Тарих оқулықтарының тілі ауыр, деректері қате

Биылғы оқу жылынан бастап жаңа форматқа көшкен 5-7 сыныптарда та­рих пәнінен сабақ беремін. Бұл сыныптардың оқулығында олқы­лық­тар аз емес. Әсіресе, 5-сыныптың «Қазақстан тарихы» мен «Дүниежүзі та­рихы» пәнін оқушылар меңгере алмай, қиналуда. Ең басты себеп, бағ­дар­лама оқушылардың жас мөлшеріне сай емес. Яғни жүктемені азайтып, оқуды жеңілдетеміз дегеніміз кері әсер етуде.

Егемен Қазақстан
23.02.2018 3927
2

Былтырға дейін «Дүниежүзі тари­хы» пәні 6-сыныптан бастап оқы­ты­латын. Қазір бір жыл ерте жү­руде. Бұ­рынғы оқушы мен қазір­гі оқу­шының ара­сында қандай айыр­ма­шылық бар? Б­ұ­рын қазіргідей интернет, ұялы те­ле­фонның ішіндегі түрлі «тамашалар» болған жоқ. Теледидардың өзінде екі-үш арна ғана болатын. Сондықтан кітап оқып, шаруаға көмектестік. Қолымыз қалт етсе, ойнадық. Жұмыс істеп жүріп те қызық жеріне келіп, үзіліп қалған кітапты ойлап жүретінбіз. Кемінде 10-15 кітапты таңға дейін оқып, тауысқан да шығармыз. Мұның барлығы менің за­­мандастарымның көбіне ортақ, тип­тік жағдай. 

 Біз де «Дүниежүзі тарихын» 6-сынып­тан бастап оқыдық. Бірақ маз­­мұ­ны қазіргіден анағұрлым жеңіл, тілі жатық болатын. Айтайын дегенім, ақ­­параттық технологияны ерте бастан иге­ргені болмаса, бүгінгі балалардың көбі баяғы балалардан артық емес. Тіпті сол технологияның көлеңкелі жағын да күнде көріп жүрміз. Сондықтан бас­тауыштан орта буынға енді келіп жат­қан баланы бірден қиынға салу дұ­рыс емес. Жақсы, бағдарламаны күр­­делендіріп оқыттық делік. Содан қан­­дай нәтиже шықты? Баланың ынта­сын кетірді. Оқыды да, ұмытты. Бі­з­ге сол ма керегі? Әрине, кез келген ақ­па­рат уақыт өте ұмытыла бастайды. Де­генмен, негізгі тұжырымды бі­лім ой­да қалады. Меніңше, тарихты бая­ғы­ша 6-сыныптан оқытса да жет­кі­лікті. 
Сөз басында оқулық сапасыз дедік қой. Енді соған нақты мысалдар кел­тірейін. «Атамұра» баспасынан шық­қан 5-сыныптың «Қазақстан тари­хы» оқулығынан «Қаратаудағы Ш.Уәлиханов атындағы және Тәңір­қаз­ған, Бөріқазған тұрақтары мен Үс­тірт­тегі Шақпақатадан табылған тас құралдары бұдан 1 млн жыл бұ­рын жасалған» деген қате деректі оқи­мыз. Қазақстан тарихының бес том­дық академиялық басылымында да (І том, 77- бет), Ә.Төлеубаев пен Ғ.Іргебаевтың 6-сыныптың «Ежелгі Қазақ­стан тарихы» оқулығында да (17-бет) Ш.Уәлиханов атындағы тұрақтың мустье кезеңіне жататыны дұрыс жа­зыл­ған. Бұл жерде жасайтын бір түй­ін: мектеп оқулығында қате дерек бе­ріл­меуі керек. Бала неге бір деректі екі оқулықтан екі түрлі оқуы тиіс. Демек, Мәжіліс депутаты Б.Тілеухан кө­терген «Миллиард санды Қытай бір оқулықпен оқиды. Біздің елде баламалы оқулықтардың керегі не?» деген пікірге ден қою керек. Мектеп кі­тапханасында пайдаланылмаған та­лай баламалы оқулықтар сіресіп тұр­ғанын көріп жүрміз. Соған қанша қаражат кетті. Қазіргі оқулықтарға сын айтсақ, аудандағылардың да, об­лыстағылардың да айтатындары: «оқу­лық – ресурс, интернеттегі, бі­лім сайт­тарындағы деректерді пай­да­ла­ныңыз». Оқулық ресурс болса, ин­тер­нет­­тегі деректерді пайдалансақ, оқу бағ­дарламасы қайда қалады? 
Оқулықтың тілі де сабақ барысын­да үлкен орын алады. Әсіресе оқу­шы­лар­дың өздері оқып, игеретін жаңа фор­матты оқулықтардың тілінде кедір-бұ­дыр, ғылыми баяндауда жүйесіздік бол­мауы тиіс. Қазақ тілі –сөздердің орын тәртібі қатаң сақталатын тіл. Сөз етіп отырған 5-сыныптың «Қазақ­стан тарихында» «Кейінгі мезолит дәуірінде адамдар микролит-ұзын­ды­ғы 1-2 сантиметрлік тас құрал жа­сау­ды үйренді» деп жазылған (31-бет). Мезолит ерте, орта, кейінгі деп бө­лінген емес. Дұрысына келгенде: «Ме­золит дәуірінің соңында адамдар ұзын­дығы 1-2 сантиметрлік ұсақ тас құ­рал-микролит жасауды үйренді», деп жазылуы керек еді. 

Бұл оқулықтың авторлары – Б.Көмеков, Т.Жұмағанбетов, К.Игілікова есімді ғалымдар. Араб­та­ну­шы, көрнекті тарихшы Болат Кө­ме­ков ақсақалды жаңа форматты кі­­тап­қа салмақ беру үшін қосалқы автор етіп кіргізген болар деген ой туа­ды. Бас­қалай реті жоқ секілді. Егер рас бол­са, А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл бі­лімі институтының оқулыққа са­рап­шылық жасағаны жазылған. Рас бол­са дейтініміз, тілі оқушы тұрмақ, мұ­­ғалімнің өзіне ауыр. Тіл маманда­ры оқулық тілінің тұтқырлығын қа­лай бай­қамаған? Өзімнің ойымша, оқу­лықтың сапасыздығына, бірін­ші­ден, жауапсыздық, екіншіден, асы­ғыс­тық себеп болған. 

Бұрынғы оқулықтар да, әрине, кемшіліксіз емес. Әсіресе, 8-сыныптың «Дү­ниежүзі тарихы» баланың пси­хо­ло­гиялық-физиологиялық деңгейіне кел­мейтіндей өте күрделі. Бір ғана мысал: «ХVІІ-ХVІІІ ғасырлар­д­а­ғы Ресей» деген тақырып 12 беттен тұрады. Соның ішінде 57 хро­но­ло­гиялық, 25 статистикалық дерек кез­деседі. Тағы да қаншама губер­ния­лардың, шайқастардың, тарихи тұл­ғалардың аты, сансыз ведомство ата­уы бар. Жалпы, аталған кітаптағы екі ­тақырыптың бірі сондай. Неге десеңіз, «Дүниежүзі тарихы» ертеректе жылына – 68, кейін 51сағат оқытылды. Ал, бертінде 34 сағатқа қысқарса да, оқылатын материал өзгермеді. Бұған кітап авторларын айыптау да орынсыз сияқты. Өйткені әлем тарихы ауқымды. Олар бағдарламадан асып қайда барады? Дегенмен де алдағы жаңа форматты оқулық түзелер деп үміттенеміз. 

Серік ЗИЯТОВ, 
Бұлан орта мектебінің тарих пәнінің мұғалімі 

Батыс Қазақстан облысы,
Сырым ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

12.12.2018

Елбасының «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласын талқылауға арналған TEDx форматында жиын өтті

12.12.2018

Мемлекет басшысының төрағалығымен Түркістан қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өтті

12.12.2018

Астанада Гейдар Алиевті еске алды

12.12.2018

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

12.12.2018

«Жер жәннаты – Ақмола» деп аталатын жинақ жарыққа шықты

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда Желтоқсан құрбанын еске алу турнирі өтті

12.12.2018

Сенатта сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегияны іске асыру мәселелері талқыланды

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда цифрлы сүт фермасы іске қосылды

12.12.2018

Қазақ киносының Бауыржанын еске алды

12.12.2018

«Маңғыстау - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі ашылды

12.12.2018

Павлодар облысында тұрғындар ауыз суды Ертіс өзенінен алуға мәжбүр

12.12.2018

Солтүстік Қазақстанда қарымды қаламгер Мәлік Мұқановтың  мерейтойы атап өтілді

12.12.2018

Маңғыстау полицейлерінің жалақылары өседі

12.12.2018

Отандық автоөндіріс саласының инвесторлары Қостанайда болды

12.12.2018

Конькиден Алматы қаласының біріншілігі аяқталды

12.12.2018

Қыздар университетінде тұрмыстық әлімжеттікке қарсы жиын өтті

12.12.2018

Қазақ спорт және туризм академиясында Президенттің «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы талқыланды

12.12.2018

Қарағанды облысында 2019 жылдың бюджеті бекітілді

12.12.2018

Павлодарда патриоттық әндер фестивалі өтті

12.12.2018

Шытырман оқиға жазудың жүйріктері анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу