Ғабит Зұлхаров - ізденімпаз журналист

Ғабит Зұлхаровты сонау 1990 жылдары Аягөз аудандық «Алға»-«Вперед» газетінде өндірістік тәжірибеден өтіп жүргеннен бері танушы едім. Жас мамандарға ақыл-кеңес беріп, журналист болып қалыптасуларына ықпал етіп жүретін. Қырық жыл бойы журналистік атқа дақ түсірмеген Ғабеңді алдыңғы буын ағалары барынша бағалап, «зерделі Зұлхаров» деп атап кетіпті. Ал бүгінгі ізінен ерген кейінгі толқын інілері «ғибратты Ғаба» деседі. Бұл – әркімге көрсетіле бермейтін құрмет пен ілтипат.

Егемен Қазақстан
14.03.2018 1979
2

Ғабит орта мектеп­ті­­ ой­дағыдай бітірісімен өз ауылындағы жетіжылдық мектепте еңбек жолын ұстаздықтан бастайды. Жаратылысынан оқы­­сам, білсем деген Ғабит Ал­ма­­тыдағы Қазақ мемлекеттік уни­верситетінің журналистика бөлімін бітіреді. Содан бас­тап ыстығы мен суығы мол жур­налистік көрікке түскен ол ал­ғашқы жылдары бұрынғы Шар ауданының «За коммунистический труд» газетінде еңбек етеді. Өзі туып-өскен Жарма ауда­нының «За изобилие» газе­тінде, Семей облыстық радиосында да біраз жылдарының ізі қалды. 

Ғабит – ел құлағын елең ет­­­кі­зетін ізденімпаз журналист.­ Өткен ғасырдың елуінші жыл­дары аяғында халқына шы­ғар­малары қайта оралған Ілияс Жансүгіровтің «Дала», «Құла­­гер», «Күйші», «Күй» поэ­ма­ларын оқығаннан кейін, жиырмадан асқан жур­налист «Лениншіл жас» газе­тінде «Құ­лагер» – эк­ран­дық шы­ғар­ма», «Қазақ әде­бие­тінде» «Құла­герді» экраннан көр­сек»­ деген мақалалар жа­зып, «Құла­гер» фильмінің түсі­ріл­уіне мұ­рын­дық болады.

– Өмірімнің тең жартысы Әуе­­­зов­пен әуес­тенуге кетті, – ­дей­­­ді жур­налист. – Ұлылар ұлы­­ істе де ұлы, ұсақ-түйекте де­ ұқыпты. Мұхаң мұрасы осы­­ған айғақ. Әуезов әлемі де­ген­де мен назарымды ұлы су­рет­кердің тек қысқа да нұсқа де­рек­ті жолсапар очерктеріне аудар­дым. Нақтылап айтсам, жа­­зушының «Көктемнен бері» (1933), «Баймұхамбетұлы –жол­дас» (1935), «Товарищ Жа­най» (1935), «Оның аты екін­ші» (1940), «Әр тынысың Отан­ дейтін күн бүгін» (1941), «Воро­шилов атындағы колхозда» (1946), «Түркістан осы­лай туған» (1955) атты очерк­тердің  жа­зылу деректерін мұра­ғат­тардан тауып, олар жайында тарихи танымдық мәні бар ма­қа­лаларды бес тілде  (қазақ, орыс, ұйғыр, неміс және корей) мер­­­зімді баспасөз беттерінде жа­­риялаттым. Бүгінде олардың жал­пы саны 200-ге жетті.

Әуезовтің деректі шығар­ма­ларына ден қоюым, ұлы  жазушының 1940 жылы мер­зімді баспасөз беттерінде ба­сылған «Оның аты екінші» де­ген жолсапар очеркінен бас­талды. Мұхаңның бұл деректі шы­ғармасы сол жылы жалпы ұзындығы 806 шақырымға созылатын Шығыс тасжолын салушылар еңбегін баяндауға ар­налған. Қазақтың қара сөзінің хас­ шебері М.Әуезов осы бір қар­­балас сапарында көлемі 39 бет­­тік «Оның аты екінші» деген деректі очерк жазып, оны сол кездегі  Семей облыстық  «Ек­­пінді» газетінің  үш саны­на бастыртқан. Кейін осы шы­ғар­маның кейбір  тараулары «Социалистік Қазақстан» газе­тінің сол жылғы 19 шілде мен 18 тамыздағы сандарында «Май­дан» деген атпен жарық көр­ген. «Лениншіл жас» газе­ті де «Ал­тын жүзік» деген тақы­рып­пен үзінділерін басқан. Мұ­­хаңның бұл очеркі көзі ті­рі­сінде жарық көрген ешбір жи­нақтарына енбей қалған. Тек жазушы  дүние салғаннан кейін шығарылған 12 томдық шығармалар жинағынан орын алған. 

45 жылдан кейін осы очерк айна­ласында Зұлхаров бес жыл бойы  мұрағаттық іздестіру жүр­гізіпт­і. Нәтижесінде очерктегі 27 ­кейіпкердің алтауының ор­та­­мызда тірі жүргенін анық­таған. Сонау 1933 жылы жазу­шының «Көктемнен бері» атты очеркінің бас кейіпкері, ауыл мұғалімі, 80 жастағы Өмірәлі Қылаңкөзовті Жамбыл облысы, Жуалы ауданының Ленин атын­дағы ұжымшардан 53 жылдан кейін тауып, онымен кездеседі. 

Дәл осындай ізденістермен жазушының 1946 жылы жазған «Ворошилов атындағы колхозда» атты очеркінің тірі жүрген үш кейіпкерін, 1955 жылы тың көтеру кезінде жазылған «Түркістан осылай туған» очер­кіндегі совхоз директоры Строговты Мәскеу облысының бір қаласынан, совхоз агрономы Трегубовты Киев қаласынан, Сарысу ауткомының төрағасы Аман Алпысбаевты Жамбыл қаласынан (ол әлі тірі), қыста боранда қалатын Садаға-Сақышты Жаңатас қаласынан табуы Әуезов әлемі көкжиегінің одан әрі кеңеюіне мүмкіндік туғызды.

Әуезовтің деректі шығар­малары айналасындағы Зұл­харов­тың соңғы да соны ізденісі – жазушының 1943 жылы жазда, ұлы  Абайдың туғанына 100­ жыл толуына орай мере­кеге дайындық барысында ту­ған  жеріне, оның ішінде жол-жө­некей Аягөз қа­ласында бол­ған­дығын нақты деректер не­гізінде анықтауы болды. Мұ­­хаңның осы сапарда алдымен Ая­гөзде үш күн болғандығы – «Қазақстан жазушылары­ Ая­гөзде» атты мақаланың сол­ кез­де Семей облыстық «Ек­пін­ді» газетінде (1943, 2 шіл­де) жа­рияланғандығы. Бұл мақала бү­гінге дейін Әуезов шығар­ма­шылығы туралы­ басылған бес биб­лиография­ көрсеткіштерінде жоқ. Зұлқаров осы мақала авторы  Ә.Толғанбаевты іздеп тауып, оны­мен сұхбаттасқан. 10 жылға со­зылған ыждаһатты ізденіс соңында Мұхтар Әуезовтің 115 жылдығына орай Аягөз қаласында үш күн аялдаған үй қа­бырғасына 2015 жылдың 28 қыр­күйегінде ескерткіш тақта ор­натылды.

Тілеукен ТІЛЕУБЕРДІҰЛЫ

Шығыс Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.12.2018

Зейнетақы активтерін инвестициялық басқаруды Ұлттық Банк жүзеге асырады

13.12.2018

Түркістан облысында мақта қалдықтарынан электр қуатын өндіретін зауыт салу жоспарлануда   

13.12.2018

«Мұрагер ханзада» компаниясының өкілдері Екібастұзда болды

13.12.2018

Елбасы Беларусь Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің Мемлекеттік хатшысы Станислав Засьпен кездесті

13.12.2018

Қыздар университетінде Нұртас Оңдасыновқа ескерткіш тақта орнатылды

13.12.2018

Тағы төрт спортшы допингпен ұсталды

13.12.2018

Ұлағатты ұстазбен кездесу өтті

13.12.2018

Түрікменстанның вице-премьері: екі ел арасындағы әрекеттестіктің деңгейі жоғары

13.12.2018

«БҰҰ Адам құқықтары Жалпыға ортақ Декларациясына» 70 жыл» шарасы өтті

13.12.2018

Жинақтаушы зейнетақы жүйесіне 20 жыл толуына орай дөңгелек үстел өтті

13.12.2018

«Qazaq Banki» АҚ салымшылары кепілдік берілген депозиттері бойынша өтемді ВТБ-дан алатын болды

13.12.2018

Атырауда сыбайлас жемқорлыққа қарсы жобалық кеңсе ашылды

13.12.2018

Алматыда қаланың үздік мұғалімдері марапатталды

13.12.2018

Джиу-джитсудің хас шеберлерінің жүлдесі үшін жарыс өтеді

13.12.2018

Қ.Тоқаев қытайлық Genertec холдингінің басшысын қабылдады

13.12.2018

«Нұр Отан» партиясының депутаттары Алматының 2019 жылғы бюджетіне ұсыныстар енгізді

13.12.2018

Алматыда АИТВ-мен өмір сүретіндерге көмектесетін мобильді қосымша таныстырылды

13.12.2018

Үш ардагерге «Қарағанды облысының құрметті азаматы» атағы берілді

13.12.2018

Левандовски мергендер көшін бастады

13.12.2018

Қазақфильм «Қызғалдақтар атамекені» деректі фильмін жарыққа шығарды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу