Ғабит Зұлхаров - ізденімпаз журналист

Ғабит Зұлхаровты сонау 1990 жылдары Аягөз аудандық «Алға»-«Вперед» газетінде өндірістік тәжірибеден өтіп жүргеннен бері танушы едім. Жас мамандарға ақыл-кеңес беріп, журналист болып қалыптасуларына ықпал етіп жүретін. Қырық жыл бойы журналистік атқа дақ түсірмеген Ғабеңді алдыңғы буын ағалары барынша бағалап, «зерделі Зұлхаров» деп атап кетіпті. Ал бүгінгі ізінен ерген кейінгі толқын інілері «ғибратты Ғаба» деседі. Бұл – әркімге көрсетіле бермейтін құрмет пен ілтипат.

Егемен Қазақстан
14.03.2018 1936
2

Ғабит орта мектеп­ті­­ ой­дағыдай бітірісімен өз ауылындағы жетіжылдық мектепте еңбек жолын ұстаздықтан бастайды. Жаратылысынан оқы­­сам, білсем деген Ғабит Ал­ма­­тыдағы Қазақ мемлекеттік уни­верситетінің журналистика бөлімін бітіреді. Содан бас­тап ыстығы мен суығы мол жур­налистік көрікке түскен ол ал­ғашқы жылдары бұрынғы Шар ауданының «За коммунистический труд» газетінде еңбек етеді. Өзі туып-өскен Жарма ауда­нының «За изобилие» газе­тінде, Семей облыстық радиосында да біраз жылдарының ізі қалды. 

Ғабит – ел құлағын елең ет­­­кі­зетін ізденімпаз журналист.­ Өткен ғасырдың елуінші жыл­дары аяғында халқына шы­ғар­малары қайта оралған Ілияс Жансүгіровтің «Дала», «Құла­­гер», «Күйші», «Күй» поэ­ма­ларын оқығаннан кейін, жиырмадан асқан жур­налист «Лениншіл жас» газе­тінде «Құ­лагер» – эк­ран­дық шы­ғар­ма», «Қазақ әде­бие­тінде» «Құла­герді» экраннан көр­сек»­ деген мақалалар жа­зып, «Құла­гер» фильмінің түсі­ріл­уіне мұ­рын­дық болады.

– Өмірімнің тең жартысы Әуе­­­зов­пен әуес­тенуге кетті, – ­дей­­­ді жур­налист. – Ұлылар ұлы­­ істе де ұлы, ұсақ-түйекте де­ ұқыпты. Мұхаң мұрасы осы­­ған айғақ. Әуезов әлемі де­ген­де мен назарымды ұлы су­рет­кердің тек қысқа да нұсқа де­рек­ті жолсапар очерктеріне аудар­дым. Нақтылап айтсам, жа­­зушының «Көктемнен бері» (1933), «Баймұхамбетұлы –жол­дас» (1935), «Товарищ Жа­най» (1935), «Оның аты екін­ші» (1940), «Әр тынысың Отан­ дейтін күн бүгін» (1941), «Воро­шилов атындағы колхозда» (1946), «Түркістан осы­лай туған» (1955) атты очерк­тердің  жа­зылу деректерін мұра­ғат­тардан тауып, олар жайында тарихи танымдық мәні бар ма­қа­лаларды бес тілде  (қазақ, орыс, ұйғыр, неміс және корей) мер­­­зімді баспасөз беттерінде жа­­риялаттым. Бүгінде олардың жал­пы саны 200-ге жетті.

Әуезовтің деректі шығар­ма­ларына ден қоюым, ұлы  жазушының 1940 жылы мер­зімді баспасөз беттерінде ба­сылған «Оның аты екінші» де­ген жолсапар очеркінен бас­талды. Мұхаңның бұл деректі шы­ғармасы сол жылы жалпы ұзындығы 806 шақырымға созылатын Шығыс тасжолын салушылар еңбегін баяндауға ар­налған. Қазақтың қара сөзінің хас­ шебері М.Әуезов осы бір қар­­балас сапарында көлемі 39 бет­­тік «Оның аты екінші» деген деректі очерк жазып, оны сол кездегі  Семей облыстық  «Ек­­пінді» газетінің  үш саны­на бастыртқан. Кейін осы шы­ғар­маның кейбір  тараулары «Социалистік Қазақстан» газе­тінің сол жылғы 19 шілде мен 18 тамыздағы сандарында «Май­дан» деген атпен жарық көр­ген. «Лениншіл жас» газе­ті де «Ал­тын жүзік» деген тақы­рып­пен үзінділерін басқан. Мұ­­хаңның бұл очеркі көзі ті­рі­сінде жарық көрген ешбір жи­нақтарына енбей қалған. Тек жазушы  дүние салғаннан кейін шығарылған 12 томдық шығармалар жинағынан орын алған. 

45 жылдан кейін осы очерк айна­ласында Зұлхаров бес жыл бойы  мұрағаттық іздестіру жүр­гізіпт­і. Нәтижесінде очерктегі 27 ­кейіпкердің алтауының ор­та­­мызда тірі жүргенін анық­таған. Сонау 1933 жылы жазу­шының «Көктемнен бері» атты очеркінің бас кейіпкері, ауыл мұғалімі, 80 жастағы Өмірәлі Қылаңкөзовті Жамбыл облысы, Жуалы ауданының Ленин атын­дағы ұжымшардан 53 жылдан кейін тауып, онымен кездеседі. 

Дәл осындай ізденістермен жазушының 1946 жылы жазған «Ворошилов атындағы колхозда» атты очеркінің тірі жүрген үш кейіпкерін, 1955 жылы тың көтеру кезінде жазылған «Түркістан осылай туған» очер­кіндегі совхоз директоры Строговты Мәскеу облысының бір қаласынан, совхоз агрономы Трегубовты Киев қаласынан, Сарысу ауткомының төрағасы Аман Алпысбаевты Жамбыл қаласынан (ол әлі тірі), қыста боранда қалатын Садаға-Сақышты Жаңатас қаласынан табуы Әуезов әлемі көкжиегінің одан әрі кеңеюіне мүмкіндік туғызды.

Әуезовтің деректі шығар­малары айналасындағы Зұл­харов­тың соңғы да соны ізденісі – жазушының 1943 жылы жазда, ұлы  Абайдың туғанына 100­ жыл толуына орай мере­кеге дайындық барысында ту­ған  жеріне, оның ішінде жол-жө­некей Аягөз қа­ласында бол­ған­дығын нақты деректер не­гізінде анықтауы болды. Мұ­­хаңның осы сапарда алдымен Ая­гөзде үш күн болғандығы – «Қазақстан жазушылары­ Ая­гөзде» атты мақаланың сол­ кез­де Семей облыстық «Ек­пін­ді» газетінде (1943, 2 шіл­де) жа­рияланғандығы. Бұл мақала бү­гінге дейін Әуезов шығар­ма­шылығы туралы­ басылған бес биб­лиография­ көрсеткіштерінде жоқ. Зұлқаров осы мақала авторы  Ә.Толғанбаевты іздеп тауып, оны­мен сұхбаттасқан. 10 жылға со­зылған ыждаһатты ізденіс соңында Мұхтар Әуезовтің 115 жылдығына орай Аягөз қаласында үш күн аялдаған үй қа­бырғасына 2015 жылдың 28 қыр­күйегінде ескерткіш тақта ор­натылды.

Тілеукен ТІЛЕУБЕРДІҰЛЫ

Шығыс Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны төсеніштермен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

21.09.2018

Дзюдошы Ерлан Серікжанов жартылай финалға шықты

21.09.2018

Қайрат өз құрамын жария етті

21.09.2018

Асқар Жұмағалиев Үндістанның АТ және телекоммуникациялар министрімен кездесу өткізді

21.09.2018

Шетелдік мамандар ауылдық мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытуды бастады

21.09.2018

Шыңғырлау ауданында төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

21.09.2018

Рани Мукерджидің қазақтарға сәлемі

21.09.2018

Елбасы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқармасының төрағасын қабылдады

21.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

21.09.2018

Халқына демесін болған күйші

21.09.2018

Жер үстінде жұмақ бары рас па?

21.09.2018

Зейнетақы қоры жалған қауесетті жоққа шығарды

21.09.2018

Димаш Акимов: Көрерменім «Адам» атандырып жіберді

21.09.2018

Қостанайда 11500 адам бірыңғай жиынтық төлем төлейтін болады

21.09.2018

Вьетнам президенті Чан Дай Куанг көз жұмды

21.09.2018

Роналду алғаш рет ойыннан қуылды

21.09.2018

Qasiet pen qasiret

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу