Кісілік әліппесі

Жер бетінде сонау да сонау көз жеткісіз, көңіл сенгісіз небір ықылымдардан бері жасап келе жатқан заты адам баласының ең зарлы мақсаты не десе, ол – адам болу дер едік. Түр-сипатыңмен, тәніңмен ғана емес, жаныңмен, алпыс екі тамырыңдағы қаныңмен, бүкіл болмыс-бітіміңмен. 

Егемен Қазақстан
20.04.2018 138
2

Хайуани шартты түйсіктері барынша аласталған адами асыл қасиеттермен. Абай хакім айтатын нағыз кемел адам болудың ілім-өнері тал бесіктен жер бесікке дейінгі аралықта ешқашан, ешбір түгесілмек емес. Жалпы, адамзаттан үшін ол мәңгіліктің жолымен тең ұлы мұратқа саймақ.

«Адам қайткенде адам болып қалады?» деген сауалға бұл дүниенің кемеңгер ойшылдары әр кезде жауап іздемей тұра алмаған. Аристотель мен әл-Фараби бабамыздан бас­тап Шекспирлер, Толстойлар тоғыз ойланып, тоқсан толғанған адам болудың ілімін індетіп, адамзаттың келер ұрпағына аңдатпалық қаншама толағай еңбектер қалдырған. Қазақтың өндір жастары адам болуын көксеген Бұқар жырау Алладан екі қолындағы саусақтары жеткенше санамалап, тіпті одан да асырып әзиз тілектерін тілеген. Қазақтың адам боламын деген әрбір адамына арғы-бері данышпандардың барлығымен терезесі кәміл тең Абайымыз еттен өткізе, сүйекке жеткізе айтып кетті. Ой көзімен зерделеп, тәмсілін танып, көкейге түйе білген пендеге одан кейінгі Алаш арыстарының да әрбір сөзі адамшылық ғибратына шақырады. Әттең дүние, елдің бәрі осынау асыл мұраларға мо-
йын бұрса, көңіл қойса, қане?!

Біз айтар едік, қазіргі қазақ үшін, үлкені мен кішісіне бірдей, адамшылықтың әліпті таяқ деп білгізерлік, темірқазық жұлдызындай адастырмас, ең ғажап әліппесі халқымыздың ғасырлар бойы қаймағы бұзылмай қалыптасып сақталған салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпында, неше мың жылдық өмір-тіршілік тәжірибесімен қордаланып жинақталған қазыналы да қормал даналығында жатыр. Сонымен бірге мың жылдан бергі хақ мұсылман қазақтың имани ізгілігі де халықтың өзі қалыптап жасаған осынау адамшылық әліппесінің алтын арқаулы өзегіне айналды деп айта аламыз. Бұған қоса, түп байтағымыз Өтікеннен темір балқытып басталған түркілік терең тамырлы, тылсым сырлы көкбөрілік рухымыз адамшылықтың, адамгершіліктің асқақ мұраттарын шырқау биіктерде самғатып, «ежелден еркіндік көксеген» Қайым Мұхаметханов ар-намыстың туын желбіретеді. Құдайға шүкір, тексіз емеспіз, тамырсыз емеспіз, бүгінгі ұрпақтың адамшылық ілімінен құмарын қандыра сусындатар өзіміздің тұнық тұмалы бастау-бұлағымыз да, телегей дариямыз да бар екен.

Айтты-айтпады, адамшылық негізі иман­ды­лық пен ата дінімізде, әдет-салтымызда жат­қандығы күмәнсіз. Тәуелсіздікпен бірге қай­та оралған асыл дініміз, алпыс екі жылдан бері көзайым болып көріскен әз Наурызымыз ізгілік, мейірім, қайырым, дарқандық, кеші­рім­ділік, жан тазалығы сынды қаншама адам­дық сапаларды түптен қозғап жаңғыртты. Қа­зақ ауылындағы ешқашан желісі үзілмеген ағайын-абысынның татулығы, үлкенді сыйлау, кішіні ілтипаттау, келіннің сәлем салуы, өс­келең ұл мен қызға жан-жақты жана­шыр­лық­­пен жасалатын тыйымдар адами тәрбиенің пәр­­менді тетігі болып келеді әмбе келешекте де солай бола бермек. Мұның өзі ата-баба дәстүріне қылау түсірмеген қазақы орта адам­­шылықтың мүлтіксіз мектебі екендігін ай­ғақтай түседі.

Қазақтың ертедегі ауыз әдебиетінен, ер­тегі-жырларынан, мақал-мәтел, нақыл мен қа­нат­ты ой орамдарынан түзілген бабалар сө­зінің байыпты даналығы адамшылықтың ең бас­ты әліппелерінің бірі десек, артық айтпас­пыз. «Аяз би» ертегісі тәмсілінің, жақсылық пен жамандық күресі ғибраттарының кім-кім­ге де үйретер тектілік пен адалдық өнегесі мол. Қазақтың мақал-мәтелдерінің араласпайтын жері, айшықтап бейнелемейтін мінезі, шаш­бауын көтермейтін жақсылық үрдісі, түйреп шанышпайтын жаман ғадеттер жоқ десе де болғандай. Осы тұрғыдан келгенде халқымыздың даналығы, бабалардың байтақ ақыл кеніндей бахадүр де байсал сөзінің телегей-теңіз мұрасы талай замандар бойы бүтін қазақ жұртының, оның елдігінің еңселі конституциясы болып келгенін де ешкім жоқ­қа шығара алмаса керек. Олай болса, бос­тан еліміздің болашақ ұрпағын адамшылыққа баулимын деген мекеме-институттарымыз, мек­тептеріміз, білім ордаларымыз өзгенің қаң­сы­ғына бас ұрып жүгіне бермей, баз-базында өз жұртымыздың даналығын, бабалар сөздерін басшылыққа алғаны ғанибет емес пе деп ойлаймыз.

«Адамшылықтың алды – махаббат, ғаделет, сезім» деген Абай шығармалары, ғақлия сөз­дері мен өлеңдері, поэмалары адамтанудың тұ­тас ілімі, адам болудың маңызын күні бү­гінге дейін жоғалтпаған оқулығы деген тұжы­рым­ға көпшілік қауым келісіп, қол қоятын шы­ғар. Дүниеде адамдық хикметінің алуан қырларын анықтап, керемет сырларын аша білген Абайдай данышпан кемде-кем. Про­фес­сор Мекемтас Мырзахметов үнемі ізер­леп айтып жүргеніндей, толық адам, кемел адам дәрежесіне көтерілу орайындағы қа­зақ хакімінің хадистей қағидат толғамдары, ақыл­ман ғақлиялары бүгінгі таңдағы рухани жаңғыруымызға да септігін тигізер бас ақыл­шы болары айдай ақиқат.

Кемел келешегіміздің атпал азаматтарын, кө­ненің көмбесін де, жаңаның жасынын да жан-жүрегіне бірдей дарытқан асқақ рухты, азат ойлы ұрпақты баулу қиын да абыройлы міндет. Осы ретте халқымыздың, Абай сынды ұлыларымыздың, Алаш арыстарының толғап кеткен адамшылық әліппесін қаперден шығармай, тәрбиенің мықты құрал-қаруына айналдыра білейік, ағайын.

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.10.2018

Мектеп түлектері жарты жыл бұрын оқуға түсе алады

16.10.2018

Маңғыстау облысы 2018 жылға 464 миллиард теңге инвестиция тартуды жоспарлап отыр

16.10.2018

Қазақстан Ардагерлер кеңесі Бурабайда бас қосты

16.10.2018

Спорттың жекпе-жек түрлері бойынша конфедерация кубогының іріктеу туры өтті

16.10.2018

Кашемирді күтіп киіңіз

16.10.2018

Қыз-келіншектерді маммологке тегін тексерілуге шақырады

16.10.2018

Жасанды сұлулық жан азабына айналмасын

16.10.2018

Балеттің балғын болашағы

16.10.2018

Кенен Әзірбаев атындағы Жамбыл облыстық филармониясына елу жыл толды

16.10.2018

Сауытбек Ұсаұлының «Ақбөпе» әні туралы

16.10.2018

Зылиха апай (әңгіме)

16.10.2018

Зиялы қауым өкілдері Жолдауға пікір білдірді

16.10.2018

Жерге жаңаша көзқарас пен қатаң бақылау қажет

16.10.2018

Қостанай облысында өнімді өңдеу секторы 53 проценттен асты

16.10.2018

Қазақстандық қамту: отандық өнімнің өрісі неге тар?

16.10.2018

Юлия Путинцева жарысты жеңіспен бастады

16.10.2018

Арман Сейітмамыт: Кино әлеміне «Ел Арнаны» барынша етене жақындастыру керек

16.10.2018

Павлодар облысында отырғызылған ағаштардың 70 пайызы өспей қалған

16.10.2018

Съезд – нақты іске көшудің мысалы

16.10.2018

Түркістан еңбек күші бар, бірқатар салаларды дамытуға қолайлы облыс

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

О́mir kúzetindegi meıirim

Otbasylyq jáne jeke basynyń jaǵdaıyna baılanysty Germanıadaǵy oqýynan eriksiz qol úzip, týǵan jerge oralǵan Ǵabıt Nurhanuly esimdi azamattyń feısbýktegi jazbasy kóńilge túrli oı saldy. Elimizdegi densaýlyq saqtaý salasyndaǵy kóptegen túıtkildi synaǵan avtor nemis halqynan kóp nárseni úırenýimiz kerek deıdi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу