Қызғаныш деген қызыл ит

Заты адам баласымен бірге жасасып келе жатқан, көнермес те көгер­мес сезімдердің бірі – қызғаныш. Адам­ның көзіне шел қапта­та­тын қара қыз­ға­ныштардан кекшілдік пен күн­шілдік, бақас­тық пен бақталастық қоз­дап, неше түрлі қылмыстар жасалып жата­ты­ны да ешкімге құпия емес. 

Егемен Қазақстан
23.05.2018 393

Әрине махаббаттағы қызғаныштың мәселесі қиынырақ. Бұл арада біз бір-біріне опасыздық жасау, көз­ге шөп салу сияқты, тағы басқа ерлі-зай­ып­­­тылар арасындағы қызғаныштардың себеп-сал­дарларына тоқталып жатпаймыз. Тек ерте за­мандағы әйгілі Рим императорының: «Це­за­рь­дың әйелінің адалдығы күмәннан тыс» де­ген астарлы афоризмін алға тартумен шек­те­леміз. Әлбетте, өмірлік жар-қосағына деген осындай шексіз, алғаусыз сенім қазіргі кезде де от басы, ошақ қасындағы қызғаныш деген қызыл иттің абалаған аптығын басып, азайтары анық. 

Қызғаныш әлеумет өмірінің, қоғам тол­қы­ны­ның барлық қатпар-қалтарыстарын қам­тиды. Адам бойындағы теріс мінез, жаман­дық атаулыны өлтіре шенеген Абай хакімнің «Ескендір» поэ­масы: «Осы жұрт Ескендірді біле ме екен, Ма­ке­дония шаһары оған мекен. Филип патша ба­ласы ер көңілді, Мақтан сүйгіш, қызғаншақ адам екен» деп басталады. Міне, осы мақтан сүй­гіш, қызғаншақ Ескендір патша бола салысымен «өз жұрты аз көрініп, көршілерге көз алартып қарады оңды-солды» дейді. Иә, қызғаныш астам­шылдыққа, ашкөздікке, тойымсыздық пен ынсапсыздыққа жел береді. Осы заманғы ел­аралық қатынастарда да қызғаныштан туған ба­қай есептер болмай жатыр деп кепілдік бере алмай­мыз. Әсіресе Қазақ елінің жерінің кең­ді­гін, кенінің кенендігін күндеп көре алмаушылар, со­ған жаңағы Ескендір патшадай көз алартушылар осы таяу төңіректен-ақ табылатынына еш шү­бә­ланбаңыз.

Әлімсақтан келе жатқан әмбеге белгілі бір дерт – ұлы тұлғалардың, өнер иелерінің талант-дарынын қызғану. Арыда Сократқа, беріде Моцартқа у беріп өлтірген деген әңгімелер тарих парағында хатталып қалған. Кезінде ұлы ақын Пушкин «Моцарт пен Сальери» деген шағын драмалық дастан жазып, қызғаныш қасіретінің көркем шындығын келістіре суреттеген  болатын. Моцарттың аузына: «Ол данышпан ғой. Ал данышпандық пен зұлымдық – бір қауызда қабыспайтын екі түрлі нәрсе» деген сөздер салады. Сол айтқандай, нағыз кемеңгерлер қызғаныш сынды пендешілікке бой алдырмаса керек-ті.

Ежелгі қазақ даласында біреудің маңдайына біткен сұлу жарын, жүйрік атын, қыран бүркітін қызғанып қара күшке жүгіну жағдайлары аз болмағанын байқаймыз. Ғашықтардың арасына тікенек болып шыққан қара қызғаныштың қиянатшыл бейнелері – Қодар мен Бекежан. Ерейменнің жазығында, Сағынайдың асындағы аламан бәйгеде құстай ұшып бірінші болып келе жатқан Ақан серінің Құлагер тұлпарының алтын басын балталап шауып жер қаптырған да – батыраш қызғаныш еді. Бірақ қаскөйлер бәрібір діттеген арам пиғылдарына жете алған жоқ. Қайта қазақтың барлық замандардағы өрен жүйрігі Құлагер болып қалды. Халқымыз үшін хас таланттың да шынайы бейнесі – Құлагер. 

Нәзік жүректі, жаны жараланғыш керемет дарын иелері қызғаныш пен күншілдік құрбаны болып жататыны белгілі. Сырттан ғайбаттау, қаңқу мен сыбыс тарату, өтірік пен өсек – күншілдердің басты қаруы. Қазақтың аяулы әншісі Күләш Байсейітова, аймаңдай ақыны Мұқағали Мақатаев және басқалары қызғаныштың қызыл итіне таланбады деп кім айтады.

Кезінде кеңестік кер саясаттың сіреу мұзды сеңін бұзып Кенесары хан туралы «Қаһар» романын жазған ұлтжанды қайсар қаламгер Ілияс Есенберлин көре алмаушылықтың құрбандығына шалынды, бәле іздегендер басынан қиқу кетірмеді. Ақсақал жазушыларымыздың өзі ұлт мүддесін пендешілікке жығып беріп, қазақ жастарының санасында үлкен сілкініс тудырған шығарманы сан-саққа жүгіртіп, алдынан он сан кедергілер орнатып бақты. Осы жағдай талқыға түскен жиында тек партизан жазушы Әди Шәріпов қана: «Біз неге осыншалықты қызғаншақ, күншілміз? Тарихи тақырыпты бағаламау көрсоқырлық қой!» деп назаланды. Әйткенмен, сол «Қаһарды», тұтастай «Көшпенділер» трилогиясын халық өзі хан көтеріп әкетті. Трилогия лениндік сыйлыққа ұсынылды. Қатаң іріктеуден кейін екі үміткер ғана қалды: грузин Думбадзе мен қазақ Есенберлин. Куәгерлердің айтуынша, Мәскеуге үлкен топ болып келген грузиндер өз жазушысының шашбауын көтеріп, мәртебелі сыйлыққа тек соның лайықтылығына тиісті орынның көзін жеткізген, сендірген. Ал біз, қазақтар не істедік? Есенберлинді жалалаған домалақ арыз, шағым хаттарды төгіп тастадық. Сөйтіп сыйлық Думбадзеге берілді. Бір-бірінің бағын қызғанған, алты бақан, алауыз қазақ айдалада қалды. 

Осындай келеңсіз жайлар келешегімізге сабақ болса, қане. Абай хакім айтқандай, жа­ны аяулы жақсыға қосамын деп ырылдатып қыз­ғаныштың бір-бір қызыл итін сақтағаннан сақ­тасын Құдай. Имандылыққа жат қызғаныш нәпсісін тыя білейік, іштарлық пен көре алмау­шы­лықтан аулақ болайық, ағайын!..

Қорғанбек АМАНЖОЛ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.08.2018

Елбасы Ахметжан Есімовті қабылдады

16.08.2018

Астанада «Ұлттың ұлы мұрасын қадірлейік» атты іс-шара өтті

16.08.2018

Астана хабы Корея Республикасымен ынтымақтастықты нығайтуда

16.08.2018

Қаралы көктем.1953 жыл, наурыз

16.08.2018

Жакартада еліміздің мемлекеттік туы ресми түрде көтерілді

16.08.2018

Алматыда Батырхан Шүкеновтың атына көше берілді

16.08.2018

Кәсіпкерлер «Менің мектебім» жобасы­н қар­жыландырады

16.08.2018

Қуат Тумабаев Өскемен әкімі қызметінен кетті

16.08.2018

«Туған жерге тағзым» жобасы аясында 126 іс-шара атқарылды

16.08.2018

Зарема ШӘУКЕНОВА: Каспий теңізі айрықша мәртебеге ие болды

16.08.2018

БҰҰ Бас хатшысы Каспий теңізінің құ­­қық­тық мәртебесі туралы кон­вен­цияға қол қойылуын құптайды

16.08.2018

Зүлфия АМАНЖОЛОВА: Каспий конвенциясы – тұрақтылық пен орнықты даму кепілі

16.08.2018

«100 жаңа есім» жобасы тамыздан бастап өзінің екінші кезеңін бастайды

16.08.2018

Бизнес үшін GSP-ның артықшылықтары көп

16.08.2018

Астанада cпорт күніне арналған жиын өтті

16.08.2018

Astra: жол ақысын төлеудің жаңа электронды жүйесі, тарифтері және жеңілдіктер

16.08.2018

Ақ желеңділерге «алғыс» алуға болмайды

16.08.2018

Маңғыстаудың мақсаты – мұнайсыз даму жолымен көркейе түсу

16.08.2018

Қызылордада кәсіпкерлер көбейіп келеді

16.08.2018

Генуядағы көпірдің құлауына кінәлілер анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу