ байы Медеу Пұсырманов Шыбындысайдан (кейін бер­тін­ге дейін Бутаковка атанып келген) етектегі қираған қала­ға қарауынан тегін ағаш та­сы­малдатқан. Ол үшін бір ти­ын алмаған. Зерттеу кезінде ме­нің тапқан ең құнды дүнием – Медеу Пұсырмановтың сол кез­де жасы 90-ды алқымдап қал­ған туған ұлы Шаяхмет ақсақал еді. Салиқалы сол бір ойлы атамыздан көп жайтқа қанықтым... 1985 жылдың 19 шілдесінде «Медеу кім?» деген бір беттік зерттеу мақалам қазіргі «Егемен Қазақстанда» жарияланды да.

Небәрі 58 жас ғұмыр кешкен ғажайып тұлғаның өзге де табиғи һәм адами болмысын жазушы, жамбылтанушы Нағашыбек Қапалбекұлы былай түйіндеді:

– Медеу атамыздың ақиық ақын Сүйінбай мен жыр алыбы Жамбылға жүрек қалау­ын­ша қолдау көрсеткен мыр­за­лы­ғынан өте жақсы хабардар­мыз. Бұра тартқан кейбір тарих­шы­ларымыз қимаса да, тұр­мысының тәуірлігі шығар, «қазақтар тұрмаған» дейтін сол Алматының қақ төрінде Медеудің ағаштан қиып сал­ған зәулім үш үйі тұрған. Мұ­ның сыртында қайталап соқ­қан зілзаладан соң қыруар қара­жат бөліп, қаншама үйдің төбесін көтерген. Мұның бар­лы­ғы да ресми құжатталған. Медеу Пұсырмановтың дәу­летінің зорлығы мен қолы­ның ашықтығы өз алдына, ол кісінің кереметтей бау-бақ­ша бағбаны болғанын көп­шілігіміз білмейміз. Алатау­дың бөктерінде Алла таға­л­а­ның қалауымен самсап өс­кен он сан алма түрін будан­дас­­тыруда ол кісі қыруар көп еңбек сіңірген. Кәдімгі апортыңыздың алғашқы түбі Медеудің бақшасында өскен, сенесіз бе?! Менің өз басым Ресейден айшылық жол жүріп алма ағаштың бұтағын арбамен тасып әкелген сұрыптан апорт ту­ыпты-мыс деген сендірулерді қи­ял-ғажайып ертегі дер едім. Ағыл­шын ғалым­дары Алматы ал­масы­ның, оның ішін­де апорты­ның еш жерге жер­сін­бейтінін баяғы заманның өзінде тасқа қашап жазып кеткен, қазір де ғылыми тұрғыда дәлелдеп беруге бейіл. Міне, біздің ғалымдарымыз үшін Медеу бабамыздың зерттелетін бір қыры осы жайт. Өйткені кеңестік идеологияның шылауынан түпкілікті арыла алма­ған­дықтан әлі күнге дейін Алматы апортының атасы Медеу бабамыздың тікелей өзі екенін айта да алмай, уағыздай да алмай келеміз.

Дүниеден ерте өткен қазақ­тың атақты балалар жазушысы Мұхаметжан Етекбаев – Медеу Пұсырмановтар әулетіне күйеу бала. Қызықты басқосуда жазушының жары – Медеудің ұлы Айдарбектің немересі Қазима анамыз да көпшілік ал­дын­д­а шер тарқатты.

Айдар ­бек атасының тізесінде отырып ол кісінің естіген әңгімесі бы­­лай болып келеді: Кеңес өкі­меті жергілікті алпауыт бай­лар­дың дүние-мүлкіне аш­қа­­рақтана қол салғанда Медеу Пұсырманов бар жиған-терг­е­нін большевиктерге еш қар­сы­лықсыз беріп құтылған. Ату жазасынан аман қалуына сол тұстағы белгілі революци­онер Тоқаш Бокин себепкер екен. Екін­ші қайталай тәркілеу жүр­ген­де, кеңес өкіметі меценат Пұсырмановтың үш әйе­лі­нен тараған 20 шақты ба­ла-шағасының тоз-тозын шы­­ғарып, жан-жаққа бір-ақ күнде бос­тырып жібереді. Ол кезде қолд­ау көрсетеді дейтін Тоқаш та мезгілсіз қапияда дү­ние­ден өткен...

– Бабамыздан қалған қаны­мыз­­ға сіңген қасиет шығар – қан­шама жыл тірнектеп жи­ған дүниеміз күні бүгінде тарап жатса да біздің әулеттен еш­кім, еш уақытта өкінген емес, – деген кейуана көз жасын көр­сетпей бір сығып алды. 

Бүгінгі басқосудан тағы бір ұққанымыз – айлық аясындағы іс-шара барысында, тіпті таяу мерзімде, Алматыда Медеу атын­дағы жаңа саябақ ашылып, би­ік таудағы «Медеу» спорт ке­шенінің табалдырығында тау­­дай тұлғаға лайықты ескер­т­­к­іш орнатылады. Қазақ меце­на­ты – тарихи тұлға Медеу Пұ­сырмановтың Алматы ма­ңын­дағы Түйме­ба­ев кен­тіндегі мазары жаңар­ты­ла­ды...

Талғат СҮЙІНБАЙ,
«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

Суреттерді түсірген 
Нұрманбет ҚИЗАТҰЛЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.10.2018

Станимир Стоилов: Бір ойынды жеңдік деп желпінбейміз

16.10.2018

Кольдо Альварес: Қазақстан бізден бір бас жоғары екен

16.10.2018

Машина жасау саласында меморандумға қол қойылды

16.10.2018

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев ресми сапармен Финляндия Республикасына келді

16.10.2018

Қарағандылық оқушылар халықаралық чемпионатта жеңіске жетті

16.10.2018

С.Стоилов: Қазақстанда ұлттық құрамаға лайық шабуылшы жоқ (видео)

16.10.2018

Маңызды қадамдар атап көрсетілді

16.10.2018

Семейде «Екі жұлдыз» байқауы өтті

16.10.2018

Тарбағатайда 4 мың басқа арналған бордақылау алаңы ашылады

16.10.2018

Әскери борышын өтеген сарбаздар туған жерлеріне оралуда

16.10.2018

Қазақстан және Литва жан-жақты ынтымақтастықты кеңейтуге ниетті

16.10.2018

Cенаторлар университеттегі цифрлық хабты аралады

16.10.2018

Қайрат Әбдірахманов дипломатиялық қызмет жүйесін жетілдіру туралы айтты

16.10.2018

Туризм саласының маманы жоқ

16.10.2018

Сенаторлар Ақ Жайық өңіріне келді

16.10.2018

Қаңтар–қыркүйек айларында ЖІӨ өсімі 4,1% жетті — ҰЭМ

16.10.2018

Тоғыз айдың қорытындысы бойынша өнеркәсіптік өндіріс көлемі 4,8%-ға ұлғайды — ҚР ИДМ

16.10.2018

Жекешелендірудің кешенді жоспарын орындау: 444 нысан сатылды

16.10.2018

Қармақшы - елдік пен ерлік мекені

16.10.2018

Маңғыстауда теміржол вокзалында мемлекеттік көрсетілетін қызметтердің жәрмеңкесі өткізілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу